સર્વે સંહૃષ્ટરોમાણઃ સંત્રસ્તાઃ પ્રેક્ષ્ય કીચકમ્। તથા સંભુગ્નસર્વાઙ્ગં કૂર્મં સ્થલ ઇવોદ્ધૃતમ્ ।। 2
બધાના રોમકૂપ ઊભા થઈ ગયા, તેઓ ડરી ગયા અને એમણે કીચકને જોયો, જેનો આખો દેહ તૂટી ગયો હતો, જાણે કાંઈ કાચબો સુકામા જમીન પર પાડી દીધો હોય એમ.
પોથિતં ભીમસેનેન મહેન્દ્રેણેવ દાનવમ્। કીચકં બલસંમત્તં દુર્ધર્ષં યેન કેન ચિત્ ।। 3
ભીમસેને, જેમ મહેન્દ્ર દેવ દાનવને પછાડી દે, એમ જ કીચકને, જે પોતાની તાકાતે ઘમંડ કરતો અને દુર્લભ જીતાય એવો હતો, પછાડી નાખ્યો.
ગન્ધર્વેણ હતં શ્રુત્વા કીચકં પુરુષર્ષભમ્। સંસ્કારયિતુમિચ્છન્તો બહિર્નેતું પ્રચક્રમુઃ ।। 4
ગંધર્વે કીચકને, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, મારી નાખ્યો છે એવી ખબર સાંભળીને, એના સગાંઓએ એના અંત્યક્રિયા માટે એને બહાર લઈ જવાની તૈયારી શરૂ કરી.
અપશ્યન્નથ તે કૃષ્ણાં મૂતપુત્રાઃ સમાગતાઃ। અદૂરાદનવદ્યાઙ્ગીં સ્તમ્ભમાલિઙ્ગ્ય તિષ્ઠતીમ્ ।। 5
પછી, એના બધા ભાઈઓ એકઠા થયા અને થોડું દૂર ઊભેલી, નિર્દોષ દેહવાળી કૃષ્ણાને, જે થાંભલા સાથે ચોંટીને ઊભી હતી, જોઈ.
સમાગતેષુ સૂતેષુ તાનુવાચોપકીચકઃ। હસન્નિવ પદાઽમર્ષાન્નિર્દહન્નિવ ચક્ષુષા ।। 6
જ્યારે બધા રથચાલકો એકઠા થયા, ત્યારે કીચકનો ભાઈ બોલતા બોલતા મજાકરૂપે હસ્યો, પણ તેના પગથી ગુસ્સો દેખાડ્યો અને આંખોથી તો જાણે બળાવી નાખે એમ જોઈ રહ્યો હતો.
હન્યતાં શીઘ્રમસતી યત્કૃતે કીચકો હતઃ। અથવા નૈવ હન્તવ્યા દહ્યતાં કામિના સહ ।। 7
આ દુષ્ટ સ્ત્રીના કારણે કીચક મારો ગયો છે, એટલે એને તરત મારી નાખો; નહિ તો એને તેના પ્રેમી સાથે જીવતી જ સળગાવી દો.
મૃતસ્યાપિ પ્રિયં કાર્યં સૂતપુત્રસ્ય સર્વથા । ઇયં હિ દુષ્ટચરિતા મમ ભ્રાતુરમિત્રિણી ।। 8
મરેલા માણસ માટે પણ જે પ્રિય હોય એ કરવું જોઈએ; આ સ્ત્રી ખરાબ ચાલચાલિત છે અને મારા ભાઈની દુશ્મન છે.
યત્કૃતે મરણં પ્રાપ્તો નેયં જીવિતુમર્હતિ। સહેયં દહ્યતાં સૂતા આમન્ત્ર્ય ચ જનાધિપમ્ । હતસ્યાપિ હિ ગન્ધર્વૈઃ કીચકસ્ય પ્રિયં ભવેત્ ।। 9
જેનાં કારણે કીચક મર્યો, એ સ્ત્રીને જીવવાનો કોઈ હક નથી; એને કીચક સાથે સળગાવી દો, એમ રથચાલકોએ રાજાને કહ્યું. ગંધર્વો દ્વારા મારાયેલા કીચકને પણ આ વાત ગમશે.
તતો વિરાટમાસાદ્ય સૂતાઃ પ્રાઞ્જલયોઽબ્રુવન્। કીચકોઽયં હતઃ શેતે ગન્ધર્વૈઃ કામરૂપિભિઃ ।। 10
પછી રથચાલકો વિરાજ પાસે જઈને હાથ જોડીને બોલ્યા: 'કીચકને ગંધર્વો, જે રૂપ બદલી શકે છે, એમણે મારી નાખ્યો છે.'
સૈરન્ધ્ર્યા ઘાતિતો રાત્રૌ તં દહેમ સહાનયા । માનિતાઃ સ્મસ્ત્વયા વીર તદનુજ્ઞાતુમર્હસિ ।। 11
'રાત્રે સૈરંધ્રીએ એને મારી નાખ્યો છે; હવે અમને એને કીચક સાથે સળગાવાની પરવાનગી આપો. હે વીર, તમે અમારો સન્માન કર્યો છે, હવે આ ઈજાજત આપો.'
પરાક્રમં તુ સૂતાનાં જ્ઞાત્વા રાજાઽન્વમન્યત । સૈરન્ધ્ર્યાઃ સૂતપુત્રેણ સહ દાહં નરાધિપઃ ।। 12
રાજાએ રથચાલકોની તાકાત જાણીને, સૈરંધ્રીને કીચક સાથે સળગાવાની મંજૂરી આપી.
તતસ્તે સમનુજ્ઞાતાઃ સર્વે તત્રાસ્ય બાન્ધવાઃ। રુરુદુઃ કીચકં દૃષ્ટ્વા પરિવાર્યાભિતઃ સ્થિતાઃ ।। 13
પછી બધાં જ તેના સગાંઓને પરવાનગી મળતાં, ત્યાં ભેગા થયા અને કીચકને ઘેરીને ઊભા રહીને રડવા લાગ્યા.
આરોપ્ય કૃષ્ણાં સહ કીચકેન નિબધ્ય કેશેષુ ચ પાદયોશ્ચ। તે ચાપિ સૂતા વચનૈરવોચન્નુદ્દિશ્ય ચૈનામભિવીક્ષ્ય કૃષ્ણામ્ ।। 14
પછી કૃષ્ણાને વાળ અને પગ બાંધીને કીચકની બાજુએ પથારી પર મુકવામાં આવી; અને રથચાલકોએ કૃષ્ણાને બતાવીને, એની તરફ જોઈને કહ્યું.
યસ્યાઃ કૃતે।़યં નિહતો મહાત્મા તસ્માદ્ધિ સા કીચકમાર્ગમેતુ । અવાર્યસત્વેન ચ કીચકેન ગતાસુના સુન્દરી સ્વર્ગલોકમ્ ।। 15
જેનાં કારણે આ મહાન આત્માવાળો માણસ મર્યો, એ સ્ત્રીને કીચકના માર્ગે જવું જોઈએ; કીચક હવે અવ્યવસ્થિત અને મરેલો છે, તો આ સુંદર સ્ત્રી પણ સ્વર્ગમાં જશે.
સા તેન કૃષ્ણા શયને નિબદ્ધા યશસ્વિની ચૈવ મનસ્વિની ચ। અનાર્યસત્ત્વેન મહાર્યસત્ત્વા ગતાસુના સા પ્રરુરોદ કૃષ્ણા । વિલમ્બમાના વિવશા હિ દુષ્ટૈસ્તત્રૈવ પર્યઙ્કવરે શુભાઙ્ગી ।। 16
કૃષ્ણા, જે પ્રસિદ્ધ અને ધીરજવાળી હતી, એને પથારી પર કીચકની સાથે બાંધી દેવામાં આવી; ભલે એ મહાન ગુણવાળી હતી, પણ દુષ્ટ લોકો એના શરીરને મૃતદેહ સાથે બાંધી ગયા, અને કૃષ્ણા, સુંદર અંગવાળી, દુષ્ટો દ્વારા અટકાવાઈ, ત્યાં જ પથારી પર બેસી રડવા લાગી.
હ્રિયમાણાઽથ સુશ્રોણી સૂતપુત્રૈરનિન્દિતા। પ્રાક્રોશન્નાથમિચ્છન્તી કૃષ્ણા નાથવતી સતી ।। 17
પછી નિર્દોષ અને સુંદર કટિવાળી કૃષ્ણા, જ્યારે રથચાલકો એને ખેંચી લઈ જતાં હતાં, ત્યારે એ રક્ષકની માંગ કરતી રડવા લાગી, ભલે એને રક્ષક હતા.
મૃતેન સહ બદ્ધાઙ્ગી નિરાશા જીવિતે તદા। શ્મશાનાભિમુખં નીતા કરેણુરિવ રૌતિ સા ।। 18
મૃતદેહ સાથે હાથપગ બાંધીને, જીવવાની આશા છોડી, કૃષ્ણાને સ્મશાન તરફ લઈ જવામાં આવી; એ ગાયની જેમ વિલાપ કરતી હતી.
જયો જયેશો વિજયો જયત્સેનો જયદ્બલઃ। ત મે વાચં વિજાનન્તુ સૂતપુત્રા નયન્તિ મામ્ ।। 19
'જય, જયેશ, વિજય, જયત્સેન, જયદલ – એ બધા મારા અવાજ સાંભળે, કેમ કે રથચાલકો મને લઈ જઈ રહ્યા છે.'
યેષાં દુન્દુભિનિર્ઘોષો જ્યાઘોષઃ શ્રૂયતે મહાન્। તે મે વાચં વિજાનન્તુ સૂતપુત્રા નયન્તિ મામ્ ।। 20
'જેનાં ઢોલના ગજગજાટ અને ધનુષ્યના તાણનો ગર્જનારો અવાજ સાંભળાય છે, એ બધા મારા અવાજ સાંભળે, કેમ કે રથચાલકો મને લઈ જઈ રહ્યા છે.'
યેષાં જ્યાતલનિર્ઘોષો વિસ્ફૂર્જિતમિવાશનેઃ। અશ્રૂયત મહાન્યુદ્ધે ભીમઘોપસ્તરસ્વિનામ્ ।। 21
'જેનાં ધનુષ્યના તાણનો અવાજ મહાયુદ્ધમાં વીજળીના કડાકા જેવો સંભળાતો હતો, અને જે ભય ફેલાવતા હતા—'
રથઘોપશ્ચ બલવાન્ગન્ધર્વાણાં તરસ્વિનામ્ । તે મે વાચં બિજાનન્તુ સૂતપુત્રા નયન્તિ મામ્ ।। 22
'અને તેજસ્વી ગંધર્વોના રથોની ગર્જના જે શૂરવીર છે, એ પણ મારા અવાજ સાંભળે, કેમ કે રથચાલકો મને લઈ જઈ રહ્યા છે.'
યેષાં વીર્યમતુલ્યં તુ શક્રસ્યેવ બલં યશઃ। રાજસિંહા ઇવાગ્ર્યાસ્તે માં જાનન્તુ સુદુઃખિતાં ।। 23
'જેનાં પરાક્રમ બેનમૂન છે, બળ અને યશ ઈન્દ્ર જેટલું છે, અને જે રાજસિંહ જેવા શ્રેષ્ઠ છે, એ બધા જાણે કે હું બહુ દુઃખી છું.'
ઇત્યસ્યાઃ કૃપણા વાચઃ કૃષ્ણાયાઃ પરિદેવિતાઃ। શ્રુત્વૈવાભ્યુત્થિતો ભીમઃ શયનાદવિચારયન્ ।। 24
કૃષ્ણાએ દુઃખભરી વાતો કહી, તેની આ કરુણ ફફડાટ સાંભળતાં જ ભીમ તુરંત ઊઠી ગયો અને મનમાં ઘણું વિચારી રહ્યો.
અહં સૈરન્ધ્રિ તે વાચઃ શૃણોમિ તવ ભાષિતાઃ। તસ્માત્તે સૂતપુત્રેભ્યો ન ભયં જાતુ વિદ્યતે ।। 25
હું, સૈરંધ્રી, તારી વાતો સાંભળી છે, એથી તારે સુતપુત્રોથી કદી ડરવાની જરૂર નથી.
ઇત્યુક્ત્વા સ મહાબાહુર્વિજજૃમ્ભે જિઘાંસયા ।। 26
આ રીતે કહી, તે મહાબળવાને મૃત્યુના ઇરાદાથી પોતાને ખેંચી, શરીર ખેંચ્યું.
તતઃ સ વ્યાયતં બદ્ધ્વા વસ્ત્રં વિપરિવેષ્ટ્ય ચ। અદ્વારેણાભ્યવસ્કન્દ્ય નિર્જગામ બહિસ્તદા ।। 27
પછી તેણે કપડાં મજબૂત બાંધ્યાં, શરીરે લપેટ્યાં અને બાજુના દરવાજેથી ચપલતાથી બહાર નીકળી ગયો.
સ લઙ્ઘયિત્વા પ્રાકારમારુહ્ય તરસા દ્રુમમ્ । શ્મશાનાભિમુખઃ પ્રાયાદ્યત્ર તે કીચકા ગતાઃ ।। 28
ભીમે દીવાલ ફાંદી, ઝડપથી ઝાડ પર ચડીને, સ્મશાન તરફ ગયો જ્યાં કીચકાઓ ગયા હતા.
સ લઙ્ઘયિત્વા પ્રાકારં નિઃસૃત્ય ચ પુરોત્તમાત્ । જવેનોત્પતિતો ભીમઃ સૂતાનામગ્રતસ્તદા ।। 29
ભીમે દીવાલ ફાંદી, મહાનગરમાંથી બહાર નીકળી, ઝડપથી સુતપુત્રોથી પણ આગળ દોડ્યો.
ચિતાસમીપં ગત્વા સ તત્રાપશ્યન્મહાબલઃ । તાલમાત્રં મહાસ્કન્ધમૂર્ધ્વશુષ્કં વનસ્પતિમ્ ।। 30
ચિતાના નજીક પહોંચીને, તે મહાબળવાને એક મોટું, તાડ જેટલું ઊંચું, જાડા થડવાળું અને ઉપરથી સુકાઈ ગયેલું વૃક્ષ જોયું.
તં નાગવદુપક્રમ્ય બાહુભ્યાં પરિરભ્ય ચ। વૃક્ષમુત્પાટયામાસ ભીમો ભીમપરાક્રમઃ ।। 31
હાથીની જેમ આગળ વધીને, ભીમે પોતાના બળથી એ વૃક્ષને બાહોમાં ભાંયકી, જમીનમાંથી ઉખાડી નાખ્યું.