આગોપાલાવિપાલેભ્યઃ કર્ષકેભ્યઃ પરંતપ। આજગ્મુર્નગરાભ્યાશં દર્શયન્તઃ પુનઃ પુનઃ ।। 58
ગાયવાળાઓ, બકરાવાળાઓ અને ખેડૂતોથી, હે દુશ્મનોને હરાવનાર, તેઓ શહેરની નજીક વારંવાર દેખાતા આવ્યા.
અશીતિશતવર્પેયં માતાઽસ્માકમિહાન્તિકે । બહુકાલપરીણામા મૃત્યોસ્તુ વશમેયુપી । ન ચાગ્નિસંસ્કારમિયં પ્રાપિતા કુલધર્મતઃ ।। 59
આ અમારી માતા, એંસી વર્ષની વયની, લાંબા સમયથી મૃત્યુની સત્તામાં રહી છે; છતાં કુટુંબની રીત પ્રમાણે, તેને હજુ અગ્નિસંસ્કાર આપવામાં આવ્યો નથી.
યઃ સમાસાદ્યતે કશ્ચિત્તસ્મિન્દેશે યદૃચ્છયા। તમેવમૃચુર્ધર્મજ્ઞાઃ કુલધર્મો ન ઈદૃશઃ ।। 60
જે કોઈ એ જગ્યાએ અચાનક આવી જાય, ધર્મને જાણનારા કહે છે કે તેને વિધિ કરવી જોઈએ; પણ અમારી કુટુંબની રીત એવી નથી.
વિશ્રાવયન્તસ્તે હૃષ્ટા દિશઃ સર્વા વ્યનાદયન્ । સ્વર્ગતેયમિહાસ્માકં જનની શોકવિહ્વલા ।। 61
તેઓ આનંદથી બધે જાહેર કરતા, ચારે બાજુ ગુંજતા કહેતા: 'હમારી માતા સ્વર્ગે ગઈ છે, ભલે આપણે દુઃખમાં છીએ.'
વને વિચરમાણાનાં લુબ્ધાનાં વનચારિણામ્। કુલધર્મોઽયમસ્માકં પૂર્વૈરાચરિતઃ પુરા ।। 62
અમે જે વનમાં ફરતા શિકારી અને વનવાસી છીએ, અમારી માટે આ જ કુટુંબની રીત છે, જે આપણા પૂર્વજોએ પણ પાળેલી છે.
એવં તે સુકૃતં કૃત્વા સમન્તાદવઘુષ્ય ચ। ભીમસેનોઽર્જુનશ્ચૈવ માદ્રીપુત્રાવુભાવપિ ।। 63
આ રીતે યોગ્ય કાર્ય કરીને અને બધે જાહેર કરીને, ભીમસેન, અર્જુન અને માદ્રીના બંને પુત્રોએ પણ—
યુધિષ્ઠિરશ્ચ કૃષ્ણા ચ રાજપત્ની સુમધ્યમા। તતો યથાસમાજ્ઞપ્તં નગરં પ્રાવિશંસ્તદા ।। 64
યુધિષ્ઠિર અને કૃષ્ણા, રાજપત્ની સુમધ્યમા, પછી જેમ આજ્ઞા મળી હતી તેમ શહેરમાં પ્રવેશ્યા.
મત્સ્યરાજ્ઞો વિરાટસ્ય સમીપં વસ્તુમઞ્જસા। અજ્ઞાતચર્યાં ચરિતું વર્ષં રાષ્ટ્રે ત્રયોદશમ્ ।। 65
મત્સ્યરાજ વિરાટની નજીક રહેવા, અને રાજ્યમાં તેરમું વર્ષ અજાણ્યા રહી પસાર કરવા—
અતશ્છન્નાનિ નામાનિ ચકારૈષાં યુધિષ્ઠિરઃ । જયો જયેશો વિજયો જયત્સેનો જયદ્બલઃ
પછી યુધિષ્ઠિરે તેમના માટે છુપાવેલા નામો રાખ્યા: જય, જયેશ, વિજય, જયત્સેન, જયદબલ.
આપત્સુ નામભિસ્ત્વેતૈઃ સમાહ્વામઃ પરસ્પરમ્ ।। 66 ।। તતો યથાપ્રતિજ્ઞાભિઃ પ્રાવિશન્નગરં મહત્
મુશ્કેલીમાં આપણે આ નામોથી એકબીજાને બોલાવશું. પછી જેમ વચન આપ્યું હતું તેમ, તેઓ મહાન શહેરમાં પ્રવેશ્યા.
અજ્ઞાતચર્યાં વત્સ્યન્તો રાષ્ટ્રે વર્ષં ત્રયોદશમ્ ।। 67
તેઓ રાજ્યમાં તેરમું વર્ષ અજાણ્યા રહીને વિતાવશે.
વિરાટનગરં રમ્યં ગચ્છમાનો યુધિષ્ઠિરઃ। અસ્તુવન્મનસા દેવીં દુર્ગાં ત્રિભુવનેશ્વરીમ્ ।। 1
વિરાટનું સુંદર શહેર જતાં યુધિષ્ઠિરે મનમાં ત્રિલોકની સ્વામિ દુર્ગાદેવીની સ્તુતિ કરી.
યશોદાગર્ભસંભૂતાં નારાયણવરપ્રિયામ્ । નન્દગોપકુલે જાતાં મઙ્ગલ્યાં કુલવર્ધનીમ્ ।। 2
યશોદાના ગર્ભમાંથી જન્મેલી, નારાયણના વરપ્રસાદને પ્રિય, નંદ ગોપના કુટુંબમાં જન્મેલી, શુભ અને વંશવૃદ્ધિ કરનારી.
કંસવિદ્રાવણકરીમસુરાણાં ક્ષયંકરીમ્। શિલાતટવિનિક્ષિપ્તામાકાશં પ્રતિ ગામિનીમ્ ।। 3
કંસને ભગાડનાર, અસુરોનો નાશ કરનાર, પથ્થરની ધાર પર મુકાયેલી અને આકાશ તરફ ગયેલી.
વાસુદેવસ્ય ભગિનીં દિવ્યમાલ્યવિભૂષિતામ્। દિવ્યામ્બરધરાં દેવીં ખઙ્ગખેટકધારિણીમ્ ।। 4
વાસુદેવની બહેન, દિવ્ય હારોથી શોભાયમાન, દિવ્ય વસ્ત્રો પહેરનાર, ખડગ અને ઢાલ ધારણ કરનારી દેવી.
ભારાવતરણે પુણ્યે યે સ્મરન્તિ સદા શિવામ્ । તાન્વૈ તારયતે પાપાત્પઙ્કે ગામિવ દુર્બલામ્ ।। 5
પવિત્ર કાર્યમાં, ધરતીનો ભાર ઉતારતી વખતે, જે સદા શુભાને સ્મરે છે, તેમને તે પાપના કાદવમાંથી ગાયને કાદવમાંથી બહાર કાઢે તેમ છોડાવે છે.
સ્તોતું પ્રચક્રમે ભૂયો વિવિધૈઃ સ્તોત્રસંભવૈઃ । આમન્ત્ર્ય દર્શનાકાઙ્ક્ષી રાજા દેવીં સહાનુજઃ ।। 6
રાજાએ, દેવીના દર્શનની ઈચ્છા રાખીને અને તેને સંબોધી, પોતાના ભાઈઓ સાથે વિવિધ સ્તોત્રોથી ફરીથી સ્તુતિ શરૂ કરી.
નમોસ્તુ વરદે કૃષ્ણે કુમારિ બ્રહ્મચારિણિ । બાલાર્કસદૃશાકારે પૂર્ણચન્દ્રનિભાનને ।। 7
વંદન છે, હે વરદાયિની, હે કૃષ્ણા, હે કુમારી, હે બ્રહ્મચારીણી, બાલસૂર્ય જેવી કાયાવાળી, પૂર્ણચંદ્ર સમાન મુખવાળી.
ચતુર્ભુજે ચતુર્વક્રે પીનશ્રોણિપયોધરે। મયૂરપિચ્છવલયે કેયૂરાઙ્ગદધારિણિ ।। 8
ચાર હાથો અને ચાર મુખો ધરાવતી, પહોળા કટિ અને ભરી છાતીવાળી, મોરપાંખથી શોભતા કાંકણો અને સુંદર કડાં-બાંધેલા હાથોમાંથી તું અલૌકિક લાગે છે.
ભાસિ દેવિ યથા પદ્મા નારાયણપરિગ્રહઃ । સ્વરૂપં બ્રહ્મચર્યં ચ વિશદં તવ ખેચરિ ।। 9
હે દેવી, તું કમળા જેવી તેજસ્વી છે, જેમ શ્રીનારાયણની પ્રિય લક્ષ્મી છે તેમ. તારો સ્વરૂપ અને તારી શુદ્ધ કન્યાવ્રતની પ્રતિજ્ઞા આકાશમાં ફરતી તારી કાંતિથી ઉજળી છે.
કૃષ્ણચ્છવિસમા કૃષ્ણા સંકર્ષણસમાનના । બિભ્રતી વિપુલૌ બાહુ શક્રધ્વજસમુચ્છ્રયૌ ।। 10
તારો રંગ કૃષ્ણ જેવો ઘાટો છે, તારો ચહેરો સંકર્ષણ સમાન છે, અને તું બે વિશાળ હાથ ઊંચા કરીને, ઈન્દ્રના ધ્વજ જેવું ગૌરવ ધરાવતી દેખાય છે.
પાત્રી ચ પઙ્કજી ઘણ્ટી સ્ત્રી વિશુદ્ધા ચ યા ભુવિ । પાશં ધનુર્મહાચક્રં વિવિધાન્યાયુધાનિ ચ ।। 11
તું હાથમાં પાત્ર, કમળ, ઘંટડી ધારણ કરે છે, પૃથ્વી પર સૌથી પવિત્ર સ્ત્રી છે, અને તારા હાથોમાં ફાંસ, ધનુષ્ય, મહાચક્ર તથા અનેક પ્રકારના શસ્ત્રો છે.
કુણ્ડલાભ્યાં સુપૂર્ણાભ્યાં કર્ણાભ્યાં ચ વિભૂષિતા । ચન્દ્રવિસ્પર્ધિના દેવિ મુખેન ત્વં વિરાજસે ।। 12
ભવ્ય અને ભરપૂર કુંડળોથી તારા કાન શોભે છે, હે દેવી, તારો ચહેરો ચાંદની સાથે સ્પર્ધા કરે એવું તેજ આપે છે.
મુકુટેન વિચિત્રેણ કેશબન્ધેન શોભિના। ભુજઙ્ગાભોગવાસેન શ્રોણિસૂત્રેણ રાજતા ।। 13
વિચિત્ર મુકુટ, સુંદર વાળની ગાંઠ, સાપના ફણથી બનેલા વસ્ત્ર અને ચાંદીના કટિબંધથી તું અતિશય શોભાયમાન લાગે છે.
વિભ્રાજસે ચાઽઽબદ્ધેન ભોગેનેવેહ મન્દરઃ। ધ્વજેન શિખિપિચ્છાનામુચ્છ્રિતેન વિરાજસે ।। 14
હે દેવી, તું ખુલ્લા સાપના વસ્ત્રથી એવી શોભે છે જેમ મંદર પર્વત, અને ઊંચા મોરપાંખના ધ્વજથી તારી કાંતિ વધે છે.
કૌમારં વ્રતમાસ્થાય ત્રિદિવં પાવિતં ત્વયા। તેન ત્વં સ્તૂયસે દેવિ ત્રિદશૈઃ પૂજ્યસેઽપિ ચ ।। 15
કન્યાવ્રત ધારણ કરીને તું ત્રણેય લોકને પવિત્ર કરી દીધા છે, તેથી તું દેવતાઓ દ્વારા સ્તુત અને પૂજ્ય બની છે.
ત્રૈલોક્યરક્ષણાર્થાય મહિષાસુરનાશિનિ । પ્રસન્ના મે સુરશ્રેષ્ઠે દયાં કુરુ શિવા ભવ ।। 16
ત્રણેય લોકની રક્ષા માટે, હે મહિષાસુર સંહારિણી, મારા પર પ્રસન્ન થા, હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, દયાળુ બન અને શુભતા આપ.
જયા ત્વં વિજયા ચૈવ સંગ્રામે ચ જયપ્રદા। મમાપિ વિજયં દેહિ વરદા ત્વં ચ સાંપ્રતમ્ ।। 17
તું જ વિજય અને જય છે, યુદ્ધમાં વિજય આપનારી છે; મને પણ હવે વિજય આપ, હે વરદાન આપનારી.
વિન્ધ્યે ચૈવ નગશ્રેષ્ઠે તવ સ્થાનં હિ શાશ્વતમ્। કાલિ કાલિ મહાકાલિ શીધુમાંસપશુપ્રિયે ।। 18
વિંધ્ય પર્વત પર તારો શાશ્વત નિવાસ છે, હે કાળી, મહાકાળી, રક્ત, માંસ અને પશુબલિને પ્રિય રાખનારી દેવી.
કૃતાનુયાત્રા ભૂતૈસ્ત્વં વરદા કામચારિણી। ભારાવતારે યે ચ ત્વાં સંસ્મરિષ્યન્તિ માનવાઃ ।। 19
ભૂતગણોથી ઘેરાયેલી, તું વરદાન આપનારી અને ઇચ્છા પૂર્ણ કરનારી છે; અને પૃથ્વી પર ભાર ઉતરાવા તને યાદ કરનાર મનુષ્યો સુખી થાય છે.