ભ્રાતૃભિઃ સહિતો રાજન્પ્રીતિં પ્રાપ્સ્યસિ પુષ્કલામ્ । મત્પ્રસાદાચ્ચ તે સૌખ્યમારોગ્યં ચ ભવિષ્યતિ ।। 30
હે રાજા, તું ભાઈઓ સાથે મળીને ઘણું સુખ મેળવે છે. મારી કૃપાથી તને સુખ અને આરોગ્ય મળશે.
યે ચ સંકીર્તયિષ્યન્તિ લોકે વિગતકલ્મષાઃ। તેષાં તુષ્ટા પ્રદાસ્યામિ રાજ્યમાયુર્વપુઃ સુતમ્ ।। 31
જે લોકો પવિત્ર હૃદયથી આનું સંકીર્તન કરશે, તેમને હું પ્રસન્ન થઈને રાજય, દીર્ઘાયુ, સુંદરતા અને સંતાન આપીછ.
પ્રવાસે નગરે વાઽપિ સંગ્રામે શત્રુસંકટે । અટવ્યાં દુર્ગકાન્તારે સાગરે ગહને ગિરૌ ।। 32
પ્રવાસમાં, શહેરમાં, યુદ્ધમાં, દુશ્મનના ભયમાં, જંગલમાં, કઠિન પર્વતમાં, દરિયામાં કે ઘન પર્વતમાં પણ,
યે સ્મરિષ્યન્તિ માં રાજન્યથાઽહં ભવતા સ્મૃતા । ન તેષાં દુર્લભં કિંચિતસ્મિઁલ્લોકે ભવિષ્યતિ ।। 33
જે રાજાઓ મને એ રીતે યાદ કરશે જેમ તમે કર્યું, તેમને આ દુનિયામાં કશું અપ્રાપ્ય રહેશે નહીં.
ઇદં સ્તોત્રવરં ભક્ત્યા શૃણુયાદ્વા પઠેત વા। તસ્ય સર્વાણિ કાર્યાણિ સિદ્ધિં યાસ્યન્તિ પાણ્ડવાઃ ।। 34
જે ભક્તિપૂર્વક આ શ્રેષ્ઠ સ્તોત્ર સાંભળશે કે વાંચશે, તેના બધા કામો પાંડવો, નિશ્ચિતપણે પૂર્ણ થશે.
મત્પ્રસાદાચ્ચ વઃ સર્વાન્વિરાટનગરે સ્થિતાન્ । ન પ્રજ્ઞાસ્યન્તિ કુરકો નરા વા તન્નિવાસિનઃ ।। 35
મારી કૃપાથી, વિરાટનગરમાં રહેલા તમે કોઈને પણ, કુરુઓ કે ત્યાંના લોકો ઓળખી શકશે નહીં.
ઇત્યુક્ત્વા વરદા દેવી યુધિષ્ઠિરમરિંદમમ્। રક્ષાં કૃત્વા ચ પાણ્ડૂનાં તત્રૈવાન્તરધીયત ।।] 36
આ રીતે કહ્યા પછી, વરદાન આપનારી દેવી, યુધિષ્ઠિર અને પાંડવોને રક્ષા આપીને, ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગઈ.
તતસ્તુ તે પુણ્યજલાં શિવાં શુભાં મહર્ષિગન્ધર્વનિષેવિતોદકામ્। ત્રિલોકકાન્તામવતીર્ય જાહ્નવીમૃષીંશ્ચ દેવાંશ્ચ પિતૃનતપર્યન્ ।। 1
પછી તેઓ પવિત્ર, શુભ અને મહર્ષિ-ગંધર્વો દ્વારા પૂજિત એવી, ત્રણેય લોકમાં પ્રિય ગંગાજી પાસે ગયા અને મહર્ષિઓ, દેવતાઓ અને પિતૃઓને જળ અર્પણ કર્યું.
વરપ્રદાનં હ્યનુચિન્ત્ય પાર્થિવે હુત્વાઽગ્નિહોત્રં કૃતજપ્યમઙ્ગલઃ । દિશં તથૈન્દ્રીમભિતઃ પ્રપેદિવાન્કૃતાઞ્જલિર્ધર્મમુપાહ્વયચ્છનૈઃ ।। 2
વરદાનની વાત વિચાર્યા પછી, અગ્નિહોત્ર અને શુભ જપ-કર્મો કરીને, તેઓ પૂર્વ દિશા તરફ મોઢું કરીને, હાથ જોડીને ધીમે ધીમે ધર્મને પોકાર્યા.
વરપ્રદાનં મમ દત્તવાન્પિતા પ્રસન્નચેતા વરદઃ પ્રજાપતિઃ । જલાર્થિનો મે તૃષિતસ્ય સોદરા મયા પ્રયુક્તા વિવિશુર્જલાશયમ્ ।। 3
મારા પિતા, વરદાન આપનાર અને પ્રસન્ન મનવાળા પ્રજાપતિએ મને વરદાન આપ્યું. મારા તરસેલા ભાઈઓએ, મારા કહેવા પર, પાણી મેળવવા જળમાં પ્રવેશ કર્યો.
નિપાતિતા યક્ષવરેણ તે વને મહાહવે વજ્રભૃતેવ દાનવાઃ । મયા ચ ગત્વા વરદો હિ તોષિતો વિવક્ષતા પ્રશ્નસમુચ્ચયં ગુરુઃ ।। 4
જંગલમાં, મહાયુદ્ધમાં, યક્ષે તેમને એ રીતે પછાડ્યા જેમ ઇન્દ્ર દાનવોને પછાડે છે. પછી હું વરદાન આપનાર ગુરુને પ્રસન્ન કરવા ગયો અને તેમણે મારા પ્રશ્નોના જવાબ આપવા ઇચ્છા બતાવી.
સ મે પ્રસન્નો ભગવાન્વરં દદૌ પરિષ્વજંશ્ચાહ તથૈવ સૌહૃદાત્। વૃણીષ્વ યદ્વાઞ્છસિ પાણ્ડુનન્દન સ્થિતોઽન્તરિક્ષે વરદોઽસ્મિ પશ્ય મામ્ ।। 5
એ પ્રસન્ન ભગવાને મને વરદાન આપ્યું અને મિત્રતાથી મને વળગી કહ્યું: 'પાંડુપુત્ર, જે તું ઇચ્છે તે માંગ. હું આકાશમાં વરદાન આપનાર તરીકે ઉભો છું, મને જો.'
સ વૈ મયોક્તો વરદઃ પિતા પ્રભુઃ સદૈવ મે ધર્મરતા મતિર્ભવેત્। ઇમે ચ જીવન્તુ મમાનુજાઃ પ્રભો વયં સ્વરૂપં ચ જયં તથાઽઽપ્નુમઃ ।। 6
પછી મેં વરદાન આપનાર પિતા અને પ્રભુને કહ્યું: 'મારો મન હંમેશા ધર્મમાં લાગેલો રહે, મારા બધા નાના ભાઈઓ જીવતા રહે અને અમને આપણું સ્વરૂપ તથા વિજય પ્રાપ્ત થાય.'
ક્ષમા ચ કીર્તિશ્ચ યથેપ્સિતં ભવેદ્વ્રતં તુ સત્યં ચ સમાપ્તિરેવ ચ। વરો મમૈષોસ્તુ યથાઽનુકીર્તિતો ન તન્મૃષા દેવવૃષો યથાઽબ્રવીત્ ।। 7
મને ક્ષમા અને કીર્તિ મનગમતી મળે, વ્રત અને સત્ય પણ પૂર્ણ થાય – એ જ વરદાન મને મળે, અને દેવોના રાજાએ જે કહ્યું તે ખોટું ન પડે.
ઇત્યેવમુક્ત્વા ધર્માત્મા ધર્મમેવાનુચિન્તયન્। તદૈવ તત્પ્રસાદેન રૂપમેવાભવત્સ્વયમ્ ।। 8
આ રીતે કહ્યું પછી, ધર્મપ્રેમી એ માત્ર ધર્મનો વિચાર કરતાં, એ જ ક્ષણે એ મહાન કૃપાથી પોતે જ એ રૂપ ધારણ કર્યું.
સ વૈ દ્વિજાતિસ્તરુણસ્ત્રિદણ્ડભૃત્કમણ્ડલૂષ્ણીષધરો વ્યજાયત। સુરક્તમાઞ્જિષ્ઠવરામ્બરઃ શિખી પવિત્રપાણિર્દદૃશે તદાઽદ્ભુતમ્ ।। 9
એ યુવાન દ્વિજ, ત્રણ દંડ, કમંડળુ અને પાગ પહેરેલા, લાલ રંગના વસ્ત્રો અને શિખા સાથે, હાથમાં પવિત્ર ઘાસ ધરાવતો, એ સમયે અદ્ભુત રૂપે દેખાયો.
તથૈવ તેષામપિ ધર્મચારિણાં યથોચિતાર્હાભરણામ્બરસ્રજઃ। ક્ષણેન રાજન્નભવન્મહાત્મનાં પ્રશસ્તધર્માગ્ર્યફલાભિકાઙ્ક્ષિણામ્ ।। 10
એ જ રીતે, ધર્મના માર્ગે ચાલનારા બીજા બધા મહાન આત્માઓ પણ, શ્રેષ્ઠ ફળની ઈચ્છા રાખીને, પળમાં જ યોગ્ય આભૂષણો, વસ્ત્રો અને હારોથી શોભાયમાન થયા.
નવેન રૂપેણ વિશાંપતિર્યુતસ્ત્વથર્વરૂપેણ બભૌ પ્રતાપવાન્। નિબદ્ધવૈડૂર્યસિતાન્સકાઞ્ચનાન્નૃપસ્તથાઽક્ષાન્પરિવેષ્ટ્ય વાસસઃ ।। 11
પછી એ પ્રજાપતિએ નવું રૂપ ધારણ કર્યું, બ્રાહ્મણ જેવું તેજસ્વી રૂપ, વસ્ત્રો પર વજ્ર અને સોનાની પટ્ટીઓથી શોભાયમાન, અને એનું પરાક્રમ સ્પષ્ટ દેખાતું હતું.
તતો વિરાટં પ્રથમં યુધિષ્ઠિરો દદર્શ દૂરાત્સુસમૃદ્ધતેજસમ્। અનન્તતેજોજ્વલિતં હુતાશનં દુરાસદં તીક્ષ્ણવિષં યથોરગમ્ ।। 12
પછી યુધિષ્ઠિરે દૂરથી વિરાટને જોયો, જે અતિ તેજસ્વી અને અનંત ઉર્જાથી પ્રકાશમાન, અગ્નિ જેવો ધગતો અને તીખા ઝેરવાળા સાપ જેવો ભયંકર લાગતો હતો.
સભાસદં પ્રાઞ્જલિભિર્જનૈર્વૃતં વિચિત્રનાનાવિધશસ્ત્રપાણિભિઃ । ઉપાયનૌઘૈઃ પ્રવિશદ્ભિરાચિતં દ્વિજૈશ્ચ શિક્ષાક્ષરમન્ત્રધારિભિઃ ।। 13
એ રાજાને જોડાયેલા હાથવાળા સભાસદો, અનેક પ્રકારના શસ્ત્રો ધરાવનારા પુરુષો, ઉપહાર લઈને આવતાં બ્રાહ્મણો અને શાસ્ત્ર-મંત્રમાં નિષ્ણાત લોકો ઘેરીને બેઠેલા હતા.
ગજૈરુદીર્મં તુરગૈશ્ચ સઙ્કુલં મૃગદ્વિપૈઃ કુબ્જગણૈઃ સમાવૃતમ્ । સિતોચ્છ્રિતોષ્ણીષનિરુદ્ધમૂર્ધજં વિચિત્રવૈડૂર્યવિકારકુણ્ડલમ્ । વિરાટમાયાચ્ચ યુધિષ્ઠિરસ્તદા બૃહસ્પતિઃ શક્રમિવ ત્રિવિષ્ટપે ।। 14
એ સભા હાથીઓ, ઘોડાઓ, જંગલી પ્રાણીઓ અને વામન લોકોથી ભરેલી હતી, સફેદ પાગથી માથું બંધાયેલાં, વિવિધ વજ્રના કુંડળોથી શોભાયમાન, અને યુધિષ્ઠિર વિરાટ પાસે એ રીતે પહોંચ્યા જેમ બૃહસ્પતિ ઈન્દ્ર પાસે સ્વર્ગમાં જાય છે.
તમાવ્રજન્તં પ્રસમીક્ષ્ય પાણ્ડવં વિરાટરાજો મુદિતેન ચક્ષુષા । પપ્રચ્છ ચૈનં સ નરાધિપો મુહુર્દ્વિજાશ્ચ યે ચાસ્ય સભાસદસ્તદા ।। 15
પાંડવને આવતાં જોઈને, વિરાટ રાજાએ આનંદભરી નજરે વારંવાર પૂછપરછ કરી, અને સાથે બ્રાહ્મણો તથા સભામાં હાજર બધા લોકોએ પણ એમને પ્રશ્ન કર્યા.
કો વા વિજાનાતિ પુરાઽસ્ય દર્શનં યુવા સભાં યોઽયમુપૈતિ મામિકામ્। રૂપેણ સારેણ વિરાજયન્મહીં શ્રિયા હ્યયં વૈશ્રવણો દ્વિજો યથા ।। 16
આ યુવાન કોણ છે અને ક્યારેક ક્યાંયે જોવામાં આવ્યો છે? આજે એ મારી સભામાં આવીને પોતાની સુંદરતા અને ગુણોથી ધરતીને પ્રકાશિત કરે છે, જાણે બ્રાહ્મણોમાં ધનના દેવ હોય.
મૃગેન્દ્રરાડ્વારણયૂથપોપમઃ પ્રભાત્યયં કાઞ્ચનપર્વતો યથા। વિરાજતે પાવકસૂર્યસન્નિભં સચન્દ્રનક્ષત્ર ઇવાંશુમાન્ગ્રહઃ ।। 17
એ રાજાઓમાં સિંહ જેવો, સોનાના પર્વત જેવો તેજસ્વી, અગ્નિ કે સૂર્ય જેવો પ્રકાશમાન, અને ચંદ્ર-તારાઓ સાથેના ગ્રહ જેવો શોભે છે.
ન દૃશ્યતેઽસ્યાનુચરો ન કુઞ્જરો ન ચોષ્ણરશ્મ્યાવરણં સમુચ્છ્રિતમ્ । ન કુણ્ડલં નાઙ્ગદમસ્ય ન સ્રજો વિચિત્રિતાઙ્ગશ્ચ રથશ્રતુર્યુજઃ ।। 38
એના સાથે કોઈ સહાયક નથી, ન હાથી છે, ન ઊંચું છત્ર છે; એના કાનમાં કુંડળ, હાથમાં કડાં કે ગળામાં હાર નથી, છતાં એના અંગો રથના સારો યોધ્ધા જેવા શોભાયમાન છે.
ક્ષાત્રં ચ રૂપં હિ બિભર્ત્યયં ભૃશં ગજેન્દ્રશાર્દૂલમહર્ષભોપમઃ । અભ્યાગતોઽસ્માનનલંકૃતોપિ સન્ વિરોચતે ભાનુરિવાચિરોદિતઃ ।। 19
એ સાચા ક્ષત્રિય જેવું રૂપ ધરાવે છે, હાથીના રાજા, વાઘ કે મહાન વાછરડા જેવો લાગે છે; અમને કોઈ શણગાર વિના આવ્યો હોવા છતાં, એ ઉગતા સૂર્ય જેવો તેજ આપે છે.
વિભાત્યયં ક્ષત્રિય એવ સર્વથા વિરાટ ઇત્યેવમુવાચ તં પ્રતિ। સસાગરાન્તામયમદ્ય મેદિનીં પ્રશાસિતું ચાર્હતિ વાસવોપમઃ ।। 20
દરેક રીતે એ ક્ષત્રિય જ લાગે છે, એમ વિરાટે કહ્યું; આજે એ સમુદ્રથી ઘેરાયેલી આખી ધરતી પર રાજ કરવા યોગ્ય છે, જાણે ઈન્દ્ર સમાન.
નાક્ષત્રિયો નૂનમયં ભવિષ્યતિ મૂર્ધાભિષિક્તઃ પ્રતિભાતિ માં પ્રતિ । તુલ્યં હિ રૂપં પ્રતિદૃશ્યતેઽસ્ય ગજસ્ય સિંહસ્ય તથર્ષભસ્ય ।। 21
આ ચોક્કસપણે ક્ષત્રિય જ છે, કારણ કે એ મારે તો રાજતિલક કરાયેલા જેવો લાગે છે; એનું રૂપ હાથી, સિંહ અને વાછરડા જેવું છે.
યમેષ કામં પરિમાર્ગતે દ્વિજઃ સ ચાસ્ય સર્વઃ ક્રિયતામસંશયમ્ । પ્રિયં ચ મે દર્શનમીદૃશે જને દ્વિજેષુ મુખ્યેષુ તથાઽતિથિષ્વપિ ।। 22
આ બ્રાહ્મણે જે કંઈ ઈચ્છે, એ બધું નિશ્ચયપૂર્વક પૂરૂં પાડો; કેમ કે આવા મહાન પુરુષને જોવા મળવું મને ખૂબ જ પ્રિય છે, ભલે તે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોમાં હોય કે આદરણીય મહેમાનોમાં.
ધનેષુ રત્નેષ્વથ ગોષુ વેશ્મસુ પ્રકામતો મે વિચરત્વવારિતઃ ।। 23
એ મારા ધન, રત્ન, ગાયો અને ઘરોમાં મનમુકી રીતે, અવરોધ વિના, ફરવા દેવામાં આવે.