ઇયં વને મનુષ્યેન્દ્ર મહતી દૃશ્યતે શમી। ભીમશાખા દુરારોહા શ્મશાનસ્ય સમીપતઃ ।। 8
મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ રાજા, આ વનમાં એક મોટું શમી વૃક્ષ છે, તેની ડાળીઓ ભારે છે, ચઢવું મુશ્કેલ છે અને સ્મશાનની નજીક ઊભું છે.
ઉત્પથે ચાપિ જાતેયં મનુષ્યૈર્ન નિષેવ્યતે । વિપુલાઽઽકીર્ણશાખા ચ વાયસૈરુપસેવિતા ।। 9
આ વૃક્ષ રસ્તા પાસે ઊગેલું છે, લોકો અહીં આવતાં નથી, તેની પહોળી ડાળીઓ પર કાગડાઓ બેઠાં છે.
સ્નેહાનુબદ્ધાં પશ્યામિ દુરારોહામિમાં શમીમ્ ।। 10
હું આ શમી વૃક્ષને Creepersથી વળાયું અને ચઢવામાં મુશ્કેલ એવું જોઈ રહ્યો છું.
સમીપે ચ શ્મશાનસ્ય ગૃહં નાસ્ય વિશેષતઃ। સમાસજ્યાયુધાન્યસ્યાં ગચ્છામો નગરં નૃપ ।। 11
સ્મશાન પાસે કોઈ ઘર નથી, ખાસ કરીને અહીં તો નથી જ; ચાલો, આપણા હથિયારો આ વૃક્ષમાં છુપાવીને પછી શહેરમાં જઈએ, રાજા.
ન ચાસ્યાં ચારયિષ્યન્તિ મનુષ્યાઃ પાર્થ કેચન ।। 12
પૃથા પુત્ર, અહીં કોઈ માણસ આ વૃક્ષોમાં શોધ કરવા આવશે નહીં.
ધનુર્ભિઃ પુરુષં કૃત્વા ચર્મકેશાસ્થિસંવૃતમ્। ઉદ્બન્ધમિવ કૃત્વા ચ ધનુર્જ્યાપાશસંવૃતમ્ । અસ્યામાયુધમાસજ્ય ગચ્છામ નગરં વયમ્ ।। 13
ચાલો, ધનુષ્યથી માણસ જેવું પुतળું બનાવી, તેના પર ચામડી, વાળ અને હાડકાંથી ઢાંકી, ધનુષ્યની દોરીથી બાંધીએ; પછી આપણા હથિયારો આ વૃક્ષમાં મૂકી શહેરમાં જઈએ.
એવં પરિહરિષ્યન્તિ મનુષ્યા વનચારિણઃ । અત્રૈવં નાવબુધ્યન્તે મનુષ્યાઃ કેચિદાયુધમ્ ।। 14
આ રીતે, વનમાં રહેતા લોકો પણ આ તરફ નહીં આવે અને અહીં કોઈને ખબર નહીં પડે કે હથિયારો છુપાયેલા છે.
એવમુક્ત્વા સ રાજાનં ધર્માત્માનં ધનઞ્જયઃ। પ્રચક્રમે નિધાનાય શશ્ત્રાણાં ભરતર્ષભ ।। 15
આ રીતે ધર્મપ્રિય રાજાને કહી, ધનંજયે હથિયારો છુપાવવાની તૈયારી શરૂ કરી.
તાનિ સર્વાણિ સંનહ્ય પઞ્ચ પઞ્ચાચલોપમાઃ । આયુધાનિ કલાપાંશ્ચ નિસ્ત્રિંશાનતુલપ્રભાન્ ।। 16
પાંચેય ભાઈઓ, પહાડ જેટલા શક્તિશાળી, બધા હથિયારો, તૂણીઓ અને તેજસ્વી તલવારો બાંધીને તૈયાર થયા.
તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા સહદેવમુવાચ હ। આરુહ્યેમાં શમીં વીર નિધત્સ્વેહાયુધાનિ નઃ ।। 17
પછી યુધિષ્ઠિર રાજાએ સહદેવને કહ્યું: 'વીર, આ શમી વૃક્ષ પર ચડી આપણા હથિયારો છુપાવી દે.'
ઇતિ સંદિશ્ય તં પાર્થઃ પુનરેવ ધનઞ્જયમ્ । અબ્રવીદાયુધાનીહ નિધાતું ભરતર્ષભઃ ।। 18
આ રીતે કહી, પાર્થએ ફરી ધનંજયને કહ્યું કે, 'હમણા અહીં આપણા હથિયારો છુપાવી દઈએ, ભરતકુલના શ્રેષ્ઠ.'
યેન દેવાન્મનુષ્યાંશ્ચ પિશાચોરગરાક્ષસાન્ । નિવાતકવચાંશ્ચાપિ પૌલોમાંશ્ચ પરંતપઃ । કાલકેયાંશ્ચ દુર્ધાષાન્સર્વાંશ્ચૈકરથોઽજયત્ ।। 19
આ હથિયારો વડે, શત્રુવિજયી એ દેવો, મનુષ્યો, ભૂત, સાપ, દાનવો, અપરાજિત નિવાતકવચો, પૌલોમો, ભયાનક કાલકેયો અને બીજા બધા, એકલા રથમાં બેઠા જીત્યા હતા.
સ્ફીતાઞ્જનપદાંશ્ચાન્યાનજયત્કુરુનન્દનઃ। તદુદગ્રં મહાઘોરં સપત્નગણમૂદનમ્। અપજ્યમકરોત્પાર્થો ગાણ્ડીવં ચ ભયંકરમ્ ।। 20
કુરુપુત્રએ બીજા સમૃદ્ધ દેશો જીત્યા, ભયાનક અને શક્તિશાળી શત્રુઓના સમૂહનો નાશ કર્યો અને મહાન, ભયજનક ગાંડીવને ઢીલો કરી દીધું.
યેન વીરઃ કુરુક્ષેત્રમભ્યરક્ષત્પરંતપઃ । જૃમ્ભિતે ચ ધનુઃશ્રેષ્ઠે ન્યાસાર્થં નૃપસત્તમઃ ।। 21
આ ધનુષ્યથી એ વીરે કુરુક્ષેત્રની રક્ષા કરી; જ્યારે મહાન ધનુષ્ય ઢીલું પડ્યું, ત્યારે રાજાએ તેને સાચવવા માટે તૈયાર કર્યું.
ધર્મપુત્રો મહાતેજાઃ સર્વલોકવશંકરમ્। ભુજઙ્ગભોગસદૃશં મણિકાઞ્ચનભૂષિતમ્ ।। 22
ધર્મપુત્ર, જે મહાન તેજવાળા છે, એણે એ ધનુષ્ય બહાર કાઢ્યું, જે મણિ અને સોનાથી શોભાયમાન હતું અને સાપના પાંખા જેવું લાગતું હતું, જે સમગ્ર જગતને વશમાં રાખે છે.
વિત્રાસનં દાનવાનાં રાક્ષસાનાં ચ નિત્યશઃ । ધનૂરત્નં મહાતેજા જૃમ્ભયામાસ પાણ્ડવઃ ।। 23
એ મહાતેજસ્વી પાંડવે એ ઉત્તમ ધનુષ્ય ખેંચ્યું, જે દાનવો અને રાક્ષસો માટે હંમેશા ભયજનક રહ્યું છે.
પાઞ્ચાલાન્યેન સંગ્રામે ભીમસેનોઽજયત્પુરા । પ્રત્યષેધદ્બહૂનેકઃ સપત્નાંશ્ચાપિ દિગ્જયે ।। 24
ભીમસેને એ ધનુષ્યથી એક વખત યુદ્ધમાં પંચાલોને જીત્યા હતા અને દિશા વિજય વખતે અનેક શત્રુઓને એકલા જ પરાસ્ત કર્યા હતા.
નિશમ્ય યસ્ય વિષ્કારં વિદ્રવન્તિ રણે પરે । પર્વતસ્યેવ દીર્ણસ્ય વિસ્ફોટમશનેરિવ ।। 25
જેના તારની ધ્વનિ સાંભળીને યુદ્ધમાં શત્રુઓ ડરીને ભાગી જતાં, જેમ વીજળીના આઘાતથી પર્વત ફાટી પડે ત્યારે ધડાકો થાય છે.
સૈન્ધવં યેન રાજાનં જિત્વા ક્રુદ્ધઃ પરામૃશત્ । યેન ક્રોધવશાઞ્જઘ્ને પર્વતે ગન્ધમાદને ।। 26
એ જ ધનુષ્યથી ભીમસેને ગુસ્સામાં સૈંધવ રાજાને હરાવ્યો હતો અને ગંધમાદન પર્વતે ક્રોધથી શત્રુઓને પરાજય આપ્યો હતો.
દિવ્યં સૌગન્ધિકં પુષ્પં યેનાજૈષીત્સ પાણ્ડવઃ। 0
એ જ ધનુષ્યથી એ પાંડવે દિવ્ય સૌગંધિક પુષ્પ મેળવ્યું હતું.
ઇન્દ્રાશનિસમસ્પર્શં વજ્રહાટકભૂષિતમ્ । જ્યાપાશં ધનુષસ્તસ્ય ભીમસેનોઽવતારયત્ ।। 28
ભીમસેને પોતાનું ધનુષ્ય ઉતારીને મૂકી દીધું, જેના તાર પર સોનાં અને વજ્રના શણગાર હતા અને જે ઇન્દ્રની વીજળી જેવી સ્પર્શવાળું હતું.
નકુલં પુનરાહૂય ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ। ઉવાચ યેન સંગ્રામે સર્વશત્રૂઞ્જિઘાંસસિ ।। 29
પછી ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે નકુલને બોલાવીને પૂછ્યું: 'તમે કયા ધનુષ્યથી યુદ્ધમાં બધા શત્રુઓને હરાવવાનો ઇરાદો રાખો છો?'
સુરાષ્ટ્રાઞ્જિતવાન્યેન શાર્ઙ્ગગાણ્ડીવસન્નિભમ્ । સુવર્ણવિકૃતં સારમિન્દ્રાયુધનિભં વરમ્ ।। 30
જે ધનુષ્યથી તમે સુરાષ્ટ્રને જીત્યા, જે શારંગ અને ગાંડીવ જેવું તેજસ્વી, સોનાથી બનેલું અને ઇન્દ્રના શસ્ત્ર જેવું ઝગમગતું છે.
તવાનુરૂપં સુકૃતં ચાપમેતદલઙ્કૃતમ્। તદ્વ્યંસયિત્વા જ્યાપાશં નિધાતું ધનુરાહર ।। 31
આ સુંદર શણગારેલું ધનુષ્ય તમને ખૂબ જ ભાવે છે; હવે તેનું તાર ઉતારીને મૂકી દો.
અજયત્પશ્ચિમામાશાં ધનુષા યેન પાણ્ડવઃ। માદ્રીપુત્રો મહાબાહુસ્તામ્રાસ્યો મિતભાષિતા ।। 32
એ જ ધનુષ્યથી માદ્રીપુત્ર, જે બલવાન, તાંબાં જેવું ચહેરાવાળો અને ઓછું બોલનાર છે, પશ્ચિમ દિશાને જીત્યો હતો.
કુલે નાસ્તિ સમો રૂપે યસ્યેતિ નકુલઃ સ્મૃતઃ ।। 33
નકુલના વંશમાં સૌંદર્યમાં તેની સરખામણી કોઈ કરી શકે નહીં, તેથી નકુલ પ્રસિદ્ધ છે.
સહદેવં ચ સંપ્રેક્ષ્ય પુનર્ધર્મસુતોઽબ્રવીત્। કલિઙ્ગાન્દ્રાક્ષિણાત્યાંશ્ચ માગધાંશ્ચાજિશોભનઃ ।। 34
પછી ધર્મપુત્રે સહદેવને જોઈને ફરી કહ્યું: 'જેણે કલીંગ, દક્ષિણના લોકો અને મગધોને યુદ્ધમાં જીત્યા છે.'
યેનૈવ શત્રૂન્સમરે અધાક્ષીરરિમર્દન। તત્સ્રંસયિત્વા જ્યાપાશં નિધાતું ધનુરાહર ।। 35
જે ધનુષ્યથી તમે યુદ્ધમાં શત્રુઓને પરાજય આપ્યા, હે શત્રુવિનાશક, એ ધનુષ્યનું તાર ઉતારીને મૂકી દો.
દક્ષિણાં દક્ષિણાચારો દિશં યેનાજયત્પ્રભુઃ । અપજ્યમકરોદ્વીરઃ સહદેવસ્તદાયુધમ્ ।। 36
દક્ષિણના આચારવાળા પરાક્રમી સહદેવે એ ધનુષ્યથી દક્ષિણ દિશાને જીત્યા અને પછી પોતાનું ધનુષ્ય ઉતારીને મૂકી દીધું.
દીપ્તાન્ખણ્ડાંશ્ચ સુદૃઢાન્સુતીક્ષ્ણાન્કનકત્સરૂન્ । વિવિધાન્ક્ષુરનારાચાન્નિસ્ત્રિંશાંશ્ચ શરાનપિ । આયુધાનિ કલાપાંશ્ચ ગદાશ્ચ નિદધુઃ સહ ।। 37
તેમણે ઝગમગતી, મજબૂત અને તીક્ષ્ણ તલવારો, સોનાની માઠાવાળી, વિવિધ પ્રકારના તીક્ષ્ણ બાણો, ત્રિધારા, તીક્ષ્ણ અને કટારાવાળા, તૂણા અને ગદા—all એકસાથે મૂકી દીધા.