અસ્રં દુઃખાભિભૂતાયા મમ માર્જસ્વ ભારત। બાહુવીર્યાનુરૂપં ચ દર્શયાદ્ય પરાક્રમમ્। આત્મનશ્ચૈવ ભદ્રં તે કુરુ માનં કુલસ્ય ચ ।। 39
હે ભારત, હું દુઃખથી ભરાઈ ગઈ છું, મારા આંસુ પાંછો. આજે, તારા બાહુબળને યોગ્ય એવી શૂરવીરતા બતાવ અને પોતાનું તથા કુળનું માન રાખ—ભગવાન તારો ભલા કરે.
સ્વાગતં તે વરારોહે યન્માં વેદયસે પ્રિયમ્। નહ્યસ્ય કંચિદિચ્છામિ સહાયં વરવર્ણિનિ ।। 40
સુંદર નિતંબવાળી, તું મને આ પ્રિય વાત કહી છે એથી તારો સ્વાગત છે; કેમ કે, સુંદર રંગવાળી, આમાં હું બીજાના સહાયની ઈચ્છા જ રાખતો નથી.
સા મે પ્રીતિસ્ત્વયાઽઽખ્યાતા કીચકસ્ય સમાગમે। હત્વા હિડિમ્બં યા પ્રીતિર્મમાસીત્સા શુચિસ્મિતે ।। 41
હે સુમુખી, તું જે આનંદ કીચક સાથે મળવામાં અનુભવ્યો તે મને એ જ આનંદ થયો હતો જ્યારે મેં હિડીમ્બાને મારો હતો.
સત્યં ભ્રાતૄંશ્ચ પુત્રાંશ્ચ પુરસ્કૃત્ય શપામિ તે। કીચકં નિહનિષ્યામિ વૃત્રં દેવપતિર્યથા ।। 42
હું તને સાચા દિલથી, મારા ભાઈઓ અને પુત્રોના નામે કસમ ખાઉં છું કે હું કીચકને એ રીતે મારિશ જેમ ઇન્દ્રે વૃત્રને માર્યો હતો.
પ્રસહ્ય નિહનિષ્યામિ કેશવઃ કેશિનં યથા। રહસ્યં વા પ્રકાશં વા સૂદયિષ્યામિ કીચકમ્ ।। 43
હું કીચકને જોરથી એ રીતે મારિશ જેમ કેશવે કેશીને માર્યો હતો; ગુપ્ત રીતે કે ખુલ્લેઆમ, હું કીચકને નાશ કરીશ.
અહં ભદ્રે હનિષ્યામિ કીચકં મદનાન્વિતમ્। યસ્ત્વાં કામાભિભૂતાત્મા દુર્લભામભિમન્યતે ।। 44
હે ભદ્રા, જે કીચક કામથી અંધ થયો છે અને તને મેળવવા ઈચ્છે છે, એને હું અવશ્ય મારિશ.
અથ ચેદવબુધ્યન્તિ સૂતપુત્રં મયા હતમ્। નિર્મનુષ્યં કરિષ્યામિ મત્સ્યાનામિદમાલયમ્ ।। 45
જો લોકો જાણે કે કીચકને મેં માર્યો છે તો હું આ મચ્છ દેશને પુરુષવિહિન કરી દઈશ.
મયા હતાંશ્ચેન્માત્સ્યાંસ્તુ ધાર્તરાષ્ટ્રો વિબુધ્યતિ। દુર્યોધનં તતો હત્વા સાનુબન્ધં સબાન્ધવમ્। કુરુણામખિલં રાજ્યં પ્રતિપત્સ્યામિ ભામિનિ ।। 46
હું જે મચ્છ લોકોને મારું અને એ વાત ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રને ખબર પડે, તો પછી હું દુર્યોધન અને તેના બધા સાથીઓને મારીને આખું કુરુ રાજ્ય મેળવી લઈશ, હે સુન્દરી.
નાહં શક્તોઽનુનયિતું કુન્તીપુત્રં યુધિષ્ઠિરમ્। કામં સત્યમુપાસીત કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ । કામમન્યે હ્યુપાસન્તુ વિનીતા ધર્મચારિણઃ ।। 47
હું કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરને મનાવી શકતો નથી; કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિર પોતાની ઈચ્છા પ્રમાણે સત્યને પાળે અને બીજા સૌ વિનમ્ર અને ધર્મમાં ચાલનારા પણ જેવું મન થાય તેમ કરે.
ત્વાં તુ દુઃખમિદં પ્રાપ્તાં નાહં શક્નોમ્યુપેક્ષિતુમ્। નિર્વૃતા ભવ પાઞ્ચાલિ કીચકસ્ય વધાત્પુનઃ ।। 48
પણ હે પાંચાલી, તારા દુઃખને હું અવગણાવી શકતો નથી; કીચકના મૃત્યુ પછી તું ફરીથી નિરાંજ થઈ જા.
કીચકસ્ય વધં ભીમ યદિ જાનન્તિ નાગરાઃ। ત્વયા કૃતં મહાબાહો નાહં જીવિતુમુત્સહે ।। 49
મજબૂત ભીમ, જો શહેરવાસીઓ જાણે કે કીચકને તું માર્યો છે, તો હું જીવતી રહી શકીશ નહીં.
કથં સત્યાચ્ચ નાપેયાદ્રાજાઽયં મત્કૃતે પ્રભો। નિશિ ગૂઢં તથા ભીમ કીચકં તં નિપાતય ।। 50
મારા કારણે આ રાજા સત્યનો ત્યાગ કેવી રીતે કરે? તેથી, ભીમ, રાતે ગુપ્ત રીતે કીચકને મારી નાખ.
અનુબુદ્ધે હિ કૌન્તેયો ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ। પુનર્વનં વ્રજેદ્ધીમાનનુજૈઃ પરિવારિતઃ ।। 51
જો કુંતીપુત્ર ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરને આ વાત ખબર પડે તો તે પોતાના સાથીઓ સાથે ફરી જંગલમાં ચાલ્યો જશે.
કશ્ચ ધર્મપરં જ્યેષ્ઠમતિવર્તેત ભારત। ભીમ ભીતાઽસ્મિ સંબોધાત્સાધુ મા ચાપલં કૃથાઃ ।। 52
ભીમ, ભારતોમાં કયારેક કોઈ ધર્મપ્રેમી મોટા ભાઈની આજ્ઞા ઉલ્લંઘે? હું ખુલાસાની ભયથી ડરી રહી છું—કૃપા કરીને ઉતાવળ ન કર.
યથા ન કશ્ચિઞ્જાનીતે સૂતપુત્રં ત્વયા હતમ્। તથા કુરુષ્વ કૌરવ્ય બલવન્નરિમર્દન । અદૃશ્યમાનસ્ત્વંતસ્ય ભિન્ધિ પ્રાણાનરિન્દમ ।। 53
હે કૌરવ, શત્રુવિનાશક, એવું કરજે કે કોઈને ખબર ન પડે કે તું કીચકને માર્યો છે; ગુપ્ત રીતે, એને મારે અને કોઈને જાણ ન થાય.
તથા ભદ્રે કરિષ્યામિ યથા ત્વં ભીરુ ભાષસે। અદૃશ્યમાનસ્તસ્યાહં તમિસ્રાયાં સકુણ્ડલમ્ ।। 1
હે ભદ્રા, તું જે કહેશે એ પ્રમાણે જ હું કરીશ; અંધકારમાં, એને જાણ્યા વિના, હું કીચકને તેના કુંડળ સહિત મારી નાખીશ.
નાગો બિલ્વમિવાક્રમ્ય પોથયિષ્યામિ તચ્છિરઃ। અલભ્યામિચ્છતસ્તસ્ય કીચકસ્ય દુરાત્મનઃ ।। 2
જેમ સાપ બિળવ ફળને ચકનાચૂર કરે છે, તેમ હું કીચકના માથાને ફોડી નાખીશ, જે તને મેળવવા ઈચ્છે છે પણ કદી મેળવી શક્યો નથી.
મયા યદુક્તં પાઞ્ચાલિ ધર્મરાજસુતં પ્રતિ। કોપાદૃતે કિમન્યત્તુ નાનુવર્તેત કો નૃપમ્ ।। 3
હે પાંચાલી, ધર્મરાજના પુત્ર વિશે મેં તને જે કહ્યું છે, એ સિવાય ગુસ્સામાં, બીજું તો કોણ રાજાની આજ્ઞા ન પાળે?
એવમુક્તવા મહાબાહુસ્તત્ર પાણ્ડવનન્દનઃ। અર્ધરાત્રે તદોત્થાય સત્વવાન્ભીમવિક્રમઃ ।। 4
આ રીતે બોલ્યા પછી, પાંડુપુત્ર, મહાબલી ભીમ, મધ્યરાત્રે ઉઠી ગયો.
અવદાતેન મૃદુના પટેનાચ્છાદિતસ્તથા । દ્રૌપદીં પૃષ્ઠતઃ કૃત્વા યત્રાસીન્નર્તનાલયઃ ।। 5
પવિત્ર અને નરમ કપડાં પહેરીને, ભીમ દ્રૌપદીના પાછળ-પાછળ નૃત્યગૃહ તરફ ગયો જ્યાં નૃત્ય ચાલતું હતું.
સ ભીમઃ પ્રથમં ગત્વા તમિસ્રાયામુપાવિશત્ । મૃગં સિંહ ઇવાદૃશ્યઃ પ્રત્યાકાઙ્ક્ષત્સ કીચકમ્ ।। 6
ભીમ પહેલો જ અંધકારમાં ગયો અને ત્યાં બેસી રહ્યો, એ રીતે કે કોઈએ તેને જોયો નહિ, જેમ સિંહ પોતાના શિકારની રાહ જુએ છે, એમ તે કીચકની રાહ જોઈ રહ્યો હતો.
કીચકસ્તુ શિરઃસ્નાતો નિશાયાં સમલંકૃતઃ। સઙ્કેતમગમત્તૂર્ણં શૂન્યાગારમપાવૃતમ્ ।। 7
કીચકએ રાત્રે માથું ધોઈને પોતાને શણગાર્યો અને ઝડપથી તે નક્કી કરેલી ખાલી ઓરડીમાં આવી પહોંચ્યો.
તદેવ નર્તનાગારં પાઞ્ચાલી યદભાષત। તાં મન્યમાનઃ સંકેતે સૈરન્ધ્રીં કામમોહિતઃ ।। 8
પાંચાલી જે નૃત્યશાળાની વાત કરી હતી, એ જ જગ્યાએ કીચક ગયો, અને મનમાં ઇચ્છાથી અંધો બનીને, એ સાંકેતિક સ્થળે સૈરંધ્રી છે એમ માનીને અંદર પ્રવેશ્યો.
પ્રવિશ્ય નર્તનાગારં તતસ્તં પુરુષર્ષભમ્। પૂર્વાગતં ભીમસેનં દૃપ્તમપ્રતિમજસમ્ ।। 9
નૃત્યશાળામાં પ્રવેશતાં જ, તેણે જોઈ લીધું કે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભીમસેન, જે પહેલેથી જ આવ્યા હતા અને જેઓની તાકાતની કોઈ સરખામણી નથી, ત્યાં બેઠેલા છે.
શયાનં શયને તત્ર મૃત્યું મૂઢઃ પરામૃશત્। જાજ્વલ્યમાનં કોપેન કૃષ્ણાધર્ષણજેન ચ ।। 10
કીચક ત્યાં પથારી પર સૂતા ભીમને જોઈને, જાણે અજાણતા મરણને સ્પર્શી બેઠો, જે કૃષ્ણાને થયેલા અપમાનના ગુસ્સાથી ધધકી રહ્યો હતો.
એકાન્તે ભીમમાસાદ્ય કીચકઃ કાલચોદિતઃ। હર્ષોન્મથિતચિત્તાત્મા સ્મયમાનોઽભ્યભાષત ।। 11
ભાગ્યના પ્રેરણે કીચક એકાંતમાં ભીમ પાસે આવ્યો, આનંદથી મન ફૂલ્યું હતું અને હસતો હસતો બોલવા લાગ્યો.
પ્રહિતં તે મયા ભદ્રે બહુવિત્તં શુચિસ્મિતે। ત્વયિ તિષ્ઠતુ તત્સર્વં યથાઽસિ સ્વયમાગતા ।। 12
હે સુંદર સ્મિતવાળી, મેં તને ઘણું ધન મોકલ્યું છે; તું અહીં પોતે આવી છે, એટલે એ બધું તારા માટે જ રહે.
અકસ્માન્માં પ્રશંસન્તિ સદા ગૃહગતાઃ સ્ત્રિયઃ। બલવાન્દર્શનીયશ્ચ નાન્યસ્તે સદૃશઃ પુમાન્ ।। 13
મારા ઘરની સ્ત્રીઓ અચાનક મને હંમેશા વખાણે છે કે મારી જેવી તાકાત અને રૂપ કોઈ પુરુષમાં નથી.
અહં રૂપેણ સંપન્નઃ સ્નાતો ગુરુવિભૂષિતઃ। નિત્યમેવ પ્રિયઃ સ્ત્રીણાં સૌભાગ્યાત્પ્રિયદર્શનઃ । રૂપસ્ય તન્મયા પ્રાપ્તં ફલં કમલલોચને ।। 14
હું સુંદર રૂપથી ભરપૂર છું, સ્નાન કરીને શ્રેષ્ઠ આભૂષણ પહેર્યા છે; સ્ત્રીઓ મને હંમેશા પ્રિય રાખે છે, હું ભાગ્યશાળી અને સૌને ગમું છું. હે કમળની આંખવાળી, મારા રૂપે મને આ ફળ મળ્યું છે.
દિષ્ટ્યા ત્વં દર્શનીયોસિ દિષ્ટ્યાઽઽત્માનં પ્રશંસસિ।। 15
ભાગ્યે તું દેખાવમાં સુંદર છે અને ભાગ્યે જ તું પોતાનો વખાણ કરે છે.