તદ્યુદ્ધમભવદ્ધોરમશસ્ત્રં બાહુતેજસા। બલપ્રાણેન શૂરાણાં સમાજોત્સવસન્નિધૌ ।। 45
એ યુદ્ધ અત્યંત ભયાનક બન્યું, શસ્ત્ર વિના, માત્ર હાથની તાકાતથી, વીરોએ ભરેલા મેળામાં.
અરજ્યત જનઃ સર્વઃ સોત્ક્રુષ્ટનિનદોત્થિતઃ। બલિનોઃ સંયુગે રાજન્વૃત્રવાસવયોરિવ ।। 46
બધા લોકો ઉદ્ગ્રાહ અને ગર્જનથી ઉઠી ગયા, કારણ કે એ બે બળવાન યુદ્ધ કરતા, જાણે વૃત્ર અને ઇન્દ્ર લડી રહ્યા હોય.
પ્રકર્ષણાકર્ષણયોરભ્યાકર્ષવિકર્ષણૈઃ। આકર્ષતુરથાન્યોન્યં જાનુભિશ્ચાપિ જન્ઘતુઃ ।। 47
ખેચાણ, ખેંચાણ અને વિરોધી ખેંચાણથી, બન્ને એકબીજાને નજીક લાવે, અને ઘૂંટણથી જાંઘ પર ઘા કરતા.
તતઃ શબ્દેન મહતા ભર્ત્સયન્તૌ પરસ્પરમ્। વ્યૂઢોરસ્કૌ દીર્ઘભુજૌ નિયુદ્ધકુશલાવુભૌ। બાહુભિઃ સમસજ્જેતામાયસૈઃ પરિઘૈરિવ ।। 48
પછી, જોરદાર અવાજ સાથે, એકબીજાને ધમકાવતા, પહોળા છાતી, લાંબા હાથ અને કુશળ મલ્લયોદ્ધા, બન્ને હાથોથી જાણે લોખંડની ગદાથી ઝઝૂમ્યા.
ઉત્પપાતાથ વેગેન મલ્લં કક્ષે ગૃહીતવાન્। પાર્શ્વં નિગૃહ્ય હસ્તેન પાતયામાસ મલ્લકમ્ ।। 49
પછી, ભીમાએ ઝડપથી મલ્લને કમરે પકડી લીધો અને હાથથી તેની બાજુ દબાવી જમીન પર પછાડી દીધો.
ચકર્ષ દોર્ભ્યામુત્પાત્ય ભીમો મલ્લમમિત્રહા। નિનદં તમભિક્રોશઞ્શાર્દૂલ ઇવ વારણમ્ ।। 50
શત્રુઓના વિનાશક ભીમાએ મલ્લને હાથમાં ઉંચકી જોરથી ઘસી કાઢ્યો અને ગર્જના કરતા વાઘ જેવો અવાજ કર્યો, જાણે હાથી સામે વાઘ ગર્જે છે.
સમુદ્યમ્ય મહાબાહુર્ભ્રામયામાસ વીર્યવાન્ । તતો મલ્લાશ્ચ મત્સ્યાશ્ચ વિસ્મયં ચક્રિરે પરમ્ ।। 51
મજબૂત ભીમાએ મલ્લને ઉંચકીને ચક્કર ફેરવ્યો. આ જોઈને બધા મલ્લો અને મત્સ્યરાજના લોકો ખૂબ જ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
ભ્રામયિત્વા શતગુણં ગતસત્વમચેતનમ્ । પ્રત્યપિંષન્મહાબાહુર્મલ્લં ભુવિ વૃકોદરઃ।। 52
ભીમાએ મલ્લને અનેક વાર ચક્કર ફેરવી, એની શક્તિ ખૂટી ગઈ અને એ બેભાન થઈ ગયો. પછી ભીમાએ મજબૂતીથી એને જમીન પર પછાડી દીધો.
તસ્મિન્વિનિહતે વીરે જીમૂતે લોકવિશ્રુતે । વિરાટઃ પરમં હર્ષમગચ્છદ્વાન્ધવૈઃ સહ ।। 53
જ્યારે પ્રસિદ્ધ વીર જીમૂત પરાજિત થયો, ત્યારે વિરાટ રાજા અને તેના સગાંઓને ખૂબ આનંદ થયો.
પ્રહર્ષાત્પ્રદદૌ વિત્તં બહુ રાજ મહામનાઃ। વલલાય મહારઙ્ગે યથા વૈશ્રવણસ્તથા ।। 54
આ આનંદમાં રાજાએ ઘણું ધન આપ્યું અને મહારંગભૂમિમાં કૂબેર જેવો આનંદથી ફરવા લાગ્યો.
એવં સ સુબહૂન્મલ્લાન્પુરુષાંશ્ચ મહાબલાન્ । વિનિઘ્નન્મત્સ્યરાજસ્ય પ્રીતિમાહરદુત્તમામ્ ।। 55
આ રીતે ભીમાએ ઘણા શક્તિશાળી મલ્લો અને પુરુષોને હરાવીને મત્સ્યરાજાને અતિ આનંદ આપ્યો.
યદાઽસ્ય તુલ્યઃ પુરુષો ન કશ્ચિતત્ર વિદ્યતે । તતો વ્યાઘ્રૈશ્ચ સિંહૈશ્ચ દ્વિરદૈશ્ચાપ્યયોધયત્ ।। 56
જ્યારે ત્યાં કોઈ પુરુષ ભીમાની બરાબરીનો મળ્યો નહીં, ત્યારે તેણે વાઘ, સિંહ અને હાથીઓ સાથે પણ મુકાબલો કર્યો.
વિરાટેન પ્રદત્તાનિ ચિત્રાણિ વિવિધાનિ ચ। સ્થિતેભ્યઃ પુરુષેભ્યશ્ચ દત્ત્વા દ્રવ્યાણિ જગ્મિવાન્ ।। 57
વિરાટ રાજાએ જે પુરુષો રહી ગયા તેમને વિવિધ સુંદર ભેટો આપી અને ધન વિતરણ કર્યા પછી ત્યાંથી ચાલ્યો ગયો.
પુનરન્તઃપુરગતઃ સ્ત્રીણાં મધ્યે વૃકોદરઃ। યોધ્યતે સ વિરાટસ્ય ગજૈઃ સિંહૈર્મહાબલૈઃ ।। 58
પછી વૃકોદર ફરીથી આંતઃપુરમાં ગયો અને સ્ત્રીઓ વચ્ચે વિરાટના શક્તિશાળી હાથીઓ અને સિંહો સાથે યુદ્ધ કર્યું.
બીભત્સુરપિ ગીતેન નૃત્તેનાપિ ચ પાણ્ડવઃ। વિરાટં તોષયામાસ સર્વાશ્ચાન્તઃપુરસ્ત્રિયઃ ।। 59
પાંડવ ભીમસેને ગીત અને નૃત્ય દ્વારા વિરાટ રાજા અને તમામ આંતઃપુરની સ્ત્રીઓને પ્રસન્ન કર્યા.
અશ્વૈર્વિનીતૈર્જવનૈસ્તત્રતત્ર સમાગતઃ। તોપયામાસ રાજાનં નકુલો નૃપસત્તમમ્। તસ્મૈ પ્રદેયં પ્રાયચ્છત્પ્રીતો રાજા ધનં બહુ ।। 60
નકુલએ વિવિધ જગ્યાએથી ઝડપી અને સુશિક્ષિત ઘોડા એકત્ર કરી રાજાને ભેટ આપ્યા. રાજાએ ખુશ થઈને તેને ઘણું ધન આપ્યું.
વિનીતાન્વૃપભાન્દૃષ્ટ્વા સહદેવસ્ય ચાભિતઃ। ધનં દદૌ બહુવિધં વિરાટઃ પુરુષર્ષભઃ ।। 61
સહદેવ દ્વારા લાવવામાં આવેલા સુશિક્ષિત ઘોડા જોઈને, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ વિરાટ રાજાએ તેને અનેક પ્રકારનું ધન આપ્યું.
દ્રૌપદી પ્રેક્ષ્ય તાન્સર્વાન્ક્લિશ્યમાનાન્મહારથાન્ । નાતિપ્રીતમના રાજન્નિશ્વાસપરમાઽભવત્ ।। 62
દ્રૌપદી એ બધા મહારથીઓને દુઃખ સહન કરતા જોઈને મનથી ખુશ રહી નહીં અને ખૂબ જ દુઃખી થઈ ગઈ.
એવં તે ન્યવસંસ્તત્ર પ્રચ્છન્નાઃ પુરુષર્ષભાઃ । કર્માણિ તસ્ય કુર્વાણા વિરાટનૃપતેસ્તદા ।। 63
આ રીતે એ પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ પાંડવો છુપાઈને ત્યાં રહેતા અને તે સમયે વિરાટ રાજાના કામકાજ કરતા.
વસમાનેષુ પાર્થેષુ મત્સ્યસ્ય નગરે તદા। મહારથેષુ ચ્છન્નેષુ માસા દશ સમાયયુઃ ।। 1
પાંડવો જ્યારે મત્સ્યનગરમાં છુપાઈને રહેતા હતા, ત્યારે મહારથીઓ તરીકે દસ મહિના વીતી ગયા.
યાજ્ઞસેની સુદેષ્ણાં તુ શુશ્રૂષન્તી વિશાંપતે । આવસત્પરિચારાર્હા સુદુઃખં જનમેજય ।। 2
યાજ્ઞસેની દ્રૌપદી સુદેષ્ણાની સેવા કરતી અને ઘણી મુશ્કેલી સહન કરીને ત્યાં રહી.
તથા ચરન્તી પાઞ્ચાલી સુદેષ્ણાયા નિવેશને। તા દેવીં તોપયામાસ તથા ચાન્તઃપુરસ્ત્રિયઃ ।। 3
એ રીતે પાંચાલી સુદેષ્ણાના મહેલમાં ફરતી અને રાણી તથા આંતઃપુરની સ્ત્રીઓને પ્રસન્ન કરતી.
તસ્મિન્વર્ષે ગતપ્રાયે કીચકસ્તુ મહાબલઃ। સેનાપતિર્વિરાટસ્ય દદર્શ દ્રુપદાત્મજામ્ ।। 4
વર્ષ પૂરું થવામાં આવ્યું ત્યારે, વિરાટના શક્તિશાળી સેનાપતિ કીચકએ દ્રુપદની પુત્રીને જોયી.
તાં દૃષ્ટ્વા દેવગર્ભાયાં ચરન્તીં દેવતામિવ । કીચકઃ કામયામાસ કામબાણપ્રપીડિતઃ ।। 5
તેને જોઈને, જે દેવતાના સમાન તેજવાળી અને દેવીઓ જેવી ચાલ ધરાવતી હતી, કીચક કામના તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ થઈ, તેને ઈચ્છવા લાગ્યો.
સ તુ કામાગ્નિસંતપ્તઃ સુદેષ્ણામભિગમ્ય વૈ। પ્રહસન્નિવ સેનાનીરિદં વચનમબ્રવીત્ ।। 6
કામની આગે બળતા કીચક સુદેષ્ના પાસે ગયા અને સ્મિત સાથે, સેનાપતિએ આ રીતે વાત કરી.
નેયં મયા જાતુ પુરેહ દૃષ્ટા રાજ્ઞી વિરાટસ્ય નિવેશને શુભા। રૂપેણ ચોન્માદયતીવ માં ભૃશં ગન્ધેન જાતા મદિરેવ ભામિની ।। 7
આવી સુંદર સ્ત્રીને મેં ક્યારેય આ શહેરમાં કે રાજા વિરાટના મહેલમાં જોયી નથી; તેના રૂપે મને ભારે આકર્ષણ થાય છે અને તેની સુગંધ મદિરા જેવી મને મસ્ત કરી દે છે.
કા દેવરૂપા હૃદયંગમા શુભે હ્યાચક્ષ્વ મે કસ્ય કુતોત્ર શોભને। ચિત્તં હિ નિર્મથ્ય કરોતિ માં વશે ન ચાન્યદત્રૌપધમસ્તિ મે મતમ્ ।। 8
આ કેવી દેવસમાન સ્ત્રી છે, હૃદયને મોહી લે તેવી? હે સુંદર, એ કોણની છે અને ક્યાંથી આવી છે, મને સાચું કહો. એણે મારું મન સંપૂર્ણપણે વશ કરી લીધું છે; અને તેમાં મને કોઈ ખોટ દેખાતી નથી.
અહો તવેયં પરિચારિકા શુભા પ્રત્યગ્રરૂપા પ્રતિભાતિ મામિયમ્। અયુક્તરૂપં હિ કરોતિ કર્મ તે પ્રશાસ્તુ માં યચ્ચ મમાસ્તિ કિંચન ।। 9
અરે, તારી આ સુંદર દાસી, નવીન રૂપવાળી, મને ખૂબ જ ભાવે છે; એ તેના રૂપને અનુરૂપ કામ કરતી નથી. તું જે કંઈ પણ ધરાવતી હોય, એ મને આપ, અને એ મને પ્રસન્ન કરે.
પ્રભૂતનાગાશ્વરથં મહાજનં સમૃદ્ધિયુક્તં બહુપાનયોજનમ્। મનોહરં કાઞ્ચનચિત્રભૂષણં ગૃહં મહચ્છોભયતામિયં મમ ।। 10
એ મારા વિશાળ ઘરમાં આવે, જ્યાં અનેક હાથી, ઘોડા, રથ અને લોકો છે, ધન-દોલત અને પીણાં ભરપૂર છે, સોનાના અલંકારોથી શોભાયમાન છે અને સૌને આનંદ આપે છે.
તતઃ સુદેષ્ણામનુમન્ત્ર્ય કીચકસ્તતઃ સમભ્યેત્ય નરાધિપાત્મજામ્। ઉવાચ કૃષ્ણામભિસાન્ત્વયંસ્તદા મૃગેન્દ્રકન્યામિવ જમ્બુકો વને ।। 11
પછી સુદેષ્ના સાથે વાત કરીને, કીચક દ્રુપદપુત્રી પાસે ગયા અને મૃગની પુત્રી પાસે જતાં શિયાળ જેવો, મીઠા શબ્દોથી કૃષ્ણાને સંબોધી.