લક્ષણં ચરિતં ચૈવ ગવાં યચ્ચાપિ મઙ્ગલમ્ । સત્સર્વં મે સુવિદિતમન્યચ્ચાપિ વિશાંપતે
ગાયોની ઓળખ, વર્તન અને શુભ લક્ષણો મને સારી રીતે ખબર છે, રાજાઓના રાજા, અને પણ ઘણું બધું હું જાણું છું.
વૃષભાનપિ જાનામિ રાજન્પૂજિતલક્ષણાન્। યેષાં મૂત્રમુપાઘ્રાય અપિ વન્ધ્યા પ્રસૂયતે
રાજા, હું એવા વાછરડાંઓને પણ ઓળખું છું, જેમના પર સન્માનના ચિહ્નો હોય છે; જેમનું મૂત્ર સુઘી લેતાં પણ વાંઝિયા ગાય ગર્ભધારી થાય છે.
સોઽહમેવં ચરિષ્યામિ પ્રીતિરત્ર પરા હિ મે। વિરાટનગરે ગૂઢો રંસ્યેઽહં તેન કર્મણા
હું આવું જ કામ કરીશ, કેમ કે મને આમાં ખૂબ આનંદ છે; વિરાટના શહેરમાં છુપાઈને, હું એ કામમાં આનંદ માણીશ.
તોષયિષ્યે ચ રાજાનાં મા ભૂચ્ચિન્તા તવાનઘ । ન ચ માં વેત્સ્યતિ પરસ્તત્તે રોચતુ પાર્થિવ। ઇત્યેતદ્વઃ પ્રતિજ્ઞાતં વિચરિષ્યામ્યહં યથા
હું રાજાને પ્રસન્ન કરીશ; તને કોઈ ચિંતા રહે નહીં, પાપરહિત; કોઈ પરકિયો મને ઓળખી શકશે નહીં, રાજા, આ વાત તને ગમે તો સારું; હું જે કહ્યું એ પ્રમાણે જ વર્તીશ, એ વચન આપું છું.
કેનાત્ર કર્મણા કૃષ્ણા દ્રૌપદી વિચરિષ્યતિ। ન હિ કિંચિદ્વિજાનાતિ કર્મ કર્તું યથા સ્ત્રિયઃ
અહીં કૃષ્ણા દ્રૌપદી કયું કામ કરીને ફરશે? કેમ કે, સ્ત્રીઓ જે કામ કરે છે એમાં એને કંઈ જ ખબર નથી.
માલ્યાગન્ધાનલઙ્કારાન્વસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ। એતાન્યેવાભિજાનાતિ યથાજાતા ચ ભામિની
એ ફક્ત ફૂલોની વેણી, સુગંધ, આભૂષણ અને વિવિધ વસ્ત્રો જાણે છે, જેમ સુંદર સ્ત્રીઓમાં સ્વાભાવિક હોય છે.
પતિવ્રતા મહાભાગા કથં નુ વિચરિષ્યતિ। ઇયં તુ નઃ પ્રિયા ભાર્યા પ્રાણેભ્યોપિ ગરીયસી
આ પતિવ્રતા અને ભાગ્યશાળી સ્ત્રી કેવી રીતે ફરશે? એ તો અમને ખૂબ જ પ્રિય પત્ની છે, આપણા જીવથી પણ વધારે.
માતેવ પરિપાલ્યા ચ પૂજ્યા જ્યેષ્ઠા સ્વસેવ ચ । સુકુમારી સુશીલા ચ રાજપુત્રી યશસ્વિની । કથં વત્સ્યતિ કલ્યાણી વિરાટનગરે સતી
માતા જેવી રક્ષાયોગ્ય, મોટી બહેન જેવી માનનીય, નાજુક અને સદાચારી, રાજકુમારી અને યશસ્વિ — આવી શુભ લક્ષણવાળી સ્ત્રી વિરાટના શહેરમાં કેવી રીતે રહેશે?
અહં વત્સ્યામિ રાજેન્દ્ર નિર્વૃતો ભવ પાર્થિવ। યથા તે મત્કૃતે શોકો ન ભવેન્નૃપતે શૃણુ। યથા તુ માં ન જાનન્તિ યત્કરિષ્યામ્યહં પ્રભો
હું ત્યાં રહીશ, રાજા, તું નિરાંતે રહેજે; હું એવું કરીશ કે તને મારા વિષે કોઈ દુઃખ ના થાય. સાંભળ, હું શું કરું છું જેથી કોઈ મને ઓળખી ન શકે.
છન્ના વત્સ્યામ્યહં યન્માં ન વિજાનન્તિ કેચન। વૃત્તં તચ્ચ સમાખ્યાસ્યે શર્મ તેસ્તુ વિશાંપતે
હું છુપાઈને રહીશ જેથી કોઈ મને ઓળખી ન શકે; હું શું કરું એ તને કહું છું, જેથી તને શાંતિ મળે, રાજાઓના રાજા.
સૈરન્ધ્રીજાતિસંપન્ના નામ્નાઽહં વ્રતચારિણી
હું જન્મથી અને નામથી એક સાઇરંધ્રી છું, અને નિયમોનું પાલન કરતી છું.
સૈરન્ધ્ર્યો રક્ષિતાઃ સ્ત્રીણાં ભુજિષ્યાઃ સન્તિ ભારત । એકપત્ન્યઃ સ્ત્રિયશ્ચૈતા ઇતિ લોકસ્ય નિશ્ચયઃ
સ્ત્રીઓમાં સાઇરંધ્રીઓનું રક્ષણ થાય છે, અને કેટલીક રાજમહિસી બને છે, હે ભારત. આ સ્ત્રીઓ એક પતિને જ સમર્પિત રહે છે—આ લોકોમાં માન્યતા છે.
સાઽહં બ્રુવાણા સૈરન્ધ્રી કુશલા કેશકર્મણિ। પ્રમદાહરિકા લોકે પુરુષાણાં પ્રવાસિનામ્
હું કહીશ કે હું એક સાઇરંધ્રી છું, જેને વાળ ગૂંથવામાં કુશળતા છે, સ્ત્રીઓની સહેલી છું અને પરદેશી પુરુષોમાં પણ ઓળખાયેલી છું.
યુધિષ્ઠિરસ્ય વૈ ગેહે દ્રૌપદ્યાઃ પરિચારિકા। ઉષિતાઽસ્મીતિ વક્ષ્યામિ પૃષ્ટા રાજ્ઞા ચ ભારત। આત્મગુપ્તા ચરિષ્યામિ યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ
હું રાજા પૂછશે ત્યારે કહીશ કે હું યુધિષ્ઠિરના ઘરમાં દ્રૌપદીની દાસી તરીકે રહી હતી; અને, હે ભારત, હું તમારી કહેલી રીતે પોતાનું રક્ષણ રાખીશ.
નાહં તત્ર ભવિષ્યામિ દુર્ભરા રાજવેશ્મનિ। કૃત્વા ચૈવ સદા રક્ષાં વ્રતેનૈવ નરાધિપ
હું ત્યાં રાજમહેલમાં રહી શકીશ નહીં, કારણ કે ત્યાં રહેવું સહેલું નથી; હું હંમેશા પોતાના નિયમથી પોતાનું રક્ષણ રાખીશ, હે રાજા.
સુદેષ્ણાં પ્રત્યુપસ્થાસ્યે રાજભાર્યાં યશસ્વિનીમ્ । સા રક્ષિષ્યતિ માં પ્રાપ્તાં મા તે ભૂદ્દુઃખમીદૃશમ્
હું સુદેષણા, મહારાણી, પાસે સેવા માટે જઈશ; તે મને આવતાં જ રક્ષણ આપશે—તમને આવું દુઃખ ક્યારેય ન આવે.
અથ ગુપ્તા ચરિષ્યામિ યુષ્માભિસ્તત્ર તસ્થુષી। ઇત્યેવં વઃ પ્રતિજ્ઞાતં વિહરિષ્યામ્યહં યથા
પછી, જ્યારે હું ત્યાં રહીશ ત્યારે તમે બધાએ મને રક્ષવું—આવી મારી પ્રતિજ્ઞા છે, અને હું એ પ્રમાણે જ વર્તીશ.
યથા નો દુર્હૃદઃ પાપા ભવન્તિ સુખિનઃ પુનઃ। કુર્યાસ્તથા ત્વં કલ્યાણિ લક્ષયેયુર્ન તે જનાઃ
જેમ આપણા દુશ્મનો, ભલે ખરાબ હોય, ફરીથી સુખી થઈ જાય છે, એમ જ, હે કલ્યાણી, તું પણ એ રીતે વર્તજે કે લોકો તને ઓળખી ન શકે.
કલ્યાણં ભાષસે કૃષ્ણે યથા કૌલેયકી તથા। ન પાપમભિજાનાસિ સાધ્વી સાધુવ્રતે સ્થિતા
હે કૃષ્ણે, તું સારી રીતે બોલી છે, જેમ કૌલેયક સ્ત્રીએ કહ્યું હતું; તને પાપની ખબર નથી, તું સદ્ગુણ અને સત્યવ્રતામાં સ્થિર છે.
કર્માણ્યુક્તાનિ યુષ્માભિર્યાનિ તાનિ ચરિષ્યથ। મમ ચાપિ યથા બુદ્ધિરુચિતા હિ વિનિશ્ચયાત્
તમને જે કામો સોંપાયા છે, એ તમે કરશો; અને હું પણ મારી સમજ અને નિશ્ચય પ્રમાણે કરું છું.
પુરોહિતોઽયમસ્માકમગ્નિહોત્રાણિ રક્ષતુ। સૂતપૌરોગવૈઃ સાર્ધં દ્રુપદસ્ય નિવેશને
આપણા યજ્ઞોનું રક્ષણ કરવા માટે આપણો પૂજારી, રથચાલકો અને ગવાળાઓ સાથે, દ્રુપદના ઘરે રહે.
ઇન્દ્રસેનમુખાશ્ચેમે રથાનાદાય કેવલાન્ । યાન્તુ દ્વારવતીં શીઘ્રમિતિ મે વર્તતે મતિઃ
ઇન્દ્રસેન અને બીજા, બધા રથ લઈને, ઝડપથી દ્વારકામાં જાય—એમ મારી ઇચ્છા છે.
ઇમાશ્ચ નાર્યો દ્રૌપદ્યાઃ સર્વાશ્ચ પરિચારિકા । પાઞ્ચાલાનેવ ગચ્છન્તુ સૂતપૌરોગવૈઃ સહ
દ્રૌપદીની બધી દાસીઓ પણ, રથચાલકો અને ગવાળાઓ સાથે, પાંચાલ દેશમાં જાય.
સર્વૈરપિ ચ વક્તવ્યં ન પ્રાજ્ઞાયન્ત પાણ્ડવાઃ । અર્ધરાત્રે મહાત્માનો ભિક્ષાદાન્બ્રાહ્મણાનપિ। ગતા હ્યસ્માનપાહાય સર્વે દ્વૈતવનાદિતિ
બધાએ એ વાત કહેવી કે પાંડવો ઓળખાતા નથી; અર્ધી રાત્રે મહાન આત્માઓ, ભિક્ષા લેતા બ્રાહ્મણો પણ, અમને છોડી દ્રૈતવનમાં ગયા છે.
એવં તેઽન્યોન્યમામન્ત્ર્ય કર્માણ્યુક્ત્વા પૃથક્પૃથક્। ધૌમ્યમામન્ત્રયામાસુઃ સ ચ તાન્મન્ત્રમબ્રવીત્
આ રીતે, એકબીજાને વિદાય આપી અને કામો વહેંચ્યા પછી, તેઓ ધૌમ્યને વિદાય લેવા ગયા અને ધૌમ્યે તેમને પવિત્ર ઉપદેશ આપ્યો.
તાનન્વશાત્સ ધર્માત્મા સર્વધર્મવિશેષવિત્ । ધૌમ્યઃ પુરોહિતો રાજન્પાણ્ડવાન્પુરુષર્ષભાન્
ધર્મને જાણનારા અને સર્વ ધર્મોમાં પારંગત એવા ધૌમ્ય પૂજારીએ, હે રાજા, પાંડવોને ઉપદેશ આપ્યો.
વિદિતં વૈ યથા સર્વં લોકે વૃત્તમિદં નૃપ। વિદિતે ચાપિ વક્તવ્યં સુહૃદ્ભિરનુરાગતઃ
હે રાજા, દુનિયામાં જે કંઈ બન્યું છે, એ બધાને ખબર છે; અને જ્યારે એ જાણી શકાય, ત્યારે પ્રેમથી જોડાયેલા મિત્રો એ વાત કહેવી જોઈએ.
અતોઽહમભિવક્ષ્યામિ હેતુમાત્રં નિબોધત। હન્તેમાં રાજવસતિં રાજપુત્રા બ્રવીમિ વઃ। યથા રાજકુલં પ્રાપ્ય ચરન્પ્રોષ્ય ન રિષ્યતિ
હવે હું કારણ કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળો; હે રાજકુમારો, હું કહું છું કે રાજમહેલમાં કેવી રીતે રહેવું જેથી ત્યાં રહીને પણ તમને કોઈ નુકસાન ન થાય.
દુર્વાસમેવ કૌરવ્ય જાતેન કુરુવેશ્મનિ । અમાનિતેન માનાર્હ ગૂઢેન પરિવત્સરમ્
કૌરવ્ય, જેમ દુર્વાસા મહારાજ કુરૂના ઘરમા જન્મ્યા છતાં, માન પામવા યોગ્ય હોવા છતાં, એક વર્ષ સુધી ગુપ્ત રીતે રહ્યા, એમ જ કોઈએ માન આપ્યો ન હોય તો પણ, એક વર્ષ સુધી છુપાઈને રહેવું જોઈએ.
દિષ્ટદ્વારો લભેદ્દ્રષ્ટું રાજસ્વેષુ ન વિશ્વસેત્। ન ચાનુશિષ્યાદ્રાજાનમપૃચ્છન્તં કદાચન
રાજાને મળવા માટે નિર્ધારિત દરવાજેથી જ પ્રવેશવું, રાજાઓ પર ક્યારેય વિશ્વાસ રાખવો નહીં અને રાજાએ પૂછ્યું ન હોય ત્યારે ક્યારેય તેમને ઉપદેશ આપવો નહીં.