કેનચિત્ત્વદ્ય કાર્યેણ ત્વર શીઘ્રં મમ પ્રિયમ્। અહં હિ શરણં દેવં પ્રતિપદ્યે વૃષધ્વજમ્। સમાગમં મે સૈરન્ધ્ર્યા મરણં વા દિશેતિ વૈ ।। 38
કોઈક તારા કામ માટે, તું જલદી મને આ ઉપકાર કર; કેમ કે હું તો વૃષધ્વજ દેવને આશ્રય માનું છું—મને સૈરંધ્રીનો સંગ મળે અથવા તો મરણ આવે.
સા તમાહ વિનિઃશ્વસ્ય પ્રતિગચ્છ સ્વકં ગૃહમ્। એષાઽહમપિ સૈરન્ધ્રીં સુરાર્થે તૂર્ણમાદિશે ।। 39
એણે ઊંડો શ્વાસ લઈ ને કહ્યું: 'તું પાછો તારા ઘરે જા; હું પણ હમણાં જ સૈરંધ્રીને દારૂ લાવવા કહું છું.'
એવમુક્તસ્તુ પાપાત્મા કીચકસ્ત્વરિતઃ પુનઃ । સ્વગૃહં પ્રાવિશત્તૂર્ણં સૈરન્ધ્રીગતમાનસઃ ।। 40
સુદેષ્ણાએ આમ કહ્યું ત્યારે દુષ્ટ મનવાળો કીચક ઝડપથી પોતાના ઘરે ગયો, અને તેનો મન સૈરંધ્રી પર જ હતો.
કીચકં તુ ગતં જ્ઞાત્વા ત્વરમાણં સ્વકં ગૃહમ્। સૈરન્ધ્રીં તત આહૂય સદેષ્ણા વાક્યમબ્રવીત્ ।। 41
કીચક પોતાના ઘરે ઝડપથી ગયો છે એ જાણીને સુદેષ્ણાએ સૈરંધ્રીને બોલાવી સભામાં વાત કરી.
ગચ્છ સૈરન્ધ્રિ મત્પ્રીત્યૈ કીચકસ્ય નિવેશનમ્ । સુરામાનય સુશ્રોણિ તૃષિતાઽહં વિલાસિનિ ।। 42
સૈરંધ્રી, મારા આનંદ માટે કીચકના ઘરે જઈ, સુંદર કટિવાળી, મને તરસ લાગી છે, તું ત્યાંથી દારૂ લઈને આવ.
સુદેષ્ણયૈવમુક્તા સા નિઃશ્વસન્તી નૃપાત્મજા। અબ્રવીચ્છોકસન્તપ્તા નાહં તત્ર વ્રજામિ વૈઃ ।। 43
સુદેષ્ણાએ આમ કહ્યું ત્યારે રાજકન્યા દુ:ખથી ઊંડી શ્વાસ લઈ બોલી: 'હું ત્યાં જઇશ નહીં.'
સૂતપુત્રો હિ માં ભદ્રે કામાત્મા ચાભિમન્યતે । ન ગચ્છેયમહં તસ્ય રાજપુત્રિ નિવેશનમ્ । ત્વમેવ ભદ્રે જાનાસિ યથા સ નિરપત્રપઃ ।। 44
હે ભદ્રે, રથચાલકનો પુત્ર કામના વશ થઈને મને ઇચ્છે છે; રાજકન્યા, હું તેના ઘરે જઇશ નહીં. તમે જાણો છો કે એ કેટલો નિર્લજ્જ છે.
સમયશ્ચ કૃતો ભદ્રે યથા પ્રથમસંગમે। તથા નિવસમાનાયાં યથાઽહં નાન્યચારિણી ।। 45
હે ભદ્રે, પ્રથમ મુલાકાતે જે વચન થયું હતું એ મુજબ હું અહીં રહીશ પણ બીજું કંઈ નહીં કરું.
કીચકશ્ચ સુકેશાન્તે મૂઢો મદનગર્વિતઃ । સ મામિહ ગતાં દૃષ્ટ્વા વ્યવસ્યતિ નિરાકૃતિમ્। કથં નુ વૈ તત્ર ગતાં મર્ષયેન્મામબાન્ધવામ્ ।। 46
કીચક પોતાના રૂપ પર ગર્વ કરીને મૂર્ખ બની ગયો છે; હું ત્યાં જઇશ તો એ મને અપમાનિત કરવાનો નક્કી કરશે. હું અહીં કોઈ સહારો વગર જઇશ તો એ કેવી રીતે સહન કરશે?
બહ્વ્યઃ સન્તિ તવ પ્રેષ્યા રાજપુત્રિ વશાનુગાઃ। અન્યાં પ્રેષય કૈકેયિ સંરક્ષ્યાઽહમિહ ત્વયા ।। 47
હે રાજકન્યા, તમારી પાસે ઘણી દાસીઓ છે જે તમારી આજ્ઞા માને છે; બીજી કોઈને મોકલો, કૈકેયી, અને મને અહીં સુરક્ષિત રાખો.
કીચકસ્યાલયં દેવિ ન યામિ ભયકમ્પિતા। યદ્યદન્યચ્ચ મે કર્મ કરોમિ ચ સુદુષ્કરમ્ ।। 48
હે રાણી, હું ડરથી કાંપતી કીચકના ઘરે જઇશ નહીં; તમે જે બીજું મુશ્કેલ કામ આપો એ હું કરી લઉં.
એવમુક્તા તુ પાઞ્ચાલ્યા દૈવયોગેન કૈકયી । તાં વિરાટસ્ય માહિષી ક્રુદ્ધા ભૂયોઽન્વશાસત ।। 49
પાંચાલી એ રીતે બોલી ત્યારે કૈકેયી દેવઈચ્છાથી ફરી ગુસ્સે થઈને વિરાટની રાણી તરીકે તેને આદેશ આપ્યો.
કીચકં ચૈવ ગચ્છ ત્વં બલાત્કારે ચોદિતા। નાસ્તિ મેઽન્યા ત્વયા તુલ્યા સા ત્વં શીઘ્રતરં વ્રજ ।। 50
બળજબરીથી કીચક પાસે જા; મારી પાસે તારા જેવું બીજું કોઈ નથી, એટલે તું જલ્દી જા.
અવશ્યં ત્વેવ ગન્તવ્યં કિમર્થં માં વિવક્ષસિ। શીઘ્રં ગચ્છ ત્વરસ્વેતિ મત્પ્રીતિવશમાચર ।। 51
તારે જવું જ પડશે; મને શા માટે વાંધો આપે છે? જલ્દી જા, મારી ઈચ્છા પ્રમાણે વર્ત.
ન હીદૃશો મમ ભ્રાતા કિં ત્વં સમભિશઙ્કસે। ઉક્ત્વા ચૈનાં બલાચ્ચૈવ વિનિયુજ્ય પ્રભુત્વતઃ ।। 52
મારો ભાઈ એવો નથી; તું શા માટે મારે શંકા કરે છે? આમ કહીને તેણે સત્તાથી અને બળજબરીથી તેને આદેશ આપ્યો.
ભાજનં પ્રદદૌ ચાસ્યૈ સપિધાનં હિરણ્મયમ્। યા સુજાતા સુગન્ધા ચ તામાનય સુરામિતિ ।। 53
પછી તેણે સોનાનું ઢાંકણાવાળું વાસણ આપી કહ્યું: 'સારી રીતે બનેલી સુગંધિત દારૂ લઈને આવ.'
સા શઙ્કમાના રુદતી વેપન્તી દ્રુપદાત્મજા। દૈવતેભ્યો નમસ્કૃત્વા શ્વશુરેભ્યસ્તથાઽબ્રવીત્ ।। 54
શંકા કરતી, રડતી અને કાંપતી દ્રુપદકન્યા દેવતાઓને અને પોતાના વડીલોએ વંદન કરીને બોલી.
યથાઽહમન્યં પાર્થેભ્યો નાભિજાનાપિ માનવમ્। તેન સત્યેન માં દૃષ્ટ્વા કીચકો મા વશં નયેત્ ।। 55
જેમ મેં પાંડવો સિવાય બીજું કોઈ પુરુષ જાણ્યો નથી, એ સત્યના બળે કીચક મને જોઈને મારી ઉપર જોર ન ચલાવે.
યથાઽહં પાણ્ડુપુત્રેભ્યઃ પઞ્ચભ્યો નાન્યગામિની। તેન સત્યેન માં દૃષ્ટ્વા કીચકો મા વશં નયેત્ ।। 56
જેમ મેં પાંડુના પાંચ પુત્રો સિવાય બીજું કોઈ પસંદ કર્યું નથી, એ સત્યના બળે કીચક મને જોઈને મારી ઉપર જોર ન ચલાવે.
અકીર્તયત સુશ્રોણી ધર્મં શક્રં દિવાકરમ્। મારુતં ચાશ્વિનૌ દેવૌ કુબેરં વરુણં યમમ્ ।। 1
સુંદર કટિવાળી એ ધર્મ, ઇન્દ્ર, સૂર્ય, પવન, અશ્વિનીકુમારો, કુબેર, વરુણ અને યમને સ્મરણ કર્યા.
રુદ્રમગ્નિં ભગં વિષ્ણું સ્કન્દં પૂષણમેવ ચ। સાવિત્રીસહિતં ચાપિ બ્રહ્માણં પર્યકીર્તયત્ ।। 2
તે સમયે તેણે રુદ્ર, અગ્નિ, ભગ, વિષ્ણુ, સ્કંદ અને પૂષણને યાદ કર્યા; અને સાવિત્રી સાથે બ્રહ્માને પણ સ્તુતિ કરી.
ઇત્યેવં મૃગશવાક્ષી સુશ્રોણી ધર્મચારિણી । ઉપાતિષ્ઠત સા સૂર્યં મુહૂર્તમબલા તદા ।। 3
એવી મૃગની જેમ આંખો ધરાવતી, સુંદર કટિવાળી અને ધર્મનિષ્ઠ સ્ત્રી એ સમયે બલહીન બની, થોડા સમય માટે સૂર્યદેવ સામે ઊભી રહી.
તદસ્યાસ્તનુમધ્યાયાઃ સર્વં સૂર્યોઽવબુદ્ધવાન્। અન્તર્હિતં તતસ્તસ્યા રક્ષો રક્ષાર્થમાદિશત્ ।। 4
સૂર્યદેવે તેની પાતળી કમરના સ્વરૂપને સંપૂર્ણ રીતે જાણી લીધું; પછી છુપાઈને, તેણે એક રક્ષકને તેની રક્ષા કરવા કહ્યું.
તચ્ચૈનાં નાજહાત્તત્ર સર્વાવસ્થાસ્વનિન્દિતામ્ ।। 5
એ રક્ષકે એ સ્ત્રીને ત્યાં ક્યારેય એકલા છોડી નથી, અને દરેક સ્થિતિમાં તેને નિર્દોષ રાખી.
પ્રતસ્થે સા સુકેશાન્તા ત્વરમાણા પુનઃપુનઃ । વિલમ્બમાના વિવશા કીચકસ્ય નિવેશનમ્ ।। 6
સુંદર વાળવાળી એ સ્ત્રી વારંવાર ઉતાવળથી કીચકના મકાન તરફ દોડી, પણ મજબૂર બની વિલંબ કરતી રહી.
તાં મૃગીમિવ વિત્રસ્તાં દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણાં સમાગતામ્। ઉત્પપાતાસનાત્તૂર્ણં નાવં લબ્ધ્વેવ પારગઃ ।। 7
જ્યારે ડરી ગયેલી કૃષ્ણા, મૃગીની જેમ, ત્યાં આવી પહોંચી, ત્યારે કીચકે ખુશીથી તરત જ બેઠેલી જગ્યા પરથી ઊભો થઈ ગયો, જાણે પાર ઉતરવા માટે નાવ મળી ગઈ હોય.
શ્લક્ષ્ણં ચોવાચ વાક્યં સ કીચકઃ કામમૂર્ચ્છિતઃ। સ્વાગતં તે સુકેશાન્તે સુવ્યુષ્ટા રજની મમ ।। 8
કામવશ થયેલા કીચકે મીઠા શબ્દોમાં કહ્યું: 'સુંદર વાળવાળી, તારો આવકાર છે; મારી રાત ખૂબ આનંદથી પસાર થઈ.'
સ્વામિની ત્વમનુપ્રાપ્તા ચિરસ્ય ભવનં શુભે। કુરુષ્વ ચ મયિ પ્રીતિં વશં ચોપાનયસ્વ મામ્ ।। 9
'હે સુંદર સ્ત્રી, તું ઘણા સમય પછી મારા ઘરમાં આવી છે; મને પ્રેમ આપ અને મને તારા વશમાં લઈ લે.'
પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ મે ભોગાંસ્ત્વદર્થમુપકલ્પિતાન્। સર્વરત્નમયીં માલાં કુણ્ડલે ચ હિરણ્મયે ।। 10
'મારા માટે તૈયાર કરેલા આનંદો, સર્વપ્રકારના રત્નોથી બનેલી માળા અને સોનાની કાનની વળીઓ સ્વીકાર.'
વાસાંસિ ચન્દનં માલ્યં ધૂપશુદ્ધાં ચ વારુણીમ્। પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ ભદ્રં તે વિહર ત્વં યથેચ્છસિ। પ્રીત્યા મે કુરુ મદ્માક્ષિ પ્રસાદં પ્રિયદર્શને ।। 11
'વસ્ત્રો, ચંદન, ફૂલોની માળા, શુદ્ધ ધૂપ અને વરુણી – આ બધું સ્વીકાર, હે શુભે, અને તારી ઇચ્છા પ્રમાણે આનંદ માણ. કૃપા કરીને, હે મનોહર, મને તારો પ્રસાદ આપ.'