કશ્ચ તે દાતુમુચ્છિષ્ટં પુમાનર્હતિ ભામિનિ । પ્રસારયેચ્ચ કઃ પાદૌ લક્ષ્મીં દૃષ્ટ્વૈવ બુદ્ધિમાન્ ।। 79
હે સુંદર સ્ત્રી, તને બાકી રહેલું ખાવાનું આપવાનો લાયક કયો પુરુષ છે? અને તારી સમૃદ્ધિને જોઈને, બુદ્ધિશાળી કોણ તને પગ લંબાવવા કહેશે?
એવમાચારસંપન્ના એવં દેવપરાયણા। રક્ષ્યા ત્વમસિ ભૂતાનાં સાવિત્રીવદ્વિજન્મનામ્ ।। 80
જેવી તારી આચરણની સમૃદ્ધિ છે અને ભગવાન પ્રત્યે તારો ભક્તિભાવ છે, એ રીતે તું સર્વ જીવોમાં રક્ષાયોગ્ય છે, જેમ સાવિત્રી દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.
દેવતા ઇવ કલ્યાણિ પૂજિતા વરવર્ણિની। વસ ભદ્રે મયિ પ્રીતા પ્રીતિર્હિ મયિ વર્તતે। સર્વકામૈઃ પ્રમુદિતા નિરુદ્વિગ્નમનાઃ સુખમ્ ।। 81
હે શુભલક્ષણી, દેવતાની જેમ સન્માન પામેલી, તું આનંદથી અને નિરભય મનથી મારી પાસે રહે, કેમ કે મારું પ્રેમ તારા પર છે. તારા બધા ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય અને તારો મન શાંતિથી ભરેલો રહે.
સુદેષ્ણયૈવમુક્તા સા સંપ્રીતા ચારુહાસિની। નિર્વિશઙ્કા વિરાટસ્ય વિવેશાન્તઃપુરં સુખમ્ ।। 82
સુદેષ્નાએ આમ કહ્યું ત્યારે, સુંદર સ્મિતવાળી દ્રૌપદી પ્રસન્ન અને નિર્ભય બની, વિરાટના અંતઃપુરમાં સુખથી પ્રવેશી ગઈ.
યાજ્ઞસેની સુદેષ્ણાં તુ શુશ્રૂપન્તી વિશાંપતે। અવસત્પરિચારાર્હા સુદુઃખં જનમેજય ।। 83
હે જનમેજય, યાજ્ઞસેની સુદેષ્નાની સેવા કરતી અને સેવા લાયક હોવા છતાં, ભારે દુઃખ સહન કરીને ત્યાં રહી.
એવં વિરાટે ન્યવસંસ્તુ પાણ્ડવાઃ કૃષ્ણા તથાઽન્તઃપુરમેત્ય શોભના। અજ્ઞાતચર્યાં પ્રતિરુદ્ધમાનસા યથાઽગ્રથો ભસ્મનિ ગૂઢતેજસઃ ।। 84
વિરાટના શહેરમાં પાંડવો અને કૃષ્ણા, પોતાનું સાચું સ્વરૂપ છુપાવીને, અંતઃપુરમાં રહી, જેમ અગ્નિ રાખમાં છુપાયેલી હોય એ રીતે, અજ્ઞાતવાસમાં રહ્યા.
એવં વિરાટનગરે વસન્તઃ સત્યવિક્રમાઃ। અત ઊર્ધ્વં નરવ્યાઘ્રાઃ કિમકુર્વત પાણ્ડવાઃ ।। 1
વિરાટના શહેરમાં સત્ય અને પરાક્રમથી રહેનારા એ પાંડવો પછી શું કર્યું?
એવં તે ન્યવસંસ્તત્ર પ્રચ્છન્નાઃ કુરુનન્દનાઃ । આરાધયન્તો રાજાનાં યદકુર્વત તચ્છૃણુ ।। 2
કુરુવંશના પુત્રો ત્યાં છુપાઈને રહ્યા; રાજાને પ્રસન્ન કરવા માટે તેમણે જે કર્યું તે હવે સાંભળ.
યુધિષ્ઠિરઃ સભાસ્તારઃ સભ્યાનામભવત્પ્રિયઃ । તથૈવ ચ વિરાટસ્ય સપુત્રસ્ય વિશાંપતે ।। 3
યુધિષ્ઠિર સભાનો મુખ્ય અને સભ્યોનો પ્રિય બની ગયો; એ જ રીતે વિરાટ રાજા અને તેના પુત્રને પણ તે પ્રિય હતો.
સ હ્યક્ષહૃદયજ્ઞસ્તાન્ક્રીડયામાસ પાણ્ડવઃ। અક્ષબદ્ધાન્યથાકામં સૂત્રબદ્ધાનિવ દ્વિજાન્ ।। 4
પાંડવ યુધિષ્ઠિર, જ્ઞાનથી ભરપૂર, દયાની રમત રમતો અને પાંસાંને પોતાની ઈચ્છા પ્રમાણે વશમાં રાખતો, જેમ બ્રાહ્મણ સૂત્રથી બંધાવે તેમ, એમ રમતો હતો.
અજ્ઞાતં ચ વિરાટસ્ય વિજિત્ય વસુ ધર્મરાટ્। ભ્રાતૃભ્યઃ પુરુષવ્યાઘ્રો યથેષ્ટં સંપ્રયચ્છતિ ।। 5
ધર્મરાજ, અજ્ઞાત રહીને, વિરાટને જાણ્યા વિના ધન જીતતો અને મનગમતું પોતાના ભાઈઓને આપતો, જેમ મનુષ્યોમાં વાઘ હોય એમ.
ભીમસેનોપિ માંસાનિ ભક્ષ્યાણિ વિવિધાનિ ચ । અતિસૃષ્ટાનિ મત્સ્યેન વિક્રીણન્નિવ ભ્રાતૃષુ ।। 6
ભીમસેને પણ વિવિધ પ્રકારના માંસ અને ભોજન મેળવ્યા અને જાણે વેચતો હોય તેમ, પોતાના ભાઈઓમાં વહેંચી આપતો.
વાસાંસિ પરિજીર્ણાનિ લબ્ધાન્યન્તઃપુરેઽર્જુનઃ । વિક્રીણન્નિવ સર્વેભ્યઃ પાણ્ડવેભ્યઃ પ્રયચ્છતિ ।। 7
અર્જુને અંતઃપુરમાંથી જૂના કપડા મેળવ્યા અને જાણે વેપાર કરતો હોય તેમ, બધા પાંડવોને આપતો.
નકુલોપિ ધનં લબ્ધ્વા કૃતે કર્મણિ વાજિનામ્। તુષ્ટે તસ્મિન્નરપતૌ પાણ્ડવેભ્યઃ પ્રયચ્છતિ ।। 8
નકુલ, ઘોડાઓનું કામ કરીને રાજાને પ્રસન્ન કરતો અને મળેલું ધન પાંડવોને આપતો.
સહદેવોપિ ગોપાનાં વેષમાસ્થાય પાણ્ડવઃ। દધિ ક્ષીરં ઘૃતં ચૈવ પાણ્ડવેભ્યઃ પ્રયચ્છતિ ।। 9
સહદેવ પણ ગોપાળનું વેશ ધારણ કરીને, દહીં, દુધ અને ઘી પાંડવોને આપતો.
કૃષ્ણા તુ સર્વાન્ભ્રાતૄંસ્તાન્નિરીક્ષન્તી તપસ્વિની । યથા પુનરવિજ્ઞાતા તથા ચરતિ ભામિની ।। 10
કૃષ્ણા, તપસ્વિ સ્ત્રી, પોતાના બધા ભાઈઓને જોતી અને અજ્ઞાત રહે એ રીતે વર્તન કરતી.
એવં સંભાવયન્તસ્તે તદાઽન્યોન્યં મહારથાઃ। વિરાટનગરે ચેરુઃ પુનર્ગર્ભધૃતા ઇવ ।। 11
એ મહાન રથીઓ એકબીજાનો માન રાખતા, વિરાટના શહેરમાં જાણે કોઈ ગુપ્ત વાત છુપાવેલી હોય એમ ફરતા.
સાશઙ્કા ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય ભયાત્પાણ્ડુસુતાસ્તદા । પ્રેક્ષમાણાસ્તદા કૃષ્ણામૂપુશ્છન્ના નરાધિપ ।। 12
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોના ભયથી પાંડવોએ કૃષ્ણાને જોતા જોતા, એ સમયે પોતાને છુપાવી રાખ્યા, હે રાજા.
અથ માસે ચતુર્થે તુ શઙ્કરસ્ય મહોત્સવઃ। આસીત્સમૃદ્ધો મત્સ્યેષુ પુરુષાણાં સુસંમતઃ ।। 13
પછી ચોથા મહિને શંકરજીનું ભવ્ય ઉત્સવ યોજાયું, જે માછ્ય દેશમાં ખૂબ જ વિખ્યાત અને લોકપ્રિય હતું.
તત્ર મલ્લાઃ સમાપેતુર્દિગ્ભ્યો રાજન્સહસ્રશઃ ।। 14
ત્યાં ચારેય દિશાઓમાંથી હજારો મલ્લો એકઠા થયા.
મહાકાયા મહાવીર્યાઃ કાલકેયા ઇવાસુરાઃ। વીર્યોન્મત્તા બલોદગ્રા રાજ્ઞા સમભિપૂજિતાઃ ।। 15
એ બધા મલ્લો મોટાં શરીરવાળા અને ભારે બળવત્તર હતા, જાણે કાલકેય દાનવો હોય એમ; પોતાની તાકાતથી ગર્વિત અને રાજાએ તેમનું સન્માન કર્યું હતું.
સિંહસ્કન્ધકટિગ્રીવાઃ સ્વવદાતા મનસ્વિનઃ। અસકૃલ્લબ્ધલક્ષાસ્તે રઙ્ગે પાર્થિવસન્નિધૌ ।। 16
એ મલ્લોના ખભા, કટિ અને ગળા સિંહ જેવા હતા, ચહેરા તેજસ્વી અને મનથી ઉદાર હતા; એ બધા રાજાના દરબારમાં વારંવાર ઇનામ જીત્યા હતા.
તેષામેકો મહાનાસીત્સર્વમલ્લાનથાહ્વયત્। વ્યાવલ્ગમાનો દદૃશે ગર્જિતોદ્ગતિભિઃ સ્થિતઃ ।। 17
એમાં એક મલ્લો ખૂબ જ બળવાન હતો, તેણે બધા મલ્લોને પડકાર આપ્યો; તે ઉછળી-ઉછળીને ગર્જના કરતો અને મજબૂતીથી ઉભો રહ્યો.
વિત્રસ્તમનસઃ સર્વે મલ્લાસ્તે હતચેતસઃ । અવાઙ્ભુખાશ્ચ ભીતાશ્ચ મલ્લાશ્ચાન્યે વિચેતસઃ ।। 18
બધા મલ્લો ડરાઈ ગયા, તેમનું મન તૂટી ગયું; કેટલાક માથું નીચે કરી ભયભીત થયા, તો કેટલાક ગભરાઈ ગયા.
વ્યસુત્વમપરે ચૈવ વાઞ્છન્તિ પ્રતિવિહ્વલાઃ। ગાં પ્રવેષ્ટુમથેચ્છન્તિ ખં ગન્તુમિવ ચોત્થિતાઃ ।। 19
કેટલાક તો એટલા ગભરાઈ ગયા કે, જમીનમાં સમાઈ જવું કે આકાશમાં ઉડી જવું એમ ઇચ્છવા લાગ્યા.
ત્રસ્તાઃ શાન્તા વિષણાઙ્ગા નિઃશબ્દં વિહ્વલેક્ષણાઃ । વિરાટરાજમલ્લાસ્તે ભગ્નદર્પા હતપ્રભાઃ ।। 20
વિરાટ રાજાના એ મલ્લો ડરીને, શાંત થઈને, શરીર નિરસ અને આંખોમાં ચિંતાથી, મૌન અને તૂટેલા ગૌરવ સાથે ઉભા રહ્યા.
મલ્લેન્દ્રનિહતાઃ સર્વે ન કિંચિત્પ્રવદન્તિ તે। મલ્લ ઉદ્વીક્ષ્ય તાન્મલ્લાંસ્રસ્તાન્વાક્યમુવાચહ ।। 21
મલ્લોના રાજાએ બધા મલ્લોને હરાવી દીધા, એ બધા ચૂપચાપ રહ્યા; ત્યારે એ વિજેતા મલ્લોએ તેમને જોઈને કહ્યું.
આગતં મલ્લરાજં માં કૃત્સ્ને પૃથિવિમણ્ડલે । સિંહવ્યાઘ્રગણૈઃ સાર્ધં ક્રીડન્તં વિદ્ધિ ભૂપતે ।। 22
હે રાજા, જાણો કે આખી ધરતીમાંથી મલ્લોનો રાજા મારા પાસે આવ્યો છે, જે સિંહ અને વાઘ સાથે રમે છે.
મલ્લેન્દ્રસ્ય વચઃ શ્રુત્વા બલદર્પસમન્વિતમ્ । વિરાટો વીક્ષ્ય તાન્મલ્લાંસ્ત્રસ્તાન્વાક્યમુવાચ હ ।। 23
મલ્લોના રાજાના બળ અને ગર્વથી ભરેલા શબ્દો સાંભળી, વિરાટ રાજાએ ડરેલા મલ્લોને જોઈને કહ્યું.
અનેન સહ મલ્લેન કો યોદ્ધું શક્તિમાન્નરઃ ।। 24
આ મલ્લ સાથે લડવા માટે માણસોમાંથી કોણ સક્ષમ છે?