અજ્ઞાતં ચ વિરાટસ્ય વિજિત્ય વસુ ધર્મરાટ્। ભ્રાતૃભ્યઃ પુરુષવ્યાઘ્રો યથેષ્ટં સંપ્રયચ્છતિ ।। 5
ધર્મરાજ, અજ્ઞાત રહીને, વિરાટને જાણ્યા વિના ધન જીતતો અને મનગમતું પોતાના ભાઈઓને આપતો, જેમ મનુષ્યોમાં વાઘ હોય એમ.
ભીમસેનોપિ માંસાનિ ભક્ષ્યાણિ વિવિધાનિ ચ । અતિસૃષ્ટાનિ મત્સ્યેન વિક્રીણન્નિવ ભ્રાતૃષુ ।। 6
ભીમસેને પણ વિવિધ પ્રકારના માંસ અને ભોજન મેળવ્યા અને જાણે વેચતો હોય તેમ, પોતાના ભાઈઓમાં વહેંચી આપતો.
વાસાંસિ પરિજીર્ણાનિ લબ્ધાન્યન્તઃપુરેઽર્જુનઃ । વિક્રીણન્નિવ સર્વેભ્યઃ પાણ્ડવેભ્યઃ પ્રયચ્છતિ ।। 7
અર્જુને અંતઃપુરમાંથી જૂના કપડા મેળવ્યા અને જાણે વેપાર કરતો હોય તેમ, બધા પાંડવોને આપતો.
નકુલોપિ ધનં લબ્ધ્વા કૃતે કર્મણિ વાજિનામ્। તુષ્ટે તસ્મિન્નરપતૌ પાણ્ડવેભ્યઃ પ્રયચ્છતિ ।। 8
નકુલ, ઘોડાઓનું કામ કરીને રાજાને પ્રસન્ન કરતો અને મળેલું ધન પાંડવોને આપતો.
સહદેવોપિ ગોપાનાં વેષમાસ્થાય પાણ્ડવઃ। દધિ ક્ષીરં ઘૃતં ચૈવ પાણ્ડવેભ્યઃ પ્રયચ્છતિ ।। 9
સહદેવ પણ ગોપાળનું વેશ ધારણ કરીને, દહીં, દુધ અને ઘી પાંડવોને આપતો.
કૃષ્ણા તુ સર્વાન્ભ્રાતૄંસ્તાન્નિરીક્ષન્તી તપસ્વિની । યથા પુનરવિજ્ઞાતા તથા ચરતિ ભામિની ।। 10
કૃષ્ણા, તપસ્વિ સ્ત્રી, પોતાના બધા ભાઈઓને જોતી અને અજ્ઞાત રહે એ રીતે વર્તન કરતી.
એવં સંભાવયન્તસ્તે તદાઽન્યોન્યં મહારથાઃ। વિરાટનગરે ચેરુઃ પુનર્ગર્ભધૃતા ઇવ ।। 11
એ મહાન રથીઓ એકબીજાનો માન રાખતા, વિરાટના શહેરમાં જાણે કોઈ ગુપ્ત વાત છુપાવેલી હોય એમ ફરતા.
સાશઙ્કા ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય ભયાત્પાણ્ડુસુતાસ્તદા । પ્રેક્ષમાણાસ્તદા કૃષ્ણામૂપુશ્છન્ના નરાધિપ ।। 12
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોના ભયથી પાંડવોએ કૃષ્ણાને જોતા જોતા, એ સમયે પોતાને છુપાવી રાખ્યા, હે રાજા.
અથ માસે ચતુર્થે તુ શઙ્કરસ્ય મહોત્સવઃ। આસીત્સમૃદ્ધો મત્સ્યેષુ પુરુષાણાં સુસંમતઃ ।। 13
પછી ચોથા મહિને શંકરજીનું ભવ્ય ઉત્સવ યોજાયું, જે માછ્ય દેશમાં ખૂબ જ વિખ્યાત અને લોકપ્રિય હતું.
તત્ર મલ્લાઃ સમાપેતુર્દિગ્ભ્યો રાજન્સહસ્રશઃ ।। 14
ત્યાં ચારેય દિશાઓમાંથી હજારો મલ્લો એકઠા થયા.
મહાકાયા મહાવીર્યાઃ કાલકેયા ઇવાસુરાઃ। વીર્યોન્મત્તા બલોદગ્રા રાજ્ઞા સમભિપૂજિતાઃ ।। 15
એ બધા મલ્લો મોટાં શરીરવાળા અને ભારે બળવત્તર હતા, જાણે કાલકેય દાનવો હોય એમ; પોતાની તાકાતથી ગર્વિત અને રાજાએ તેમનું સન્માન કર્યું હતું.
સિંહસ્કન્ધકટિગ્રીવાઃ સ્વવદાતા મનસ્વિનઃ। અસકૃલ્લબ્ધલક્ષાસ્તે રઙ્ગે પાર્થિવસન્નિધૌ ।। 16
એ મલ્લોના ખભા, કટિ અને ગળા સિંહ જેવા હતા, ચહેરા તેજસ્વી અને મનથી ઉદાર હતા; એ બધા રાજાના દરબારમાં વારંવાર ઇનામ જીત્યા હતા.
તેષામેકો મહાનાસીત્સર્વમલ્લાનથાહ્વયત્। વ્યાવલ્ગમાનો દદૃશે ગર્જિતોદ્ગતિભિઃ સ્થિતઃ ।। 17
એમાં એક મલ્લો ખૂબ જ બળવાન હતો, તેણે બધા મલ્લોને પડકાર આપ્યો; તે ઉછળી-ઉછળીને ગર્જના કરતો અને મજબૂતીથી ઉભો રહ્યો.
વિત્રસ્તમનસઃ સર્વે મલ્લાસ્તે હતચેતસઃ । અવાઙ્ભુખાશ્ચ ભીતાશ્ચ મલ્લાશ્ચાન્યે વિચેતસઃ ।। 18
બધા મલ્લો ડરાઈ ગયા, તેમનું મન તૂટી ગયું; કેટલાક માથું નીચે કરી ભયભીત થયા, તો કેટલાક ગભરાઈ ગયા.
વ્યસુત્વમપરે ચૈવ વાઞ્છન્તિ પ્રતિવિહ્વલાઃ। ગાં પ્રવેષ્ટુમથેચ્છન્તિ ખં ગન્તુમિવ ચોત્થિતાઃ ।। 19
કેટલાક તો એટલા ગભરાઈ ગયા કે, જમીનમાં સમાઈ જવું કે આકાશમાં ઉડી જવું એમ ઇચ્છવા લાગ્યા.
ત્રસ્તાઃ શાન્તા વિષણાઙ્ગા નિઃશબ્દં વિહ્વલેક્ષણાઃ । વિરાટરાજમલ્લાસ્તે ભગ્નદર્પા હતપ્રભાઃ ।। 20
વિરાટ રાજાના એ મલ્લો ડરીને, શાંત થઈને, શરીર નિરસ અને આંખોમાં ચિંતાથી, મૌન અને તૂટેલા ગૌરવ સાથે ઉભા રહ્યા.
મલ્લેન્દ્રનિહતાઃ સર્વે ન કિંચિત્પ્રવદન્તિ તે। મલ્લ ઉદ્વીક્ષ્ય તાન્મલ્લાંસ્રસ્તાન્વાક્યમુવાચહ ।। 21
મલ્લોના રાજાએ બધા મલ્લોને હરાવી દીધા, એ બધા ચૂપચાપ રહ્યા; ત્યારે એ વિજેતા મલ્લોએ તેમને જોઈને કહ્યું.
આગતં મલ્લરાજં માં કૃત્સ્ને પૃથિવિમણ્ડલે । સિંહવ્યાઘ્રગણૈઃ સાર્ધં ક્રીડન્તં વિદ્ધિ ભૂપતે ।। 22
હે રાજા, જાણો કે આખી ધરતીમાંથી મલ્લોનો રાજા મારા પાસે આવ્યો છે, જે સિંહ અને વાઘ સાથે રમે છે.
મલ્લેન્દ્રસ્ય વચઃ શ્રુત્વા બલદર્પસમન્વિતમ્ । વિરાટો વીક્ષ્ય તાન્મલ્લાંસ્ત્રસ્તાન્વાક્યમુવાચ હ ।। 23
મલ્લોના રાજાના બળ અને ગર્વથી ભરેલા શબ્દો સાંભળી, વિરાટ રાજાએ ડરેલા મલ્લોને જોઈને કહ્યું.
અનેન સહ મલ્લેન કો યોદ્ધું શક્તિમાન્નરઃ ।। 24
આ મલ્લ સાથે લડવા માટે માણસોમાંથી કોણ સક્ષમ છે?
ઇત્યુક્તાસ્તે વિરાટેન સર્વે મલ્લા વિશાંપતે । તૂષ્ણીમાસંસ્તતો રાજા ક્રોધાવિષ્ટ ઉવાચ હ ।। 25
વિરાટે આવું કહ્યું ત્યારે બધા મલ્લો ચૂપ રહી ગયા; પછી રાજાએ ગુસ્સામાં આવીને કહ્યું.
ગ્રામાંશ્ચ વેતનાન્યેપાં મલ્લાનાં હારયામ્યહમ્। તતો યુધિષ્ઠિરોઽવાદીચ્છ્રુત્વા માત્સ્યપતેર્વચઃ ।। 26
હું આ મલ્લોના ગામડાં અને પગાર કઢાવી લઈશ; ત્યારબાદ યુધિષ્ઠિરે માછ્યરાજાના વચન સાંભળી કહ્યું.
અસ્તિ મલ્લો મહારાજ મયા દૃષ્ટો યુધિષ્ઠિરે। અનેન સહ મલ્લેન યોદ્ધું શક્નોતિ ભૂપતે ।। 27
હે મહારાજ, મેં એક મલ્લો જોયો છે, જે આ મલ્લ સાથે લડવા સક્ષમ છે.
યોસૌ મલ્લો મયા દૃષ્ટઃ પૂર્વં યૌધિષ્ઠિરે પુરે। સોયં મલ્લો વસત્યેપ રાજંસ્તવ મહાનસે ।। 28
જે મલ્લને મેં અગાઉ યુધિષ્ઠિરના શહેરમાં જોયો હતો, એ મલ્લો હવે તમારા રસોડામાં રહે છે, હે રાજા.
યુધિષ્ઠિરવચઃ શ્રુત્વા વ્યક્તમાહેતિ પાર્થિવઃ। સોપ્યથાહૂયતાં ક્ષિપ્રં યોદ્ધું મલ્લેન સંપ્રતિ ।। 29
યુધિષ્ઠિરના શબ્દો સાંભળી, રાજાએ સ્પષ્ટ આદેશ આપ્યો કે, 'એને તરત બોલાવી લાવો, હવે એ મલ્લ સાથે લડશે.'
ભીમસેનો વિરાટેન આહૂતશ્ચોદિતસ્તથા। યોદ્ધું તતોઽબ્રવીદ્વાક્યં યોદ્ધું શક્નોમિ ભૂપતે ।। 30
ભીમસેનને વિરાટે બોલાવ્યો અને લડવા પ્રેર્યા, ત્યારે ભીમસેને કહ્યું, 'હે રાજા, હું લડવા સક્ષમ છું.'
નરેન્દ્ર તે પ્રભાવેન શ્રિયા શક્ત્યા ચ શાસનાત્। અનેન સહ મલ્લેન યોદ્ધું રાજેન્દ્ર શક્નુયામ્ ।। 31
રાજાધિરાજ, આપની શક્તિ, તેજ, સામર્થ્ય અને આજ્ઞાથી હું આ મલ્લ સાથે લડી શકું છું, હે રાજાઓના રાજા.
યુધિષ્ઠિરકૃતં જ્ઞાત્વા શ્રિયા તવ વિશાંપતે। મહાદેવસ્ય ભક્ત્યા ચ તં મલ્લં પાતયામ્યહમ્ ।। 32
હું જાણું છું કે આ સ્પર્ધા યુધિષ્ઠિરે રાખી છે, અને આપની મહિમાથી તથા મહાદેવ પ્રત્યે ભક્તિથી, હું આ મલ્લને પછાડીને જ રહીશ.
ચોદિતો ભીમસેનસ્તુ મલ્લમાહૂય મણ્ડલે। યોદ્ધું વ્યવસ્થિતો વીરો રેણું સંમૃજ્ય હસ્તયોઃ। મત્તો ગજ ઇવાન્યં તુ યોદ્ધું સમુપચક્રમે ।। 33
પછી ભીમસેને પ્રેરણા પામી, મલ્લને અખાડામાં બોલાવ્યો; તે વીરે હાથમાં ધૂળ લગાવી, લડવા તૈયાર થયો, જાણે કોઈ ઉગ્ર હાથી બીજા હાથી સામે યુદ્ધ કરવા જાય છે.
અથ સૂદેન તં મલ્લં યોધયામાસ મત્સ્યરાટ્ર ।। 34
પછી રથચાલકની આજ્ઞાથી મત્સ્યરાજાએ એ મલ્લને લડવા મોકલ્યો.