તાં કીચકઃ પ્રધાવન્તીં કેશપક્ષે પરામૃશત્। પાતયિત્વા તુ તાં ભૂમૌ સૂતપુત્રઃ પદાઽવધીત્ ।। 22
કિચકએ દોડતી દ્રૌપદીના વાળ પકડી લીધા; પછી એને જમીન પર પાડી, સૂતપુત્રએ પગથી માર્યો.
સભાયાં પશ્યતો રાજ્ઞો વિરાટસ્ય મહાત્મનઃ। બ્રાહ્મણાનાં ચ વૃદ્ધાનાં ક્ષત્રિયાણાં ચ પશ્યતાં ।। 23
આ બધું મહાન આત્માવાળા વિરાટ રાજા, બ્રાહ્મણોના વડીલો અને ક્ષત્રિયોએ સભામાં જોઈને witnessed.
તસ્યાઃ પાદાભિતપ્તાયા મુખાદ્રુધિરમાસ્રવત્ ।। 24
એના પગ દુખી રહ્યા અને મોઢામાંથી લોહી વહી નીકળ્યું.
તતો દિવાકરેણાશુ રાક્ષસઃ સંનિયોજિતઃ। સ કીચકમપોવાહ વાતવેગેન ભારત ।। 25
પછી, તરત જ, સૂર્યદેવે મોકલેલો રાક્ષસ કિચકને પવનની ઝડપથી ઉઠાવી લઈ ગયો.
સ પપાત તદા ભૂમૌ રક્ષોબલસમીરિતઃ । વિઘૂર્ણમાનો નિશ્ચેષ્ટશ્છિન્નમૂલ ઇવ દ્રુમઃ ।। 26
એ રાક્ષસની શક્તિથી ધકેલાઈને, કિચક જમીન પર પડી ગયો; એ અચેત, વાવાઝોડામાં ફરતો, મૂળથી કપાયેલા વૃક્ષ જેવો લાગતો હતો.
તાં દૃષ્ટ્વા તત્ર તે સભ્યા હાહાભૂતાઃ સમન્તતઃ। ન યુક્તં સૂતપુત્રેતિ કીચકેતિ ચ તેઽવદન્। કિમિયં વધ્યતે બાલા કૃપણા ચાપ્યબાન્ધવા ।। 27
એને જોઈને, સભ્યોએ ચારે બાજુથી દુઃખ વ્યક્ત કર્યું; 'આ યોગ્ય નથી, સૂતપુત્ર!' 'કિચક!' એમ બોલ્યા. 'આ નિરાધાર, નાનકડી છોકરીને કેમ મારવામાં આવે છે?'
તસ્યામાસન્હિ તે પાર્થાઃ સભાયાં ભ્રાતરસ્તથા । અમૃષ્યમાણાઃ કૃષ્ણાયાઃ કીચકેન પદા વધં ।। 28
એ સભામાં, પાંડવ ભાઈઓ પણ હાજર હતા, અને દ્રૌપદી પર કિચકના પગના ઘા સહન કરી શકતા નહોતા.
તાં દૃષ્ટ્વા ભીમસેનસ્ય ક્રોધાદાસ્રમવર્તત। ધૂમોચ્છ્વાસઃ સમભવન્નેત્રે ચોચ્છ્રિતપક્ષ્મણી । સસ્વેદા ભ્રુકુટી ચોગ્રા લલાટે સમવર્તત ।। 29
એને જોઈને, ભીમસેનના ગુસ્સાથી આંખોમાંથી આંસુ આવી ગયા; શ્વાસ ધુમાડો જેવો થયો, આંખો પહોળી અને પાંપણ ઊંચી થઈ, કપાળ પર ઘમ અને ભયંકર ભ્રૂકુટી દેખાઈ.
તસ્ય ભીમો વધપ્રેપ્સુઃ કીચકસ્ય દુરાત્મનઃ। દન્તૈર્દન્તાંસ્તદા રોપાન્નિષ્પિપેષ મહામનાઃ ।। 30
દુષ્ટ કિચકને મારવાની ઇચ્છાથી, મહાન ભીમે ગુસ્સામાં દાંત પર દાંત દબાવી દીધા.
ભૂયઃ સંચરિતઃ ક્રુદ્ધઃ સહસોત્થાય ચાસનાત્। નિરૈક્ષત દ્રુમં દીર્ઘં રાજાનં ચાપ્યવૈક્ષત।। 31
પછી ફરી ગુસ્સાથી, એ અચાનક બેઠેલી જગ્યા પરથી ઊભો થયો, લાંબા વૃક્ષ તરફ જોયું અને રાજા તરફ પણ નજર કરી.
વધમાકાઙ્ક્ષમાણં તં કીચકસ્ય દુરાત્મનઃ। આકારેણૈવ ભીમં સ પ્રત્યપેધદ્યુધિષ્ઠિરઃ ।। 32
દુષ્ટ કિચકના મૃત્યુની ઇચ્છાથી, ભીમના રૂપે જ યુધિષ્ઠિર ડરી ગયા.
તસ્ય રાજા શનૈઃ સંજ્ઞાં કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ। ચકાર ભીમસેનસ્ય રોષાવિષ્ટસ્ય ધીમતઃ ।। 33
પછી, કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે ધીરજપૂર્વક ગુસ્સે ભરેલા, બુદ્ધિશાળી ભીમસેનને શાંત કર્યો.
પ્રત્યાખ્યાનં તદા ચાહ કઙ્કો નામ યુધિષ્ઠિરઃ ।। 34
એ સમયે, કંક નામે યુધિષ્ઠિરે એ વાતને નકારી દીધી.
સૂદ મા સાહસં કાર્ષીઃ ફલિતોઽયં વનસ્પતિઃ। નાત્ર શુષ્કાણિ કાષ્ઠાનિ સન્તિ યાનિ ચ કાનિ ચ।। 35
રસોઈયા, તું કોઈ ઉતાવળ ન કર; આ વૃક્ષ પહેલેથી ફળ આપ્યું છે. અહીં સૂકા લાકડાં કે બીજું કંઈ નથી.
યદિ તે દારુકૃત્યં સ્યાન્નિષ્ક્રમ્ય નગરાદ્બહિઃ। સમૂલં શાતયેર્વૃક્ષં શ્રમસ્તે ન ભવિષ્યતિ।। 36
જો તારે લાકડાનું કામ હોય, તો શહેરની બહાર જઈને, મૂળથી વૃક્ષ કાપી લેજે; તને થાક લાગશે નહીં.
યસ્ય ચાર્દ્રસ્ય વૃક્ષસ્ય શીતચ્છાયાં સમાશ્રયેત્। ન તસ્ય પર્ણે દ્રુહ્યેત પૂર્વવૃત્તમનુસ્મરન્ ।। 37
જે કોઈ તાજા વૃક્ષની ઠંડી છાંયડીમાં આરામ મેળવે છે, એએ એની પાનને નુકસાન ન કરે, કારણ કે એ વૃક્ષે અગાઉ પણ ભલાઈ કરી છે.
ન ક્રોધકાલસમયઃ સૂદ મા ચાપલં કૃથાઃ। અપૂર્ણોઽયં દ્વિપક્ષોનો નેદં બલવતાં બહુ ।। 38
આવો ગુસ્સો કરવાનો સમય નથી, રસોઈયા, અને તું ઉતાવળ પણ ન કર. આ અડધો મહિનો પૂરો થયો નથી, અને અહીં શક્તિશાળી લોકો નથી.
અથાઙ્ગુષ્ઠેનાવમૃદ્ગાદઙ્ગુષ્ઠં તત્ર ધર્મરાટ્। પ્રબોધનભયાદ્રાજ્ઞો ભીમં તં પ્રત્યષેધયત્ ।। 39
પછી ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે પોતાના અંગૂઠાથી ભીમના અંગૂઠા પર દબાવ્યું, જેથી રાજાને જાગી ન જાય એ ભયથી ભીમને રોકી દીધો.
ભીમસેનસ્તુ તદ્વાક્યં શ્રુત્વા પરપુરઞ્જયઃ। સહસોત્પતિતં ક્રોધં ન્યયચ્છદ્ધૃતિમાન્બલાત્ । ઇઙ્ગિતજ્ઞઃ સ તુ ભ્રાતુસ્તૂષ્ણીમાસીદ્વૃકોદરઃ ।। 40
બીમસેને આ વાત સાંભળી, દુશ્મનના શહેરો જીતનાર, હમણાં જ ઉઠેલો ગુસ્સો જોરથી દબાવી દીધો, ભાઈની ઈશારો સમજીને વ્રુકોદર ચુપચાપ રહી ગયો.
ભીમસ્ય ચ સમારમ્ભં દૃષ્ટ્વા રાજ્ઞોઽસ્ય ચેષ્ટિતમ્। દ્રૌપદી ચાધિકં ક્રોધાત્પ્રારુદત્સા પુનઃપુનઃ ।। 41
ભીમનો ઉગ્રભાવ અને રાજાની હરકત જોઈને દ્રૌપદી વધુ ગુસ્સાથી વારંવાર રડવા લાગી.
કીચકેનાનુગમનાત્કૃષ્ણા તામ્રાયતેક્ષણા । સભાદ્વારમુપગમ્ય રુદન્તી વાક્યમબ્રવીત્ ।। 42
કિચક પાછળ લાગેલો હતો ત્યારે તાંબડા અને વિશાળ આંખોવાળી કૃષ્ણા, સભાના દરવાજા પાસે આવી રડતી હતી અને બોલી.
અવેક્ષમાણા સુશ્રોણી પતીંસ્તાન્દીનચેતસઃ। આકારં પરિરક્ષન્તી પ્રતિજ્ઞાં ધર્મસંયુતામ્। દહ્યમાનેવ રૌદ્રેણ ચક્ષુષા દ્રુપદાત્મજા ।। 43
સુંદર કટિવાળી દ્રુપદપુત્રી, પોતાના મન દુઃખી પતિઓ તરફ જોઈ, તેમનું રૂપ અને પ્રતિજ્ઞા સાચવી રહી હતી, અને તેની કડક નજરથી જાણે બળી રહી હોય એમ લાગી.
પ્રજારક્ષણશીલાનાં રાજ્ઞાં હ્યમિતતેજસામ્। કાર્યાઽનુપાલનં નિત્યં ધર્મે સત્યે ચ તિષ્ઠતામ્ ।। 44
જે રાજાઓ પ્રજાની રક્ષા કરવા તત્પર અને અસીમ તેજ ધરાવે છે, તેમનું હંમેશા કર્તવ્ય છે કે તેઓ ધર્મ અને સત્યનું પાલન કરે.
સ્વપ્રજાયાં પ્રજાયાં ચ વિશેષં નાધિગચ્છતામ્। પ્રિયેષ્વપિ ચ વધ્યેષુ સમત્વં યે સમાશ્રિતાઃ ।। 45
જે લોકો પોતાની અને બીજાની પ્રજામાં ફરક નથી કરતા, અને પોતાના પ્રિયજન કે દંડને લાયક વ્યક્તિઓ પ્રત્યે પણ સમાન રહે છે, એ સાચા ન્યાયી છે.
વિવાદેષુ પ્રવૃત્તેષુ સમં કાર્યાનુદર્શિના। રાજ્ઞા ધર્માસનસ્થેન જિતૌ લોકાવુભાવપિ ।। 46
જ્યારે ઝઘડા થાય ત્યારે જે રાજા ન્યાયના સિંહાસન પર બેસીને સમાન રીતે નિર્ણય કરે છે, એ બંને લોક જીતે છે.
રાજન્ધર્માસનસ્થો હિ રક્ષ માં ત્વમનાગસમ્ ।। 47
હે રાજા, તું ન્યાયના સિંહાસન પર બેસેલો છે, મને નિર્દોષને રક્ષા કર.
અહં ત્વનપરાધ્યન્તી કીચકેન દુરાત્મના । પશ્યતસ્તે મહારાજ હતા પાદેન દાસિવાત્ ।। 48
હું તો તારી સામે નિર્દોષ છું, છતાં દુષ્ટ કિચકે મને માર મારી દાસી સમાન અપમાન આપ્યું છે, હે મહારાજ.
ત્વત્સમક્ષં નૃપશ્રેષ્ઠ નિષ્પિષ્ટા વસુધાતલે । અનાગસં કૃપાર્હાં માં સ્ત્રિયં ત્વં પરિપાલય ।। 49
હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, હું તારી સામે જમીન પર પીસાઈ ગઈ છું; મને, નિર્દોષ અને દયા લાયક સ્ત્રીને, તું રક્ષા કર.
રક્ષ માં કીચકાદ્ભીતાં ધર્મં રક્ષ નરેશ્વર । મત્સ્યાધિપ પ્રજા રક્ષ પિતા પુત્રાનિવૌરસાન્ ।। 50
મને કિચકથી બચાવ, હું ડરી ગઈ છું; હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, તું ધર્મનું રક્ષણ કર. હે મચ્છરાજ, તું પોતાની પ્રજાની રક્ષા એ રીતે કર જેમ પિતા પોતાના પુત્રોની કરે છે.
યસ્ત્વધર્મેણ કાર્યાણિ મોહાત્મા કુરુતે નૃપઃ। અચિરાત્તં દુરાત્માનં વશે કુર્વન્તિ શત્રવઃ ।। 51
જે રાજા મોહિત થઈ અયોગ્ય કામ કરે છે, એ દુષ્ટને દુશ્મનો ટૂંક સમયમાં પોતાના વશમાં કરી લે છે.