સ્વર્ભાનવી સુતાનેતાનાયોઃ પુત્રાન્પ્રચક્ષતે। આયુષો નહુષઃ પુત્રો ધીમાન્સત્યપરાક્રમઃ
સ્વર્ભાનુની પુત્રીના આ બધા પુત્રો કહેવાય છે; આયુના પુત્રોમાં નહુષ બુદ્ધિશાળી અને સાચા પરાક્રમી હતા.
રાજ્યં શશાસ સુમહદ્ધર્મેણ પૃથિવીપતે। પિતૄન્દેવાનૃષીન્વિપ્રાન્ગન્ધર્વોરગરાક્ષસાન્
નહુષે પૃથ્વી પર ધર્મથી વિશાળ રાજ્ય કર્યું; તેણે પિતૃઓ, દેવતાઓ, ઋષિઓ, બ્રાહ્મણો, ગંધર્વો, સાપો અને રાક્ષસોનું રક્ષણ કર્યું.
નહુષઃ પાલયામાસ બ્રહ્મક્ષત્રમથો વિશઃ। સ હત્વા દસ્યુસંઘાતાનૃષીન્કરમદાપયત્
નહુષે બ્રાહ્મણો, ક્ષત્રિયો અને પ્રજાનું રક્ષણ કર્યું; દસ્યુઓના ટોળાંનો નાશ કરીને ઋષિઓને નિર્ભય બનાવ્યા.
પશુવચ્ચૈવ તાન્પૃષ્ઠે વાહયામાસ વીર્યવાન્। કારયામાસ ચેન્દ્રત્વમભિભૂય દિવૌકસઃ
પછી તેણે ઋષિઓને પશુઓની જેમ પોતાના પીઠ પર વહન કરાવ્યા; અને દેવલોકના વાસીઓ પર વિજય મેળવીને પોતે ઇન્દ્ર બન્યો.
તેજસા તપસા ચૈવ વિક્રમેણૌજસા તથા। `વિશ્લિષ્ટો નહુષઃ શપ્તઃ સદ્યો હ્યજગરોઽભવત્'। યતિં યયાતિં સંયાતિમાયાતિમયતિં ધ્રુવમ્
પછી પોતાની તેજ, તપ, શૌર્ય અને બળથી નહુષ ઘમંડમાં આવી ગયો; શાપ મળતાં જ તે તરત જ અજગર બની ગયો. તેના યતિ, યયાતિ, સંયાતિ, આયાતિ, મયાતિ અને ધ્રુવ નામના પુત્રો હતા.
નહુષો જનયામાસ ષટ્ સુતાન્પ્રિયવાદિનઃ। યતિસ્તુ યોગમાસ્થાય બ્રહ્મીભૂતોઽભવન્મુનિઃ
નહુષે છ મીઠા બોલતા પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા; યતિએ યોગ અપનાવીને બ્રહ્મરૂપ મુનિ બન્યો.
યયાતિર્નાહુષઃ સમ્રાડાસીત્સત્યપરાક્રમઃ। સ પાલયામાસ મહીમીજે ચ બહુભિર્મખૈઃ
નહુષનો પુત્ર યયાતિ સાચા પરાક્રમવાળો સમ્રાટ બન્યો; તેણે પૃથ્વીનું રક્ષણ કર્યું અને અનેક મહાન યજ્ઞો કર્યા.
અતિભક્ત્યા પિતૄનર્ચન્દેવાંશ્ચ પ્રયતઃ સદા। અન્વગૃહ્ણાત્પ્રજાઃ સર્વા યયાતિરપરાજિતઃ
યયાતિએ ખૂબ ભક્તિપૂર્વક પિતૃઓ અને દેવતાઓની હંમેશાં શુદ્ધતાથી પૂજા કરી; અપરાજિત યયાતિએ સર્વ પ્રજાનું પાલન કર્યું.
તસ્ય પુત્રા મહેષ્વાસાઃ સર્વૈઃ સમુદિતા ગુણૈઃ। દેવયાન્યાં મહારાજ શર્મિષ્ઠાયાં ચ જજ્ઞિરે
તેના પુત્રો મહાન ધનુર્ધર અને સર્વ ગુણોથી યુક્ત હતા; હે મહારાજ, તેઓ દેવયાની અને શર્મિષ્ઠા બંનેથી જન્મ્યા.
દેવયાન્યામજાયેતાં યદુસ્તુર્વસુરેવ ચ। દ્રુહ્યુશ્ચાનુશ્ચ પૂરુશ્ચ શર્મિષ્ઠાયાં ચ જજ્ઞિરે
દેવયાનીમાંથી યદુ અને તુર્વસુ જન્મ્યા; અને શર્મિષ્ઠામાંથી દુર્હ્યુ, અનુ અને પુરુ જન્મ્યા.
સ શાશ્વતીઃ સમા રાજન્પ્રજા ધર્મેણ પાલયન્। જરામાર્ચ્છન્મહાઘોરાં નાહુષો રૂપનાશિનીમ્
હે રાજા, યયાતિએ વર્ષો સુધી ધર્મથી પ્રજાનું પાલન કર્યું; પછી નહુષપુત્ર યયાતિને રૂપનો નાશ કરતી ભયાનક વૃદ્ધાવસ્થા આવી.
જરાઽભિભૂતઃ પુત્રાન્સ રાજા વચનમબ્રવીત્। યદું પૂરું તુર્વસું ચ દ્રુહ્યું ચાનું ચ ભારત
વૃદ્ધાવસ્થાથી પીડાયેલી રાજાએ પોતાના પુત્રો યદુ, પુરુ, તુર્વસુ, દુર્હ્યુ અને અનુને બોલાવીને કહ્યું.
યૌવનેન ચરન્કામાન્યુવા યુવતિભિઃ સહ। બિહર્તુમહમિચ્છામિ સાહ્યં કુરુત પુત્રકાઃ
હું હજી યુવાન છું અને યુવતીઓ સાથે ઇચ્છાઓ ભોગવી રહ્યો છું; મને હજી આનંદ માણવો છે, બેટાઓ, તમે મને એ સુવિધા આપો.
તં પુત્રો દૈવયાનેયઃ પૂર્વજો વાક્યમબ્રવીત્। કિં કાર્યં ભવતઃ કાર્યમસ્માકં યૌવનેન તે
ત્યારે દેવયાનીના મોટા પુત્રએ કહ્યું: પિતાજી, તમારું યુવાની અમારે કે તમને શું કામની?
યયાતિરબ્રવીત્તં વૈ જરા મે પ્રતિગૃહ્યતામ્। યૌવનેન ત્વદીયેન ચરેયં વિષયાનહમ્
યયાતીએ કહ્યું: મારી વૃદ્ધાવસ્થા તું સ્વીકાર, અને તારા યુવાનપણાથી હું ઇન્દ્રિયસુખો માણી શકું.
યજતો દીર્ઘસત્રૈર્મે શાપાચ્ચોશનસો મુનેઃ। કામાર્થઃ પરિહીણોઽયં તપ્યેયં તેન પુત્રકાઃ
દીર્ઘકાળ યજ્ઞ અને ઉશનસ ઋષિના શાપને કારણે, મારા મનની ઇચ્છાઓ ઘટી ગઈ છે; એથી, મારા પુત્રો, હું દુઃખી છું.
મામકેન શરીરેણ રાજ્યમેકઃ પ્રશાસ્તુ વઃ। અહં તન્વાઽભિનવયા યુવા કામમવાપ્નુયામ્
તમામાંથી કોઈ એક મારા શરીરથી રાજ્ય સંભાળે, અને હું નવયુવાન રૂપથી મારા મનની ઇચ્છાઓ પૂરી કરી શકું.
તે ન તસ્ય પ્રત્યગૃહ્ણન્યદુપ્રભૃતયો જરામ્। તમબ્રવીત્તતઃ પૂરુઃ કનીયાન્સત્યવિક્રમઃ
પુત્રોમાંથી કોઈએ પણ તેમની વૃદ્ધાવસ્થા સ્વીકારી નહીં; ત્યારે સૌથી નાનો અને વચનનિષ્ઠ પુરૂએ કહ્યું.
રાજંશ્ચરાભિનવયા તન્વા યૌવનગોચરઃ। અહં જરાં સમાદાય રાજ્યે સ્થાસ્યામિ તેજ્ઞયા
રાજા, તમે નવયુવાન શરીરથી યુવાનીનો આનંદ માણો, હું તમારી વૃદ્ધાવસ્થા લઈને તમારા આદેશે રાજ્યમાં રહીશ.
એવમુક્તઃ સ રાજર્ષિસ્તપોવીર્યસમાશ્રયાત્। સંચારયામાસ જરાં તદા પુત્રે મહાત્મનિ
પછી રાજર્ષિ યયાતીએ પોતાના તપના બળથી એ સમયે વૃદ્ધાવસ્થા પોતાના મહાન પુત્રને આપી દીધી.
પૌરવેણાથ વયસા રાજા યૌવનમાસ્થિતઃ। યાયાતેનાપિ વયસા રાજ્યં પૂરુરકારયત્
પછી રાજાએ પુરૂના યુવાનપણાથી યુવાની માણી, અને પુરૂએ યયાતીની વૃદ્ધાવસ્થા લઈને રાજ્ય સંભાળ્યું.
તતો વર્ષસહસ્રાણિ યયાતિરપરાજિતઃ। સ્થિતઃ સ નૃપશાર્દૂલઃ શાર્દૂલસમવિક્રમઃ
પછી યયાતી, જે અપરાજિત અને રાજાઓમાં વાઘ જેવો હતો, એ હજાર વર્ષ સુધી વાઘ જેવી તાકાતથી રહ્યો.
યયાતિરપિ પત્નીભ્યાં દીર્ઘકાલં વિહૃત્ય ચ। વિશ્વાચ્યા સહિતો રેમે પુનશ્ચૈત્રરથે વને
યયાતીએ પોતાની પત્નીઓ સાથે લાંબો સમય વિતાવ્યો અને પછી ચૈત્રરથ વનમાં વિશ્વાચી સાથે આનંદ કર્યો.
નાધ્યગચ્છત્તદા તૃપ્તિં કામાનાં સ મહાયશાઃ। અવેત્ય મનસા રાજન્નિમાં ગાથાં તદા જગૌ
ત્યાંયે, એ મહાન યશસ્વી યયાતી ઇચ્છાઓથી સંતોષ પામ્યો નહીં; એ વાત સમજીને, રાજા, તેણે આ ગાથા કહી.
ન જાતુ કામઃ કામાનામુપભોગેન શામ્યતિ। ઇવિષા કૃષ્ણવર્ત્મેવ ભૂય એવાભિવર્ધતે
કોઈપણ ઇચ્છા ઇચ્છિત વસ્તુઓ ભોગવીને ક્યારેય શમતી નથી; તે ઘીથી વધતા અગ્નિ જેવી સતત વધે છે.
યત્પૃથિવ્યાં વ્રીહિયવં હિરણ્યં પશવઃ સ્ત્રિયઃ। નાલમેકસ્ય તત્સર્વમિતિ મત્વા શમં વ્રજેત્
પૃથ્વી પર જેટલું ધાન, યવ, સોનુ, પશુ અને સ્ત્રીઓ છે – એ બધું એક માણસ માટે પૂરતું નથી; આ સમજીને મનુષ્યે સંતોષ મેળવવો જોઈએ.
યદા ન કુરુતે પાપં સર્વભૂતેષુ કર્હિચિત્। કર્મણા મનસા વાચા બ્રહ્મ સંપદ્યતે તદા
જ્યારે માણસ કોઈ જીવને ક્યારેય કર્મ, મન કે વાણીથી પાપ નથી કરતો, ત્યારે તે બ્રહ્મને પામે છે.
ન બિભેતિ યદા ચાયં યદા ચાસ્માન્ન બિભ્યતિ। યદા નેચ્છતિ ન દ્વેષ્ટિ બ્રહ્મ સંપદ્યતે તદા
જ્યારે માણસ પોતે ડરે નહીં અને બીજાને પણ ડરાવતો નથી, અને ન તો ઇચ્છે છે કે ન તો દ્વેષ કરે છે, ત્યારે તે બ્રહ્મને પામે છે.
ઇત્યવેક્ષ્ય મહાપ્રાજ્ઞઃ કામાનાં ફલ્ગુતાં નૃપ। સમાધાય મનો બુદ્ધ્યા પ્રત્યગૃહ્ણાજ્જરાં સુતાત્
આ રીતે ઇચ્છાઓની નાશવંતતા સમજીને, બુદ્ધિશાળી રાજાએ મનને સ્થિર કરીને પુત્ર પાસેથી વૃદ્ધાવસ્થા પાછી લીધી.
તતો વર્ષસહસ્રાન્તે યયાતિરપરાજિતઃ।' દત્વા ચ યૌવનં રાજા પૂરું રાજ્યેઽભિષિચ્ય ચ। અતૃપ્ત એવ કામાનાં પૂરું પુત્રમુવાચ હ
પછી હજાર વર્ષ પૂરા થયા પછી, અપરાજિત યયાતીએ યુવાનપણ પુરૂને આપી, તેને રાજગાદીએ બેસાડ્યો અને ઇચ્છાઓથી અતૃપ્ત રહી પુત્ર પુરૂને કહ્યું.