કીચકસ્યાલયં દેવિ ન યામિ ભયકમ્પિતા। યદ્યદન્યચ્ચ મે કર્મ કરોમિ ચ સુદુષ્કરમ્ ।। 48
હે રાણી, હું ડરથી કાંપતી કીચકના ઘરે જઇશ નહીં; તમે જે બીજું મુશ્કેલ કામ આપો એ હું કરી લઉં.
એવમુક્તા તુ પાઞ્ચાલ્યા દૈવયોગેન કૈકયી । તાં વિરાટસ્ય માહિષી ક્રુદ્ધા ભૂયોઽન્વશાસત ।। 49
પાંચાલી એ રીતે બોલી ત્યારે કૈકેયી દેવઈચ્છાથી ફરી ગુસ્સે થઈને વિરાટની રાણી તરીકે તેને આદેશ આપ્યો.
કીચકં ચૈવ ગચ્છ ત્વં બલાત્કારે ચોદિતા। નાસ્તિ મેઽન્યા ત્વયા તુલ્યા સા ત્વં શીઘ્રતરં વ્રજ ।। 50
બળજબરીથી કીચક પાસે જા; મારી પાસે તારા જેવું બીજું કોઈ નથી, એટલે તું જલ્દી જા.
અવશ્યં ત્વેવ ગન્તવ્યં કિમર્થં માં વિવક્ષસિ। શીઘ્રં ગચ્છ ત્વરસ્વેતિ મત્પ્રીતિવશમાચર ।। 51
તારે જવું જ પડશે; મને શા માટે વાંધો આપે છે? જલ્દી જા, મારી ઈચ્છા પ્રમાણે વર્ત.
ન હીદૃશો મમ ભ્રાતા કિં ત્વં સમભિશઙ્કસે। ઉક્ત્વા ચૈનાં બલાચ્ચૈવ વિનિયુજ્ય પ્રભુત્વતઃ ।। 52
મારો ભાઈ એવો નથી; તું શા માટે મારે શંકા કરે છે? આમ કહીને તેણે સત્તાથી અને બળજબરીથી તેને આદેશ આપ્યો.
ભાજનં પ્રદદૌ ચાસ્યૈ સપિધાનં હિરણ્મયમ્। યા સુજાતા સુગન્ધા ચ તામાનય સુરામિતિ ।। 53
પછી તેણે સોનાનું ઢાંકણાવાળું વાસણ આપી કહ્યું: 'સારી રીતે બનેલી સુગંધિત દારૂ લઈને આવ.'
સા શઙ્કમાના રુદતી વેપન્તી દ્રુપદાત્મજા। દૈવતેભ્યો નમસ્કૃત્વા શ્વશુરેભ્યસ્તથાઽબ્રવીત્ ।। 54
શંકા કરતી, રડતી અને કાંપતી દ્રુપદકન્યા દેવતાઓને અને પોતાના વડીલોએ વંદન કરીને બોલી.
યથાઽહમન્યં પાર્થેભ્યો નાભિજાનાપિ માનવમ્। તેન સત્યેન માં દૃષ્ટ્વા કીચકો મા વશં નયેત્ ।। 55
જેમ મેં પાંડવો સિવાય બીજું કોઈ પુરુષ જાણ્યો નથી, એ સત્યના બળે કીચક મને જોઈને મારી ઉપર જોર ન ચલાવે.
યથાઽહં પાણ્ડુપુત્રેભ્યઃ પઞ્ચભ્યો નાન્યગામિની। તેન સત્યેન માં દૃષ્ટ્વા કીચકો મા વશં નયેત્ ।। 56
જેમ મેં પાંડુના પાંચ પુત્રો સિવાય બીજું કોઈ પસંદ કર્યું નથી, એ સત્યના બળે કીચક મને જોઈને મારી ઉપર જોર ન ચલાવે.
અકીર્તયત સુશ્રોણી ધર્મં શક્રં દિવાકરમ્। મારુતં ચાશ્વિનૌ દેવૌ કુબેરં વરુણં યમમ્ ।। 1
સુંદર કટિવાળી એ ધર્મ, ઇન્દ્ર, સૂર્ય, પવન, અશ્વિનીકુમારો, કુબેર, વરુણ અને યમને સ્મરણ કર્યા.
રુદ્રમગ્નિં ભગં વિષ્ણું સ્કન્દં પૂષણમેવ ચ। સાવિત્રીસહિતં ચાપિ બ્રહ્માણં પર્યકીર્તયત્ ।। 2
તે સમયે તેણે રુદ્ર, અગ્નિ, ભગ, વિષ્ણુ, સ્કંદ અને પૂષણને યાદ કર્યા; અને સાવિત્રી સાથે બ્રહ્માને પણ સ્તુતિ કરી.
ઇત્યેવં મૃગશવાક્ષી સુશ્રોણી ધર્મચારિણી । ઉપાતિષ્ઠત સા સૂર્યં મુહૂર્તમબલા તદા ।। 3
એવી મૃગની જેમ આંખો ધરાવતી, સુંદર કટિવાળી અને ધર્મનિષ્ઠ સ્ત્રી એ સમયે બલહીન બની, થોડા સમય માટે સૂર્યદેવ સામે ઊભી રહી.
તદસ્યાસ્તનુમધ્યાયાઃ સર્વં સૂર્યોઽવબુદ્ધવાન્। અન્તર્હિતં તતસ્તસ્યા રક્ષો રક્ષાર્થમાદિશત્ ।। 4
સૂર્યદેવે તેની પાતળી કમરના સ્વરૂપને સંપૂર્ણ રીતે જાણી લીધું; પછી છુપાઈને, તેણે એક રક્ષકને તેની રક્ષા કરવા કહ્યું.
તચ્ચૈનાં નાજહાત્તત્ર સર્વાવસ્થાસ્વનિન્દિતામ્ ।। 5
એ રક્ષકે એ સ્ત્રીને ત્યાં ક્યારેય એકલા છોડી નથી, અને દરેક સ્થિતિમાં તેને નિર્દોષ રાખી.
પ્રતસ્થે સા સુકેશાન્તા ત્વરમાણા પુનઃપુનઃ । વિલમ્બમાના વિવશા કીચકસ્ય નિવેશનમ્ ।। 6
સુંદર વાળવાળી એ સ્ત્રી વારંવાર ઉતાવળથી કીચકના મકાન તરફ દોડી, પણ મજબૂર બની વિલંબ કરતી રહી.
તાં મૃગીમિવ વિત્રસ્તાં દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણાં સમાગતામ્। ઉત્પપાતાસનાત્તૂર્ણં નાવં લબ્ધ્વેવ પારગઃ ।। 7
જ્યારે ડરી ગયેલી કૃષ્ણા, મૃગીની જેમ, ત્યાં આવી પહોંચી, ત્યારે કીચકે ખુશીથી તરત જ બેઠેલી જગ્યા પરથી ઊભો થઈ ગયો, જાણે પાર ઉતરવા માટે નાવ મળી ગઈ હોય.
શ્લક્ષ્ણં ચોવાચ વાક્યં સ કીચકઃ કામમૂર્ચ્છિતઃ। સ્વાગતં તે સુકેશાન્તે સુવ્યુષ્ટા રજની મમ ।। 8
કામવશ થયેલા કીચકે મીઠા શબ્દોમાં કહ્યું: 'સુંદર વાળવાળી, તારો આવકાર છે; મારી રાત ખૂબ આનંદથી પસાર થઈ.'
સ્વામિની ત્વમનુપ્રાપ્તા ચિરસ્ય ભવનં શુભે। કુરુષ્વ ચ મયિ પ્રીતિં વશં ચોપાનયસ્વ મામ્ ।। 9
'હે સુંદર સ્ત્રી, તું ઘણા સમય પછી મારા ઘરમાં આવી છે; મને પ્રેમ આપ અને મને તારા વશમાં લઈ લે.'
પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ મે ભોગાંસ્ત્વદર્થમુપકલ્પિતાન્। સર્વરત્નમયીં માલાં કુણ્ડલે ચ હિરણ્મયે ।। 10
'મારા માટે તૈયાર કરેલા આનંદો, સર્વપ્રકારના રત્નોથી બનેલી માળા અને સોનાની કાનની વળીઓ સ્વીકાર.'
વાસાંસિ ચન્દનં માલ્યં ધૂપશુદ્ધાં ચ વારુણીમ્। પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ ભદ્રં તે વિહર ત્વં યથેચ્છસિ। પ્રીત્યા મે કુરુ મદ્માક્ષિ પ્રસાદં પ્રિયદર્શને ।। 11
'વસ્ત્રો, ચંદન, ફૂલોની માળા, શુદ્ધ ધૂપ અને વરુણી – આ બધું સ્વીકાર, હે શુભે, અને તારી ઇચ્છા પ્રમાણે આનંદ માણ. કૃપા કરીને, હે મનોહર, મને તારો પ્રસાદ આપ.'
સ્વાસ્તીર્ણમસ્તિ શયનં સિતસૂક્ષ્મોત્તરચ્છદમ્। અત્રારુહ્ય મયા સાર્ધં પિબેમાં વરવારુણીમ્ ।। 12
'અહીં સફેદ અને નરમ ચાદરથી શણગારેલું શયન છે; આવો, મારા સાથે બેસી આ ઉત્તમ વરુણી પીઓ.'
ભજસ્વ માં વિશાલાક્ષિ ભર્તા તે સદૃશોસ્મ્યહમ્। ઉપસર્પ વરારોહે મેરુમર્કપ્રભા યથા ।। 13
'વિશાળ આંખોવાળી, તું મને સ્વીકાર; હું તારા પતિ બનવા યોગ્ય છું. હે સુંદર અંગવાળી, જેમ સૂર્ય મેરુ પર ચઢે છે તેમ તું મારી નજીક આવ.'
સ મૂઢઃ કીચકસ્તત્ર પ્રાપ્તાં રાજીવલોચનામ્। અબ્રવીદ્દ્રૌપદીં દૃષ્ટ્વા દુરાત્મા હ્યાત્મસંમતઃ ।। 14
તે સમયે મોહગ્રસ્ત કીચકે, કમળ જેવી આંખો ધરાવતી દ્રૌપદી ત્યાં આવી ત્યારે, દુષ્ટ મનવાળો અને પોતાને યોગ્ય માનતો, એના સાથે વાત કરી.
કીચકેનૈવમુક્તા સા દ્રૌપદી વરવર્ણિની। અબ્રવીત્તમનાચારં નેદૃશં વક્તુમર્હસિ ।। 15
કીચકે આમ કહ્યું ત્યારે, તેજસ્વી દ્રૌપદીએ એ દુરાચારીને જવાબ આપ્યો: 'તું આવી રીતે બોલવા યોગ્ય નથી.'
નાહં શક્યા ત્વયા સ્પ્રષ્ટું શ્વપચેનેવ બ્રાહ્મણી। ગન્તુમિચ્છસિ દુર્બુદ્ધે ગતિં દુર્ગતરાન્તરામ્ ।। 16
'તું મને સ્પર્શી શકતો નથી, જેમ શ્વપચ બ્રાહ્મણ સ્ત્રીને સ્પર્શી શકતો નથી. હે મૂર્ખ, તું બહુ મુશ્કેલ માર્ગે જવા ઈચ્છે છે.'
યત્ર ગચ્છન્તિ બહવઃ પરદારાભિમર્શકાઃ। નરાઃ સંભિન્નમર્યાદાઃ કીટવચ્ચાશુભાશ્રયાઃ ।। 17
'જે માર્ગે બીજા પુરુષોની પત્ની પર દૃષ્ટિ રાખનારા, મર્યાદા તોડનારા અને દુષ્ટ કર્મોમાં રત પુરુષો જાય છે, અને જીવાતની જેમ દુર્ગતિ પામે છે.'
અપ્રૈષીન્માં સુરાહારીં સુદેષ્ણા ત્વન્નિવેશનમ્ । તસ્યૈ નયિષ્યે મદિરાં ભગિની તૃષિતા તવ ।। 18
'સુદેષ્ણાએ મને, દારૂ લાવનારીને, તારા ઘરે મોકલી છે; તેની બહેન તરસી છે, હું તેના માટે દારૂ લઈ જઈશ.'
પિપાસિતા ચ કૈકેયી તૂર્ણં મામાદિશત્તતઃ। દીયતાં મે સુરા શીઘ્રં સૂતપુત્ર વ્રજામ્યહમ્ ।। 19
'કૈકેયી તરસી હતી, તેથી તેણે મને તાત્કાલિક આદેશ આપ્યો: દારૂ તરત આપ, હે રથચાલકપુત્ર, હું જઈ રહી છું.'
અન્યા ભદ્રે હરિષ્યન્તિ રાજપુત્ર્યાઃ સુરામિમામ્। કિં ત્વં યાસ્યસિ કલ્યાણિ મદર્થં ત્વમિહાગતા ।। 20
બીજાઓ, ભદ્રે, રાજકન્યાઓ માટે રાખેલી આ માદક દ્રવ્ય લઈ જશે; તું કેમ જવા માંગે છે, સુભાગ્યવતી, જ્યારે તું મારા માટે અહીં આવી છે?
ઇત્યુક્ત્વા દક્ષિણે પાણૌ સૂતપુત્રઃ પરામૃશત્। સા ગૃહીતા વિધૂન્વન્તી ભૂમૌ નિક્ષિપ્ય ભાજનમ્ । સભાં શરણમાધાવદ્યત્ર રાજા યુધિષ્ઠિરઃ ।। 21
આવી રીતે કહીને, સૂતપુત્રએ તેના જમણા હાથને સ્પર્શ કર્યો; એ છૂટાવીને, વાસણ જમીન પર મૂકી, એ સભા તરફ દોડી ગઈ, જ્યાં રાજા યુધિષ્ઠિર બેઠેલા હતા.