ઇદં હિ રૂપં પ્રથમં તવાનઘે નિરર્થકં કેવલમદ્ય ભામિનિ । અધાર્યમાણા સ્નગિવોત્તમા શુભા ન શોભસે સુન્દરિ શોભના સતી ।। 32
હે નિર્દોષે, તારી આ સૌંદર્ય હવે વ્યર્થ જાય છે, કારણ કે તું શ્રેષ્ઠ વસ્ત્રો પહેરતી નથી; તું સાચે સુંદર છે, છતાં પણ તારી તેજસ્વિતા દેખાતી નથી.
ત્યજામિ દારાન્મમ યે પુરાતના ભવન્તુ દાસ્યસ્તવ ચારુહાસિનિ । અહં ચ તે સુન્દરિ દાસવત્સ્થિતઃ સદા ભવિષ્યે વશગો વરાનને ।। 33
હે સુંદર સ્મિતવાળી, હું મારી જૂની પત્નીઓને ત્યજી દઉં છું, એ બધીને તારા દાસી બનાવી દઉં; અને હું તો હંમેશા તારો દાસ બની, તારા વશમાં રહીશ.
એવમુક્તાઽનવદ્યાઙ્ગી કીચકેન દુરાત્મના । દ્રૌપદી તમુવાચેદં સૈરન્ધ્રીવેષધારિણી ।। 1
આ રીતે દુષ્ટ કીચક દ્વારા કહેવામાં આવતા નિર્દોષ અંગવાળી દ્રૌપદી, જે સાઇરંધ્રીના વેશમાં હતી, એણે તેને આ રીતે ઉત્તર આપ્યો.
અપ્રાર્થનીયામિહં માં સૂતપુત્રાભિમન્યસે। નિહીનવર્ણાં સૈરેન્ધ્રીં બીભત્સાં કેશકારિણીમ્ ।। 2
હે સુતપુત્ર, તું મને ઈચ્છે છે, પણ હું તો નીચ જાતિની, સાઇરંધ્રી, અશુભ અને વીખૂટી વાળવાળી છું, એવી મને કોઈ ઈચ્છવા જેવી નથી.
પરદારાઽસ્મિ ભદ્રં તે ન યુક્તં તવ સાંપ્રતમ્। દયિતાઃ પ્રાણિનાં દારા ધર્મં સમનુચિન્તય ।। 3
હું પરસ્ત્રી છું, તને શુભ થાય; હવે તારો આ વિચાર યોગ્ય નથી. પત્ની દરેક જીવને પ્રિય હોય છે—ધર્મનું વિચાર કર.
પરદારે ન તે બુદ્ધિર્જાતુ કાર્યા કથંચન । વિવર્જનં હ્યકાર્યાણામેતત્સુપુરુષવ્રતમ્ ।। 4
ક્યારેય પણ પરસ્ત્રી પર મન ન કરવું જોઈએ; અયોગ્ય વસ્તુઓથી દૂર રહેવું એ સારા માણસોનું વ્રત છે.
મિથ્યાભિગૃધ્નો હિ નરઃ પાપાત્મા મોહમાસ્થિતઃ । અયશઃ પ્રાપ્નુયાદ્ધોરં મહદ્વા પ્રાપ્નુયાદ્ભયમ્ ।। 5
જે માણસ ખોટી ઈચ્છા રાખે છે, પાપી છે અને મોહમાં છે, એને ભારે બદનામિ મળે છે અને મોટું ભય પણ આવી શકે છે.
એવમુક્તસ્તુ સૈરન્ધ્ર્યા કીચકઃ કામમોહિતઃ। જાનન્નપિ સુદુર્બુદ્ધિઃ પરદારાભિમર્શને ।। 6
સાઇરંધ્રીએ આવું કહી દીધા પછી પણ, કીચક કામવાસનાથી અંધ બની, જાણતાં છતાં પણ પરસ્ત્રી પ્રત્યેના પોતાના ઈરાદા પર અડગ રહ્યો.
દોષાન્બહૂન્પ્રાણહરાન્સર્વલોકવિગર્હિતાન્ । પ્રોવાચેદં સુદુર્બુદ્ધિર્દ્રૌપદીમજિતેન્દ્રિયઃ ।। 7
અતિ દુર્બુદ્ધિ અને ઇન્દ્રિયોને કાબૂમાં ન રાખનાર એ મનુષ્યે, બધાં લોકોએ નિંદિત એવા અનેક ભયાનક અને જીવને નાશ કરનાર દોષો દ્રૌપદી પાસે કહ્યા.
નાર્હસ્યેવં વરારોહે પ્રત્યાખ્યાતું વરાનને । માં મન્મથસમાવિષ્ટં ત્વત્કૃતે ચારુહાસિનિ ।। 8
હે સુંદર ચહેરાવાળી અને મીઠા હાસ્યવાળી, મને આ રીતે નકારવું તને યોગ્ય નથી, કેમ કે હું તારા પ્રેમમાં મગ્ન થયો છું.
પ્રત્યાખ્યાય ચ માં ભીરુ વશગં પ્રિયવાદિનમ્ । નૂનં ત્વમસિતાપાઙ્ગિ પશ્ચાત્તાપં કરિષ્યસિ ।। 9
હે ભયભીત અને કાળી આંખોવાળી, જો તું મને નકારી દેશે, જ્યારે હું તારી વાતમાં મીઠાશ રાખું છું અને તારો ભક્ત છું, તો તું નિશ્ચિતપણે પછી પસ્તાવશે.
અહં હિ સુભ્રુ રાજ્યસ્ય કૃત્સ્નસ્યાસ્ય સુમધ્યમે । પ્રભુર્વાસયિતા ચૈવ વીર્યે ચાપ્રતિમઃ ક્ષિતૌ ।। 10
હે સુંદર ભ્રૂવાળી અને પાતળી કમરવાળી, હું આ આખા રાજ્યનો સ્વામી છું, તેને સંભાળનાર છું અને પૃથ્વી પર મારી શક્તિમાં કોઈ સમાન નથી.
પૃથિવ્યાં મત્સમો નાસ્તિ કશ્ચિદન્યઃ પુમાનિહ । રૂપયૌવનસૌભાગ્યૈર્ભોગૈશ્ચાનુત્તમૈઃ શુભૈઃ ।। 11
આ પૃથ્વી પર સૌંદર્ય, યુવાની, ભાગ્ય અને શ્રેષ્ઠ ભોગોમાં મારા સમાન બીજો કોઈ પુરુષ નથી.
સર્વકામસમૃદ્ધેષુ ભોગેષ્વનુપમેષ્વિહ। ભોક્તવ્યેષુ ચ કલ્યાણિ કસ્માદ્દાસ્યે રતા હ્યસિ ।। 12
હે શુભે, જ્યારે અહીં સર્વ પ્રકારની ઇચ્છાઓથી ભરપૂર અને અનન્ય ભોગો ઉપલબ્ધ છે, ત્યારે તું દાસીપણે કેમ પસંદ કરે છે?
મયા દત્તમિદં રાજ્યં સ્વામિન્યસિ શુભાનને। ભજસ્વ માં વરારોહે ભુઙ્ક્ષ્વં ભોગાનનુત્તમાન્ ।। 13
હે સુંદર ચહેરાવાળી સ્વામિની, મેં તને આ રાજ્ય આપ્યું છે; મને સ્વીકાર અને શ્રેષ્ઠ ભોગોનો આનંદ માણ.
એવમુક્તા તુ સા સાધ્વી કીચકેનાશુભં વચઃ। કીચકં પ્રત્યુવાચેદં ગર્હયન્ત્યસ્ય તદ્વચઃ ।। 14
કિચકના એવા અશુભ વચનો સાંભળીને, એ પવિત્ર સ્ત્રીએ તેની વાતનું અપમાન કર્યું અને તેને જવાબ આપ્યો.
મા સૂતપુત્ર મુહ્યસ્વ માઽદ્ય ત્યક્ષ્યસ્વ જીવિતમ્। જાનીહિ પઞ્ચભિર્ઘોરૈર્નિત્યં મામભિરક્ષિતામ્ ।। 15
હે સૂતપુત્ર, તું પાગલ ન થા અને આજે તારો જીવ ન ગુમાવ; જાણ કે હું હંમેશાં પાંચ ભયાનક પુરુષો દ્વારા રક્ષાયેલી છું.
ન ચાપ્યહં ત્વયા લભ્યા ગન્ધર્વાઃ પતયો મમ। તે ત્વાં નિહન્યુઃ કુપિતાઃ સાધ્વલં મા વ્યનીનશઃ ।। 16
મારે તારી સાથે મળવું શક્ય નથી; મારા પતિઓ ગંધર્વ છે—જો તેઓ ગુસ્સે થશે તો ખુલ્લેઆમ કે છુપાઈને, તને મારી નાખશે.
અશક્યરૂપં પુરુષૈરધ્વાનં ગન્તુમિચ્છસિ ।। 17
તું એવો માર્ગ પસંદ કરવો ઈચ્છે છે, જે કોઈ પુરુષ માટે શક્ય નથી.
યથા નિશ્ચેતનો બાલઃ કૂલસ્થઃ કૂલમુત્તરમ્। તર્તુમિચ્છતિ મન્દાત્મા તથા ત્વં કર્તુમિચ્છસિ ।। 18
જેવી રીતે કોઈ મૂર્ખ બાળક કિનારે ઊભો રહીને બીજી કિનારે જવું ઈચ્છે છે, તેવી રીતે તું પણ મૂર્ખતાથી આવું કરવું ઈચ્છે છે.
અન્તર્મહીં વા યદિ વોર્ધ્વમુત્પતેઃ સમુદ્રપારં યદિ વા પ્ર તથાપિ તેષાં ન વિમોક્ષમર્હસિ પ્રમાથિનો દેવસુતા હિ ખેચરાઃ
તું પૃથ્વી નીચે છુપાઈ જા, કે આકાશમાં ઉડી જા, કે સમુદ્ર પાર કરી જા—તોયે તું એમના હાથથી બચી શકતો નથી; કેમ કે એ દેવપુત્રો, આકાશમાં ફરતા અને વિનાશક છે.
ત્વં કાલરાત્રીમિવ કશ્ચિદાતુરઃ કિં માં દૃઢં પાર્થયસેઽદ્ય કિં માતુરઙ્કે શયિતો યથા શિશુશ્ચન્દ્રં જિઘૃક્ષુરિવ મન્યસ
તું આજે મને એટલો આગ્રહથી કેમ ઈચ્છે છે? જેમ બીમાર માણસ મૃત્યુની રાતની ઈચ્છા કરે છે, અથવા માતાની ગોદમાં પડેલો બાળક ચાંદને પકડવા ઈચ્છે છે, તેમ?
તેષાં પ્રિયાં પ્રાર્થયતો ન તે ભુવિ ગત્વા દિવં વા શરણં ભ ન વર્તતે કીચક તે દૃશા શુભં યા તેન સંજીવનમર્થયેત સા ।। 2
હે કિચક, જે એ પુરુષોના પ્રિયાને મેળવવાનો પ્રયાસ કરે છે, તેને પૃથ્વી પર કે સ્વર્ગમાં ક્યાંય આશરો મળતો નથી; આવું કરનાર જીવવું ઈચ્છે તો પણ સુરક્ષા મળતી નથી.
પ્રત્યાખ્યાતશ્ચ પાઞ્ચાલ્યા કીચકઃ કામમોહિતઃ। પ્રવિશ્ય રાજભવનં ભગિન્યા અગ્રતઃ સ્થિતઃ ।। 1
પાંચાલી દ્વારા નકારવામાં આવેલો, કામથી અંધ બનેલો કિચક રાજમહેલમાં ગયો અને પોતાની બહેન સામે ઊભો રહ્યો.
સોભિવીક્ષ્ય સુકેશાન્તાં સુદેષ્ણાં ભગિનીં પ્રિયામ્ । અમર્યાદેન કામેન ઘોરેણાભિપરિપ્લુતઃ ।। 2
સુંદર વાળવાળી અને પ્રિય બહેન સુદેષ્નાને જોઈને, કિચક અયોગ્ય અને ભયાનક કામવાસનાથી ભરાઈ ગયો.
સ તુ મૂર્ધ્ર્યઞ્જલિં કૃત્વા ભગિન્યાશ્ચરણાવુભૌ । સંમોહાભિહતસ્તૂર્ણં વાતોદ્ધૃત ઇવાર્ણવઃ ।। 3
પછી તેણે માથા પર હાથ જોડીને બહેનના બંને પગ સ્પર્શ્યા; મનમાં ગૂંચવાઈ ગયો હતો, જાણે પવનથી ઊલટાઈ ગયેલો દરિયો હોય.
સ પ્રોવાચ સુદુઃખાર્તો ભગિનીં નિશ્વસન્મુહુઃ । અવ્યક્તમૃદુના સામ્ના શુષ્યતા ચ પુનઃપુનઃ ।। 4
તે ખૂબ જ દુઃખી થઈને, વારંવાર ઊંડા શ્વાસ લઈ, ધીમા અને સુકાઈ ગયેલા અવાજે પોતાની બહેનને બોલ્યો.
યથા સુદેષ્ણે સૈરન્ધ્ર્યા સંગચ્છેયં સકામયા । તથા શીઘ્રં કુરુષ્વાદ્ય માઽહં પ્રાણાન્પ્રહાસિષમ્ ।। 5
હે સુદેષ્ણા, આજે જ તું એ રીતે જલદીથી વ્યવસ્થા કર, જેથી હું સૈરંધ્રી સાથે તેની ઈચ્છાથી મળી શકું; નહીં તો હું જીવતો રહી શકીશ નહીં.
યદીયમનવદ્યાઙ્ગી ન મામદ્યાપિ કાઙ્ક્ષતે । ચેતસાઽભિપ્રસન્નેન ગતોસ્મિ યમસાદનમ્ ।। 6
જો આ નિર્દોષ સ્ત્રી હજુ પણ મને મનથી ઇચ્છતી નથી, તો હું તો જાણે યમલોક પહોંચી ગયો છું.
તમુવાચ પરિષ્વજ્ય સુદેષ્ણા ભ્રાતરં પ્રિયમ્। ભ્રાતુર્જીવિતરક્ષાર્થં સમાશ્વાસ્યાસિતેક્ષણા ।। 7
સудеષ્ણાએ પોતાના પ્રિય ભાઈને ભેટી, તેને જીવતરના રક્ષણ માટે શાંત અને સાંત્વન આપતી વાતો કરી.