કીચકાનાં તુ મુખ્યસ્ય નરાણામુત્તમસ્ય ચ। વાલિસુગ્રીવયોર્ભ્રાત્રોઃ પુરેવ કપિસિંહયોઃ ।। 26
આ યુદ્ધ કીચકોમાં મુખ્ય અને મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભીમ વચ્ચે હતું, જે વાલી અને સુગ્રીવ નામના વાનરસિંહ ભાઈઓની જૂની લડાઈ જેવું લાગતું હતું.
શાર્દૂલાવિવ ગર્જન્તૌ તાર્ક્ષ્યનાગાવિવોદ્યતૌ। સમયત્નૌ સમક્રોધૌ પતિતૌ ભીમકીચકૌ ।। 27
ભીમ અને કીચક બન્ને વાઘની જેમ ગર્જના કરતા, ગરુડ અને સાપની જેમ ઊંચા ઉડતા, સમાન દૃઢતા અને સમાન ક્રોધથી જમીન પર પડ્યા.
ગજાવિવ મદોન્મત્તૌ નદન્તૌ પતિતૌ ક્ષિતૌ। વૃષભાવિવ વલ્મીકં મૃદ્ગન્તૌ સમવિક્રમૌ ।।28
બન્ને મદમસ્ત હાથીઓની જેમ ગર્જના કરતા જમીન પર પડ્યા, અને બે બળવાન વાછરડાઓ જેમ કીડીયાના ઢગલાને પીસી નાખે, તેમ બળમાં બરાબર હતા.
ઈષદાગલિતં ચાપિ ક્રોધાચ્ચાવાઙ્મુખં સ્થિતમ્ । કીચકો બલવાન્ભીમં જાનુભ્યાં પાતયદ્ભુવિ ।। 29
ક્રોધથી થોડીક વાંકી કાયામાં, બલવાન કીચકે પોતાના ઘૂંટણથી ભીમને જમીન પર દબાવી દીધો.
પાતિતો ભીમસેનસ્તુ કીચકેન બલીયસા। ઉત્પપાતાથ વેગેન દણ્ડાહત ઇવોરગઃ ।। 30
મહાબળવાન કીચકે ભીમસેનને જમીન પર ફેંકી દીધો, પણ ભીમસેન તુરંત જ લાકડીથી મારેલા સાપની જેમ ઝડપથી ઊભો થઈ ગયો.
સ્પર્ધયા ચ બલોન્મત્તૌ તાવુભૌ ભીમકીચકૌ। નિશ્શબ્દં પર્યકર્ષેતામન્યોન્યસ્ય વિનિર્જયે ।। 31
બન્ને ભીમ અને કીચક બળના અહંકાર અને સ્પર્ધાથી ચુપચાપ એકબીજાને ખેંચતા રહ્યા, અને જીત માટે જહેમત કરતા રહ્યા.
તતસ્તદ્ભવનશ્રેષ્ઠં પ્રાકમ્પત તદા ભૃશમ્। તૌ ક્રોધવશમાપન્નાવન્યોન્યમભિજઘ્નતુઃ ।। 32
પછી એ મહેલ જોરથી ધ્રૂજી ઉઠ્યું, કેમ કે એ બન્ને ક્રોધમાં આવીને એકબીજાને મારતા હતા.
તલાભ્યાં ભીમસેનેન વક્ષસ્યભિહતો બલી। કીચકો રોષરક્તાક્ષો ન ચચાલ પદાત્પદમ્ ।। 33
ભીમસેને પોતાની તાકાતથી કીચકના છાતી પર જોરથી ચાટા માર્યા, છતાં રોષથી લાલ આંખો કરનાર કીચક એક પગ પણ હલાવ્યો નહીં.
મુહૂર્તમશકત્સોઢું વેગં તસ્ય મહાત્મનઃ। કીચકો ભીમસેનેન પશ્ચાત્પશ્ચાદહીયત ।। 34
કીચકે થોડો સમય સુધી ભીમસેનની જોરદાર તાકાત સહન કરી, પણ પછી ધીરે ધીરે તે ભીમસેનના બળ સામે હારી ગયો.
તં હીયમાનં વિજ્ઞાય ભીમસેનો મહાબલઃ । વક્ષસ્યાનીય વેગેન પ્રમમાથ વિચેતસમ્ ।। 35
ભીમસેને સમજ્યું કે કીચક હવે હારી રહ્યો છે, તો તેણે જોરથી તેને નજીક ખેંચી લીધો અને એના હોશ જતો રહે ત્યાં સુધી દબાવી દીધો.
ક્રોધાવિષ્ટો વિનિશ્ચસ્ય પુનશ્ચૈનં વૃકોદરઃ । જગ્રાહ જયતાંશ્રેષ્ઠઃ કેશેષ્વેવ ભૃશં તદા ।। 36
ક્રોધથી ભરેલા વિકોદરે, વિજયમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભીમે ફરી એકવાર કીચકના વાળ મજબૂતીથી પકડી લીધા.
ગૃહીત્વા કીચકં ભીમો વિરરાજ મહાબલઃ । આમિષાર્થે ગૃહીત્વૈવ શાર્દૂલો મૃગયૂથપમ્ ।। 37
મહાબળવાન ભીમે કીચકને પકડી લીધો અને એ રીતે તેજસ્વી લાગ્યો, જેમ વાઘ શિકાર માટે ઝુંડના આગેવાનને પકડીને ચમકે છે.
પુનશ્ચાતિબલસ્તત્ર કીચકો બલદર્પિતઃ । વ્યાયચ્છન્નેવ દુર્ધર્ષઃ પાણ્ડવેન તરસ્વિના ।। 38
પછી ફરી એકવાર, પોતાની તાકાતનો ગર્વ કરતો કીચક જોરથી ઝઝૂમતો રહ્યો, પણ તીવ્ર પાંડવ ભીમે તેને દબાવી દીધો.
મુષ્ટિના ભીમસેનેન શિરસ્યભિહતો ભૃશમ્। કીચકો વૃત્તરક્તાક્ષો ગતાસુરપતદ્ભુવિ ।। 39
ભીમસેનના મુઠ્ઠીના જોરદાર ઘા વડે કીચકના માથા પર માર પડ્યો, તેની આંખો લાલ અને ફરતી થઈ ગઈ, અને તે જીવ ગુમાવી જમીન પર પડી ગયો.
આસ્યે પાણી ચ પાદૌ ચ શિરોગ્રીવાં સકુણ્ડલામ્ । કાયે પ્રવેશયામાસ મૃદિત્વાઽઙ્ગાનિ સર્વશઃ ।। 40
ભીમે કીચકના હાથ, પગ, કાનમાં કુંડળવાળું માથું અને ગળું એના શરીરમાં દબાવી દીધાં, અને એના બધાં અંગો સંપૂર્ણપણે પીસી નાખ્યા.
સ તં મથિતસર્વાઙ્ગં માંસપિણ્ડમથાકરોત્ ।। 41
આ રીતે, ભીમે કીચકના આખા શરીરને પીસી ને માંસનો ઢગલો બનાવી દીધો.
તત્રાગ્નિં સ્વયમુજ્જ્વાલ્ય પાણિસંઘર્ષજં બલી। કષ્ણાયૈ દર્શયામાસ ભીમસેનો મહાબલઃ ।। 42
ત્યાં ભીમસેને પોતે જ હાથ ઘસીને અગ્નિ પ્રગટાવ્યો અને કૃષ્ણાને એ અગ્નિ બતાવ્યો.
ઉવાચ ચ મહાતેજા દ્રૌપદીં યોષિતાં વરામ્। ત્વયિ કામુકમત્યન્તં પાપિનં પારદારિકમ્। પશ્યૈનમેહિ પાઞ્ચાલિ કામુકોઽયં મયા હતઃ ।। 43
પછી તેજસ્વી ભીમસેને સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ દ્રૌપદીને કહ્યું: 'પાંચાલી, આ પાપી અને પરસ્ત્રી પર લલચાવનારો માણસ, જે તને મેળવવા ઇચ્છતો હતો, મેં એને મારી નાખ્યો છે, આવને, એને જોઈ લે.'
પ્રાર્થયન્તે સુકેશાન્તે યે ત્વાં શીલસમન્વિતામ્ । એવં સ્વપન્તિ તે ભીરુ શેતેઽયં કીચકો યથા। યસ્ત્વામભ્યહનદ્ભદ્રે પદા ભૂમૌ નિપાત્ય ચ ।। 44
'હે ભયભીતે, જેમ જેમ કોઈ તને, સુંદર વાળવાળી અને સદગુણવંતી સ્ત્રીને ઇચ્છશે, એમ એમ તેઓ પણ કીચક જેવી હાલતમાં પડી રહેશે. જેણે તને માર્યું અને જમીન પર ફેંકી દીધી, તે પણ હવે આવી જ સ્થિતિમાં છે.'
એવમુક્ત્વા મહાબાહુર્ગન્ધર્વેણ હતં તદા। વિજ્ઞાપનાર્થમન્યેષાં વિરરામ મહાહવમ્ ।। 45
આ રીતે કહીને મહાબળવાન ભીમસેને, કીચકને ગંધર્વે માર્યો છે એ વાત બીજા લોકોને ખબર પડે એ માટે, મહાસંગ્રામમાંથી પાછો વળી ગયો.
તથા સ કીચકં હત્વા ગત્વા રોષસ્ય નિષ્કૃતિમ્। આમન્ત્ર્ય દ્રૌપદીં પશ્ચાત્ક્ષિપ્રમાયાન્મહાનસમ્ ।। 46
આ રીતે કીચકને મારીને અને પોતાનો ગુસ્સો ઠારવીને, ભીમસેને દ્રૌપદી સાથે વાત કરી અને પછી તરત જ રસોડામાં ચાલ્યો ગયો.
સ્નાત્વાઽનુલેપનં કૃત્વા વ્યાપૂર્ય ચ મનોરથમ્। સુખોપવિષ્ટઃ શયને ભીમો ભીમપરાક્રમઃ ।। 47
સ્નાન કરીને, તિલક લગાવીને અને પોતાનું કામ પૂરૂં કરીને, ભયાનક પરાક્રમી ભીમ આરામથી પોતાના પથારી પર બેઠો.
તતઃ કૃષ્ણા યદા મેને ગતં ભીમં મહાનસમ્ । કીચકં ઘાતયિત્વા ચ દ્રૌપદી યોષિતાં વરા। પ્રહૃષ્ટા ગતસંત્રાસા સભાપાલાનુવાચ હ ।। 48
પછી, જ્યારે કૃષ્ણાએ જાણ્યું કે ભીમ રસોડામાંથી બહાર આવી ગયો છે અને કીચકને મારી નાખ્યો છે, ત્યારે સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ દ્રૌપદી આનંદિત અને નિર્ભય થઈને સભાભવનાં રક્ષકોને બોલી.
કીચકો નિહતઃ શેતે ગન્ધર્વૈઃ પતિભિર્મમ। પરસ્ત્રીકામસંતપ્તં સમાગચ્છન્ત પશ્યત ।। 49
'કીચકને મારા ગંધર્વ પતિઓએ મારી નાખ્યો છે, હવે એ અહીં પડ્યો છે. આવો, પરસ્ત્રી માટે લલચાવનારને આવી હાલતમાં જોઈ લો.'
તચ્છ્રુત્વા ભાષિતં તસ્યા નર્તનાગારરક્ષિણઃ । સહસૈવ સમુત્તસ્થુરુલ્કામાદાય સર્વશઃ ।। 50
એના શબ્દો સાંભળીને નૃત્યગૃહના બધા રક્ષકો તરત જ ઉઠી ગયા અને દરેકે પોતાના હાથમાં મશાલ લઈ લીધી.
તસ્યાસ્તં નિહતં શ્રુત્વા કીચકસ્ય સહોદરાઃ। તતો ગત્વા તુ તદ્વેશ્મ કીચકં વિનિપાતિતમ્। ગતાસું દદૃશુર્ભૂમૌ રુધિરેણ સમુક્ષિતમ્ ।। 51
કીચકના મૃત્યુની ખબર મળતાં જ એના ભાઈઓ ત્યાં દોડી ગયા અને કીચકને જમીન પર લોહીથી લથપથ, નિર્જીવ પડેલો જોઈ લીધો.
પાર્ષ્ણિપામિશિરોહીનં દૃષ્ટ્વા તે વિસ્મિતાઽભવન્ ।। 52
એને પગ, હાથ, માથું અને ગળા વગર જોયા ત્યારે બધા આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
ક્વાસ્ય ગ્રીવા ક્વ ચરમૌ ક્વ પામી ક્વ શિરઃ ક્વ દૃક્ । ઇતિ સ્મ તે પરીક્ષન્તે ગન્ધર્વેણ હતં તદા ।। 53
'એનો ગળો ક્યાં છે? હાથ ક્યાં છે? પગ ક્યાં છે? માથું ક્યાં છે? આંખો ક્યાં છે?' એમ કહીને તેઓ એ ગંધર્વે મારેલા કીચકને તપાસતા રહ્યા.
અમાનુષં કૃતં કર્મ તં દૃષ્ટ્વા વિનિપાતિતમ્ । નિરીક્ષન્તે તતઃ સર્વે પરં વિસ્મયમાગતાઃ ।। 54
આવી અમાનવીય કરતૂત જોઈને અને કીચકને પડેલો જોઈને, બધા ખૂબ જ આશ્ચર્યમાં પડી ગયા.
તત્કાલે તુ સમાગમ્ય સર્વે તત્રાસ્ય બાન્ધવાઃ । રુરુદુઃ કીચકં દૃષ્ટ્વા પરિવાર્યોપતસ્થિરે ।। 1
એ સમયે કીચકના બધા સગાં એકઠા થયા, કીચકને ઘેરીને ઊભા રહ્યા અને એને જોઈને રડવા લાગ્યા.