દર્શનેદર્શને હન્યાદ્યદિ જહ્યાં ચ જીવિતમ્। ધર્મે પ્રયતમાનાનાં મહાન્ધર્મો નશિષ્યતિ ।। 44
જો હું એને જોઈને કે ન જોઈને મારી નાખું, અથવા પોતાનું જીવન ત્યાગી દઉં, તો ધર્મ માટે પ્રયત્ન કરતા લોકોનો મોટો ધર્મ નાશ પામશે.
સમયં રક્ષમાણાનાં દારા વો ન ભવન્તિ ચ । ભાર્યાજાં રક્ષ્યમાણાયાં પ્રજા ભવતિ રક્ષિતા। પ્રજાયાં રક્ષ્યમાણાયામાત્મા ભવતિ રક્ષિતઃ ।। 45
જ્યારે કરારનું પાલન થાય છે, ત્યારે તમારી પત્નીઓ બીજાની નથી થતી; પત્નીનું રક્ષણ થાય ત્યારે સંતાન સુરક્ષિત રહે છે; સંતાનનું રક્ષણ થાય ત્યારે પોતાનું જ જીવન સુરક્ષિત રહે છે.
વંદતાં વર્ણધર્માંશ્ચ બ્રાહ્મણાનાં ચ મે શ્રુતમ્ । ક્ષત્રિયસ્ય સદા ધર્મો નાન્યો દસ્યુનિબર્હણાત્ ।। 46
મેં જાતિના અને બ્રાહ્મણોના ધર્મો સાંભળ્યા છે; ક્ષત્રિય માટે તો દુષ્કર્મીઓનો નાશ કરવો સિવાય બીજો કોઈ ધર્મ નથી.
પશ્યતો ધર્મરાજસ્ય કીચકો માઽન્વધાવત । તવેવ ચ સમક્ષં વૈ ભીમસેન મહાબલ ।। 47
ધર્મરાજા જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે કીચકએ મારું પીછો કર્યો નહોતો; અને, ભીમસેન, તમારી હાજરીમાં પણ.
ત્વયા ચાહં પરિત્રાતા ભીમ તસ્માઞ્જટાસુરાત્ ।। 48
ભીમ, તું જ મને એ ભયાનક જટાસુરથી બચાવી હતી.
જયદ્રથં તથૈવ ત્વમજૈષીર્ભ્રાતૃભિઃ સહ। જહીમમપિ પાપિષ્ઠં યોયં મામવમન્યતે । કીચકો રાજવાલ્લભ્યાચ્છોકકૃન્મમ ભારત ।। 49
તમે ભાઈઓ સાથે મળીને જયદ્રથને હરાવ્યો હતો; હવે આ કીચક, જે રાજાના લાડકવાયા છે અને મને દુઃખ આપે છે, એને પણ મારી નાખો, હે ભારત.
કીચકં કામસન્તપ્તં ભિન્ધિ કુમ્ભમિવાશ્મનિ । યો નિમિત્તમનર્થાનાં બહૂનાં મમ ભારત ।। 50
કીચક, જે કામના અગ્નિમાં બળી રહ્યો છે, એને પથ્થર પર માથું ફોડી કુંભ તોડે એમ તોડી નાખો; એ જ મારા અનેક દુઃખોનું કારણ છે, હે ભારત.
તં ચેઞ્જીવન્તમાદિત્યઃ પ્રાતરભ્યુદયિષ્યતિ । વિષમાલોડ્ય પાસ્યામિ મા કીચકવશંગમમ્ ।। 51
જો એ જીવતો રહેશે તો કાલે સવારનું સૂર્ય ઉગશે; પણ હું ઝેર પી જઈશ, પણ કીચકના વશમાં નહીં જાઉં.
શ્રેયો હિ મરણં મહ્યં ભીમસેન તવાગ્રતઃ । ઇત્યુક્ત્વા પ્રારુદત્કૃષ્ણા ભીમસ્યોરસિ સંશ્રિતા ।। 52
ભીમસેન, તારા સામે મારે તો મરી જવું સારું છે; આવું કહી કૃષ્ણાએ રડતાં રડતાં ભીમના છાતી સાથે ચોંટીને ઊભી રહી.
ભીમશ્ચ તાં પરિષ્વજ્ય મહત્સાન્ત્વં પ્રયુજ્ય ચ। કીચકં મનસાઽગચ્છત્સૃક્કિણી પરિલેલિહન્ ।। 53
ભીમએ એને ભેટી મજબૂત રીતે ધીરજ આપી, અને મનમાં કીચક વિશે વિચારીને હોઠ ચાટ્યા.
આશ્વાસયિત્વા બહુશો ભૃશમાર્તાં સુમધ્યમામ્। હેતુતત્વાર્થસંયુક્તૈર્વચોભિર્દ્રુપદાત્મજામ્ ।। 54
ભીમએ દુઃખથી તૂટેલી, સુકાંટ કમરની દ્રુપદપુત્રીને વારંવાર સમજાવી, સમજદારી અને સાચા શબ્દોથી ધીરજ આપી.
પ્રમૃજ્ય વદનં તસ્યાઃ પાણિનાઽશ્રુસમાકુલમ્। ઉવાચ ચૈનાં દુઃખાર્તાં ભીમઃ ક્રોધસમન્વિતઃ ।। 55
એના આંસુથી ભીંજાયેલા ચહેરા પર હાથ ફેરવી, ભીમએ ગુસ્સાથી ભરાઈને દુઃખી દ્રૌપદી સાથે વાત કરી.
તથા ભદ્રે કરિષ્યામિ યથા ત્વં ભીરુ ભાષસે। અદ્યૈનં સૂદયિષ્યામિ કીચકં સહ બાન્ધવૈઃ ।। 1
ભયભીત સજ્જન, હું એ જ કરીશ જે તું કહે છે; આજે જ હું કીચકને અને એની સાથેના બધાને મારી નાખીશ.
અસ્યાઃ પ્રદોષે શર્વર્યાઃ કુરુષ્વાનેન સંવિદમ્ । દુઃખં શોકં ચ નિર્ધૂય યાજ્ઞસેનિ શુચિસ્મિતે ।। 2
આ રાતે, એ સાથે સંમતિ કર; દુઃખ અને શોકને દૂર કરી દે, હે યાજ્ઞસેની, શુદ્ધ હાસ્યવાળી.
યૈષા નર્તનશાલેહ મત્સ્યરાજેન કારિતા। દિવાત્ર કન્યા નૃત્યન્તિ રાત્રૌ યાન્તિ તથા ગૃહં ।। 3
આ નૃત્યશાળા છે, જે માછલરાજાએ બનાવેલી છે; અહીં દિવસે કન્યાઓ નૃત્ય કરે છે અને રાત્રે ઘરે જાય છે.
તત્રાસ્તિ શયનં ભીરુ દૃઢાઙ્ગં સુપ્રતિષ્ઠિતમ્। તત્રૈનં દર્શયિષ્યામિ પૂર્વપ્રેતાન્પિતામહાન્ । ત્વદ્દર્શનસમુત્થેન કામેનાકુલિતેન્દ્રિયમ્ ।। 4
એમાં એક મજબૂત અને સારી રીતે ગોઠવાયેલું શયન છે, હે ભયભીત; ત્યાં હું એને એના પૂર્વજોને બતાવીશ, કારણ કે તારી મુલાકાતથી એના ઇન્દ્રિયો કામના વડે ઉથલપાથલ થઈ ગયા છે.
સંકેતં સૂતપુત્રસ્ય કારયસ્વ શુભાનને। યથા પરે ન પશ્યેયુઃ કુર્વન્તીં તેન સંવિદમ્ ।। 5
હે શુભ ચહેરાવાળી, રથચાલકના પુત્ર સાથે એવી રીતે મળવાનું આયોજન કર, કે બીજાને ખબર ન પડે કે તું તેની સાથે કંઈ સંમતિ કરી રહી છે.
તથા કુરુષ્વ કલ્યાણિ યથા સન્નિહિતો ભવેત્। તથા કુર્યાશ્ચ સંકેતં સૂતપુત્રસ્ય સંવૃતમ્ ।। 6
હે કલ્યાણી, એવું કર કે તે નજીકમાં રહે અને રથચાલકના પુત્ર સાથે મળવાનું બધું ગુપ્ત રહે.
આવયોઃ સંગમં ભીરુ યથા માર્ત્યો ન બુધ્યતિ । કીચકસ્ય વિનાશાય તથા કુરુ નૃપાત્મજે ।। 7
હે ડરપોક, આપણું મળવું એવું હોવું જોઈએ કે કોઈ માનવીને ખબર ન પડે. હે રાજકુમારી, કીચકના વિનાશ માટે આવું જ કર.
તત્ર તૌ કથયિત્વા તુ બાષ્પમુત્સૃજ્ય દુઃખિતૌ। રાત્રિશેષં તમત્યુગ્રં ધારયામાસતુર્હૃદિ ।। 8
ત્યાં બંનેએ વાત કરીને, દુઃખી થઈને, આંખોમાંથી આંસુ વહાવ્યા અને રાતનો જે ભાગ બાકી રહ્યો તે હૃદયમાં સહન કર્યો.
ભીમેન ચ પ્રતિજ્ઞાતે કીચકસ્ય વધે તદા। દ્રૌપદી ચ સુદેષ્ણાયાઃ પ્રવિવેશ પુનર્ગૃહમ્ ।। 9
જ્યારે ભીમે કીચકને મારવાનો સંકલ્પ કર્યો, ત્યારે દ્રૌપદી ફરીથી સુદેષ્ણાના ઘરમાં ગઈ.
તસ્યાં રજન્યાં વ્યુષ્ટાયાં પ્રાતરુત્થાય કીચકઃ। ગત્વા રાજકુલાયૈવ દ્રૌપદીમિદમબ્રવીત્ ।। 10
તે રાત પસાર થઈ ત્યારે કીચક સવારે ઉઠ્યો, રાજમહેલમાં ગયો અને દ્રૌપદીને 이렇게 કહ્યું.
યત્ત્વાઽહં પશ્યતો રાજ્ઞઃ પાતયિત્વા પદાઽહનમ્ । ન કંચિલ્લભસે નાથમભિપન્ના બલીયસા ।। 11
જ્યારે હું તને રાજાના સામે પગથી ફેંકી દીધી, ત્યારે તને કોઈ બચાવનાર મળ્યો નહીં, ભલે તને જોરથી પીડાવાયું હતું.
પ્રવાદેન તુ માત્સ્યાનામયં રાજેતિ ચોચ્યતે। અહમેવ હિ રાજા વૈ માત્સ્યાનાં વાહિનીપતિઃ ।। 12
માત્સ્ય લોકોમાં એવી વાત છે કે આ રાજા છે, પણ સાચો રાજા અને સેનાપતિ તો હું જ છું.
સા સુખં પ્રતિપદ્યસ્વ દાસો ભીરુ ભવામિ તે। ન હ્યહં ત્વામૃતે ભીરુ ચિરં જીવિતુમુત્સહે ।। 13
હે ડરપોક, સુખ સ્વીકાર; હું તારો દાસ બની જઈશ. તારા વિના હું લાંબું જીવવું સહન કરી શકતો નથી.
અહન્યહનિ સુશ્રોણિ શતનિષ્કં દદામિ તે। દાસીશતં ચ તે દદ્યાં દાસાનામપિ ચાપરમ્ ।। 14
હે સુંદર કટિવાળી, દરરોજ હું તને સો સોનાના નાણાં, સો દાસીઓ અને વધુ દાસો આપીશ.
રથાંશ્ચાશ્વતરીયુક્તાનસ્તુ નૌ ભીરુ સંગમઃ । સુદાસાનાં સહસ્રં ચ મહિષાણાં સહસ્રકમ્ ।। 15
હે ડરપોક, આપણા મળવા માટે ખચ્ચર જોડેલા રથો, સારા દાસોના હજાર અને મહિષોના પણ હજાર આપીશ.
અન્તઃપુરસહસ્રં ચ હેમકૂટસહસ્રકમ્। તુભ્યં દાસ્યામિ સર્વાણિ રાજાર્હાણ્યમ્બરાણિ ચ ।। 16
હજારો આંતરમહેલ, હજારો સોનાના ખજાના અને રાજમાતા જેવી વસ્ત્રો પણ તને આપીશ.
એતન્મે વચનં સત્યં પ્રતિપદ્યસ્વ કીચક। ન તે સખા વા ભ્રાતા વા જાનીયાત્સંગમં મયા ।। 17
હે કીચક, આ મારું સાચું વચન છે, સ્વીકાર. તારો મિત્ર કે ભાઈ પણ આપણા મળવાની વાત જાણે નહીં.
અનુપ્રવાદાદ્ભીતાઽસ્મિ ગન્ધર્વાણાં યશસ્વિનામ્ । અનુબોધાદ્ગનર્થઃ સ્યાદયશશ્ચ મહદ્ભવેત। એતન્મે પ્રતિજાનીહિ તતોઽહં વશગા તવ ।। 18
મને પ્રસિદ્ધ ગંધર્વોથી ડર લાગે છે, કારણ કે લોકો વાત કરે છે. જો તેમને ખબર પડી જાય તો નુકસાન અને મોટું અપમાન થશે. તું મને એ વચન આપ, પછી હું તારી થઈ જઈશ.