પશ્યૈકપદ્યો દૃશ્યન્તે ક્ષેત્રે ગોષ્ઠં સમાશ્રિતાઃ । વૃક્ષાંશ્ચોપવનોપેતાન્ગ્રામાણાં નગરસ્ય ચ ।। 16
જુઓ, ખેતરોમાં માત્ર એક પગલાં દેખાય છે, જ્યાં ગાય-બળદો ભેગા થયા છે; અને ગામડાંઓ અને શહેરમાં બગીચાઓથી ઘેરાયેલા વૃક્ષો દેખાય છે.
વ્યક્તં દૂરે વિરાટમ...રાજધાની ભવિષ્યતિ। વસામેહાપરાં રાત્રિં બલવાન્મે પરિશ્રમઃ ।। 17
ખરેખર, વિરાટની રાજધાની હજુ દૂર છે; ચાલો આપણે અહીં એક રાત વધુ વિતાવીએ, કેમ કે મને બહુ થાક લાગ્યો છે.
ઇમાં કમલપત્રાક્ષીં દ્રૌપદીં માદ્રિનન્દન। મુહૂર્તં પરિગૃહ્યૈનાં ઘાહુભ્યાં નકુલ વ્રજ ।। 18
નકુલ, માદ્રીપુત્ર, થોડી વારમાં આ કમળની પાંખ જેવી આંખો ધરાવતી દ્રૌપદીને હાથમાં લઈ, તેને ઉંચકી લઈ જા.
તતોઽદૂરે વિરાટસ્ય નગરં ભરતર્ષભ । રાજધાન્યાં નિવત્સ્યામઃ પ્રમુક્તમિવ નો વનમ્ ।। 19
હવે, ભરતવંશી, વિરાટનું શહેર નજીક આવી ગયું છે; આપણે રાજધાનીમાં રહીશું, જાણે જંગલમાંથી મુક્ત થયા હોઈએ.
પૂર્વાહ્ણે મૃગયાં કૃત્વા મયા વિદ્ધા મૃગા વને। અટવી ચ મયા દૂરં ધૃતા મૃગવધેપ્સુના ।। 20
સવારના સમયે શિકાર કરીને, મેં જંગલમાં અનેક પ્રાણીઓને ઘાયલ કર્યા; અને તેમને મારવાની ઇચ્છાથી, હું આખું જંગલ ફર્યો.
વિષમા હ્યતિદુર્ગા ચ વેગવત્પરિધાવતા। સોહં ધર્માભિતપ્તો વૈ નૈનામાદાતુમુત્સહે ।। 21
માર્ગ બહુ અઘરો અને દુર્ગમ હતો, અને હું ઝડપથી દોડતો રહ્યો; ધર્મના બાંધછોડથી હું થાકી ગયો છું, તેથી હું એને ઉંચકી શકતો નથી.
સહદેવ ત્વમાદાય મુહૂર્તં દ્રૌપદીં નય। રાજધાન્યાં નિવત્સ્યામઃ સુમુક્તમિવ નો વનમ્ ।। 22
સહદેવ, તું થોડી વારમાં દ્રૌપદીને લઈ આગળ વધ; આપણે રાજધાનીમાં રહીશું, જાણે જંગલમાંથી મુક્ત થયા હોઈએ.
અહમપ્યસ્મિ તૃષિતઃ ક્ષુધયા પરિપીડિતઃ। પરિશ્રાન્તશ્ચ ભદ્રં તે નૈનામાદાતુમુત્સહે ।। 23
હું પણ બહુ તરસ્યો છું અને ભૂખથી પીડાઈ રહ્યો છું; હું ખૂબ થાકી ગયો છું, ભાઈ, એટલે હું તેને ઉંચકી શકતો નથી.
એહિ વીર વિશાલાશ્ચ વીરસિંહ ઇવાર્જુન । ઇમાં કમલપત્રાક્ષીં દ્રૌપદીં દ્રુપદાત્મજામ્ ।। 24
આરજુંન, વીર, પહોળા ખભાવાળા અને સિંહ સમાન, આવો અને કમળની પાંખ જેવી આંખો ધરાવતી, દ્રુપદની પુત્રી દ્રૌપદીને લઈ લો.
પરિગૃહ્ય મુહૂર્તં ત્વં બાહુભ્યાં કુશલં વ્રજ । રાજધાન્યાં નિવત્સ્યામઃ પ્રમુક્તમિવ નો વનમ્ ।। 25
તમે થોડી વારમાં તેને હાથમાં લઈ, કૌશલ્યપૂર્વક આગળ વધો; આપણે રાજધાનીમાં રહીશું, જાણે જંગલમાંથી મુક્ત થયા હોઈએ.
ગુરોર્વચનમાજ્ઞાય સંપ્રહૃષ્ટો જિતેન્દ્રિયઃ। બાહુભ્યાં પરિગૃહ્યાથ રાજપુત્રીમનિન્દિતામ્ । પ્રવવ્રાજ મહાબાહુરર્જુનઃ પ્રિયદર્શનામ્ ।। 26
ગુરુની આજ્ઞા સાંભળી, આનંદિત અને ઇન્દ્રિયજિત આરજુંને પોતાના બાહુમાં નિર્દોષ રાજકન્યાને લઈ, જે સૌને પ્રિય લાગી, આગળ વધ્યો.
જટિલો વલ્કલધરઃ શતતૂણીધનુર્ધરઃ। સ્કન્ધે કૃત્વા વરારોહાં બાલામાયતલોચનામ્
જટાવાળું વલ્કલ પહેરેલું, શતતૂણી ધરાવતું ધનુર્ધર આરજુંન, સુંદર અને વિશાળ આંખો ધરાવતી દ્રૌપદીને પોતાના ખભા પર બેસાડી.
આનીય નગરાભ્યાશમવાતારયદર્જુનઃ ।। 27
આરજુંન તેને શહેરની નજીક લઈ ગયો અને ત્યાં નીચે ઉતાર્યો.
સ રાજધાનીં સંપ્રાપ્ય પાર્થિવોઽર્જુનમબ્રવીત્। ઇમાનિ પુરુષવ્યાઘ્ર આયુધાનિ પરંતપ। કસ્મિન્ન્યાસયિતવ્યાનિ ગુપ્તિશ્ચૈષાં કથં ભવેત્ ।। 1
પછી રાજધાનીમાં પહોંચીને, રાજાએ આરજુંનને કહ્યું: 'પુરૂષશ્રેષ્ઠ, દુશ્મનોને હરાવનાર, આ શસ્ત્રો ક્યાં મુકવા અને કેવી રીતે સુરક્ષિત રાખવા?'
સાયુધા હિ વયં તાત પ્રવેક્ષ્યામઃ પુરં યદિ। સમુદ્વેગં જનસ્યાસ્ય કરિષ્યામો ન સંશયઃ ।। 2
'પુત્ર, જો આપણે શસ્ત્રો સાથે શહેરમાં જઈશું તો અહીંના લોકોમાં ભય ફેલાઈ જશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.'
ગાણ્ડીવં હિ નરવ્યાઘ્ર ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્। કથં નાવિષ્કૃતાઃ સ્યામો ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય મારિષ ।। 3
'ગાંડીવ ધનુષ્ય તો ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે, પુરૂષશ્રેષ્ઠ; ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો આપણને કેવી રીતે ઓળખી ન શકે?'
યદીદ.. ધનુરાદાય ચરેમ સજને પુરે। ક્ષિપ્ર નઃ પ્રતિજાનીયુર્મનુષ્યા નાત્ર સંશયઃ ।। 4
જો આપણે ધનુષ્ય લઈને શહેરમાં ખુલ્લેઆમ ફરીએ, તો લોકો તરત જ આપણને ઓળખી લેશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
એકસ્મિન્નપિ વિજ્ઞાતે સમયં નો વ્યતીત્ય ચ । ભૂયો દ્વાદશવર્ષાણિ પ્રવિશેમ વનં વયમ્ ।। 5
અમેમાંથી એક જણ પણ ઓળખાઈ જાય તો, આપણો કરાર તૂટી જાય અને ફરીથી બાર વર્ષ માટે વનમાં જવું પડે.
તસ્માત્સર્વાણિ શસ્ત્રાણિ પ્રચ્છાદ્યાન્યત્ર યત્ર વા । પ્રવિશેમ પુરશ્રેષ્ઠં તથા સમ્યક્કૃતં ભવેત્ ।। 6
એથી, આપણી બધી હથિયારો ક્યાંક છુપાવી દઈએ, જેથી જ્યારે આપણે શહેરમાં જઈએ ત્યારે બધું યોગ્ય રીતે ગોઠવાઈ જાય.
અજાતશત્રોર્વચનં શ્રુત્વા ચૈવ મહાયશાઃ। ઉવાચ ધર્મપુત્રં તમર્જુનઃ પરવીરહા ।। 7
અજાતશત્રુના શબ્દો સાંભળી, મહાન યશસ્વી અર્જુન, શત્રુઓના વિનાશક, ધર્મપ્રિય રાજાને બોલ્યા.
ઇયં વને મનુષ્યેન્દ્ર મહતી દૃશ્યતે શમી। ભીમશાખા દુરારોહા શ્મશાનસ્ય સમીપતઃ ।। 8
મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ રાજા, આ વનમાં એક મોટું શમી વૃક્ષ છે, તેની ડાળીઓ ભારે છે, ચઢવું મુશ્કેલ છે અને સ્મશાનની નજીક ઊભું છે.
ઉત્પથે ચાપિ જાતેયં મનુષ્યૈર્ન નિષેવ્યતે । વિપુલાઽઽકીર્ણશાખા ચ વાયસૈરુપસેવિતા ।। 9
આ વૃક્ષ રસ્તા પાસે ઊગેલું છે, લોકો અહીં આવતાં નથી, તેની પહોળી ડાળીઓ પર કાગડાઓ બેઠાં છે.
સ્નેહાનુબદ્ધાં પશ્યામિ દુરારોહામિમાં શમીમ્ ।। 10
હું આ શમી વૃક્ષને Creepersથી વળાયું અને ચઢવામાં મુશ્કેલ એવું જોઈ રહ્યો છું.
સમીપે ચ શ્મશાનસ્ય ગૃહં નાસ્ય વિશેષતઃ। સમાસજ્યાયુધાન્યસ્યાં ગચ્છામો નગરં નૃપ ।। 11
સ્મશાન પાસે કોઈ ઘર નથી, ખાસ કરીને અહીં તો નથી જ; ચાલો, આપણા હથિયારો આ વૃક્ષમાં છુપાવીને પછી શહેરમાં જઈએ, રાજા.
ન ચાસ્યાં ચારયિષ્યન્તિ મનુષ્યાઃ પાર્થ કેચન ।। 12
પૃથા પુત્ર, અહીં કોઈ માણસ આ વૃક્ષોમાં શોધ કરવા આવશે નહીં.
ધનુર્ભિઃ પુરુષં કૃત્વા ચર્મકેશાસ્થિસંવૃતમ્। ઉદ્બન્ધમિવ કૃત્વા ચ ધનુર્જ્યાપાશસંવૃતમ્ । અસ્યામાયુધમાસજ્ય ગચ્છામ નગરં વયમ્ ।। 13
ચાલો, ધનુષ્યથી માણસ જેવું પुतળું બનાવી, તેના પર ચામડી, વાળ અને હાડકાંથી ઢાંકી, ધનુષ્યની દોરીથી બાંધીએ; પછી આપણા હથિયારો આ વૃક્ષમાં મૂકી શહેરમાં જઈએ.
એવં પરિહરિષ્યન્તિ મનુષ્યા વનચારિણઃ । અત્રૈવં નાવબુધ્યન્તે મનુષ્યાઃ કેચિદાયુધમ્ ।। 14
આ રીતે, વનમાં રહેતા લોકો પણ આ તરફ નહીં આવે અને અહીં કોઈને ખબર નહીં પડે કે હથિયારો છુપાયેલા છે.
એવમુક્ત્વા સ રાજાનં ધર્માત્માનં ધનઞ્જયઃ। પ્રચક્રમે નિધાનાય શશ્ત્રાણાં ભરતર્ષભ ।। 15
આ રીતે ધર્મપ્રિય રાજાને કહી, ધનંજયે હથિયારો છુપાવવાની તૈયારી શરૂ કરી.
તાનિ સર્વાણિ સંનહ્ય પઞ્ચ પઞ્ચાચલોપમાઃ । આયુધાનિ કલાપાંશ્ચ નિસ્ત્રિંશાનતુલપ્રભાન્ ।। 16
પાંચેય ભાઈઓ, પહાડ જેટલા શક્તિશાળી, બધા હથિયારો, તૂણીઓ અને તેજસ્વી તલવારો બાંધીને તૈયાર થયા.
તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા સહદેવમુવાચ હ। આરુહ્યેમાં શમીં વીર નિધત્સ્વેહાયુધાનિ નઃ ।। 17
પછી યુધિષ્ઠિર રાજાએ સહદેવને કહ્યું: 'વીર, આ શમી વૃક્ષ પર ચડી આપણા હથિયારો છુપાવી દે.'