કિં તુ કાર્યવશાદેતદાચરિષ્યામિ કુત્સિતમ્
છતાં, ફરજની વશતા આ નિંદનીય કામ કરવું પડશે.
બાહૂ મે ભરતશ્રેષ્ઠ મહાલાઞ્છનલક્ષિતૌ । જ્યાઘાતેન મહાન્તૌ મે ગૂહિતું નાન્યથોત્સહે
મારા હાથ, હે ભારતોમાં શ્રેષ્ઠ, મોટા ચિહ્નોથી યુક્ત અને ધનુષ્યની ડોરીથી મજબૂત, હું બીજા કોઈ રીતે છુપાવી શકતો નથી.
ઉભૌ કમ્બૂ પ્રતીમુચ્ય કુણ્ડલે પરિપાતુકે । વેણીકૃતશિરા ભૂત્વા ભવિષ્યામિ બૃહન્નલા
બન્ને હાથમાં કંગણ પહેરી, કાનમાં કુંડળ ધારણ કરી, વાળ વેણી કરીને હું બ્રિહન્નલા બનીશ.
પઠન્નાખ્યાયિકાં નામ સ્ત્રીભાવેન પુનઃ પુનઃ । પ્રજાનાં સમુદાચારં બહુનર્મકૃતં વદન્ । રમયિષ્યામિ રાજાનમન્યં ચાન્તઃપુરે જનમ્
સ્ત્રીભાવથી વારંવાર વાર્તાઓ બોલી, મજાક અને લોકચલણથી, હું રાજા અને આંતઃપુરના અન્ય લોકોનું મન રમીશ.
નૃત્તં ગીતં ચ વાદિત્રં દિવ્યં ચ વિવિધં તથા । શિક્ષયિષ્યામ્યહં રાજન્વિરાટનગરે સ્ત્રિયઃ
હે રાજા, હું વિરાટનગરની સ્ત્રીઓને નૃત્ય, ગીત અને વિવિધ પ્રકારના દૈવી વાદ્ય શીખવીશ.
સ્ત્રીભાવસમુદાચારાન્નૃત્તગીતકથાશ્રયૈઃ। છાદયિષ્યામિ રાજેન્દ્ર માયયાઽઽત્માનમાત્મના
હે રાજાધિરાજ, સ્ત્રીની જેમ વર્તન કરીને અને નૃત્ય, ગીત તથા વાર્તાઓ દ્વારા હું મારી જાતને મારી માયાથી છુપાવીશ.
યુધિષ્ઠિરસ્ય ગેહેઽસ્મિન્દ્રૌપદ્યાઃ પરિચારિકા। ઉષિતાઽસ્મીતિ વક્ષ્યામિ ધર્મરાજસ્ય સંમતા
હું કહીશ કે હું ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરના ઘરમાં દ્રૌપદીની દાસી તરીકે રહી હતી અને ધર્મરાજે મને માન્યતા આપી હતી.
ઉર્વશ્યાશ્ચાપિ શાપેન પ્રાપ્તોસ્મિ નૃપ ષણ્ડતામ્। શક્રપ્રસાદાન્મુક્તોઽહં વર્ષાદૂર્ધ્વં ત્રયોદશાત્। ઇત્યેતન્મે પ્રતિજ્ઞાતં વિચરિષ્યામ્યહં યથા
હે રાજા, ઉર્વશીના શ્રાપથી હું શંડ બની ગયો છું, પણ ઇન્દ્રની કૃપાથી તેર વર્ષ પછી મુક્ત થઈ જઈશ; આ મારી પ્રતિજ્ઞા છે અને એ પ્રમાણે જ હું વર્તીશ.
એતેન વિધિના છન્નઃ કૃતકેન યથા નલઃ। વિહરિષ્યામિ રાજેન્દ્ર વિરાટસ્ય પુરે સુખમ્
હે રાજાધિરાજ, નલ રાજાએ જેમ ભેસ બદલીને રહેવુ હતું તેમ, હું પણ આ રીતે છુપાઈને વિરાટના શહેરમાં આનંદથી રહીશ.
વાસુદેવસમો લોકે યશસા વિક્રમેણ ચ। સોયં રાજ્યે વિરાટસ્ય ભવને ભરતર્ષભઃ
જે પ્રસિદ્ધિ અને પરાક્રમમાં વાસુદેવ સમાન છે, તે ભરતવંશી હવે વિરાટના રાજમહેલમાં નિવાસ કરશે.
મેરુઃ પ્રચ્છાદિત ઇવ વસન્વજ્રોણ મુષ્ટિના। આખ્યાતા ષણ્ડકોસ્મીતિ પ્રતિજ્ઞાતં હિ પાતકં
મેરુ પર્વત જેમ ઘેરા વાદળોથી ઢંકાય છે તેમ, હું પણ શંડ તરીકે ઓળખાઈશ; આ મારી પ્રતિજ્ઞા છે, ભલે એ દુર્ભાગ્ય હોય.
ઇત્યેવમુક્ત્વા પુરુષપ્રવીરસ્તથાર્જુનો ધર્મામૃતાં વરિષ્ઠઃ। વાક્યં તથાસૌ .... ભૂયો નૃપોઽપરં ભ્રાતર...બભાષે
આ રીતે વાત કરી, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ અને ધર્મરૂપ અમૃતમાં ઉત્તમ અર્જુને ફરી રાજાને સંબોધન કર્યું અને પછી બીજાં ભાઈએ પણ વાત કરી.
કિંકર્મા કિંસમાચારો નકુલોયં ભવિષ્યતિ। સુકુમારશ્ચ શૂરશ્ચ દર્શનીયઃ સુખોચિતઃ
આ નકુલ કયું કામ અને કયું વર્તન અપનાવશે? એ કોમળ, શૂરવીર, સુંદર અને સુખમાં રહેવાને આદતવાળો છે.
અદુઃખાર્હશ્ચ બાલશ્ચ લાલિતશ્ચાપિ નિત્યશઃ । સોયમાર્તશ્ચ શાન્તશ્ચ કિં નુ રોચયતાત્ત્વિહ
એ દુઃખ સહન કરવા યોગ્ય નથી, યુવાન છે અને હંમેશા લાડમાં રહ્યો છે; છતાં હવે દુઃખી અને શાંત છે—તો એ અહીં શું કરવા માંગે છે?
કિં ત્વં નકુલ કુર્વાણસ્તસ્ય તાત ચરિષ્યસિ। કર્મ તત્ત્વં સમાચક્ષ્વ રાજ્યે તસ્ય મહીપતેઃ
નકુલ, તું અહીં કયું કામ કરશે અને કઈ ફરજ નિભાવશે? હે પ્રિય, રાજાની સેવા માટે તું કયું કાર્ય પસંદ કરશો તે કહો.
અશ્વાધ્યક્ષો ભવિષ્યામિ વિરાટસ્યેતિ મે મતિઃ। દામગ્રન્થીતિ નામ્નાઽહં કર્મૈતત્સુપ્રિયં મમ
મારી ઈચ્છા છે કે હું વિરાટના ઘોડાઓનો અધિકારી બનીશ; મને દામગ્રંથિ નામથી ઓળખાશે અને આ કામ મને ખૂબ જ પ્રિય છે.
દામગ્નન્થી પરિજ્ઞાતઃ કુશલો દામકર્મણિ । ન માં પરિભવિષ્યન્તિ જના જાત્વિહ કર્હિચિત્
દામગ્રંથિ તરીકે ઓળખાતો અને ઘોડા સંભાળવામાં કુશળ હોવાથી, અહીં કોઈ પણ કદી મને અવગણશે નહીં.
કુશલોત્સ્મ્યશ્વશિક્ષાયાં તથૈવાશ્વચિકિત્સને। પ્રિયાશ્ચ સતતં મેઽશ્વાઃ કુરુરાજા યથા તવ
હું ઘોડા શીખવાડવામાં અને તેમનાં ઉપચારમાં નિપુણ છું; હે કુરુરાજ, ઘોડાઓ મને હંમેશા પ્રિય છે, જેમ તને છે.
ન માં પરિભવિષ્યન્તિ કિશોરા વડવાસ્તથા । ન દુષ્ટાશ્ચ ભવિષ્યન્તિ પૃષ્ઠે ધુરિ ચ મદ્ગતાઃ
ન તો કિશોર ઘોડા કે માદીઓ મને અવગણશે, ન તો મારા સંભાળમાં રહેલા દુષ્ટ ઘોડા કદી ઉગ્ર બનશે.
દ્રક્ષ્યન્તિ યે ચ માં કેચિદ્વિરાટનગરે જનાઃ । તેભ્ય એવં પ્રવક્ષ્યામિ વિહરિષ્યામ્યહં યથા
વિરાટનગરમાં જો કોઈ મને ઓળખશે, તો હું એમને યોગ્ય રીતે કહીશ અને મારી પ્રતિજ્ઞા પ્રમાણે રહીશ.
પાણ્ડવેન હ્યહં તાત અશ્વેષ્વધિકૃતઃ પુરા। ઇતિ તસ્ય પુરે છન્નશ્ચરિષ્યામિ મહીપતે । ઇત્યેતદ્વઃ પ્રતિજ્ઞાતં વિહરિષ્યામ્યહં યથા
હે પિતા, પહેલાં હું પાંડવના ઘોડાઓનો અધિકારી હતો; હવે હું એ શહેરમાં છુપાઈને રહીશ, હે રાજા. આ મારી પ્રતિજ્ઞા છે અને એ પ્રમાણે જ વર્તીશ.
નકુલેનૈવમુક્તસ્તુ ધર્મરાજોઽબ્રવીદ્વચઃ। બૃહસ્પતિસમો બુદ્ધ્યા નયેનોશનસા સમઃ
નકુલએ આવી રીતે કહ્યું ત્યારે ધર્મરાજે જવાબ આપ્યો, જે બુદ્ધિમાં બૃહસ્પતિ સમાન અને નીતિમાં ઉશનાસ જેવો હતો.
મન્ત્રૈર્નાનાવિધૈર્નીતઃ પથ્યેષુ પરિનિષ્ઠિતઃ । સુપ્રણીતઃ સુમાર્ગસ્થો રાજતન્ત્રમવાપ યઃ
જેને વિવિધ મંત્રોથી યોગ્ય રીતે માર્ગદર્શન મળ્યું, યોગ્ય આચારમાં સ્થિર રહ્યો, અને યોગ્ય માર્ગે ચાલ્યો, એણે રાજકાજનું સંપૂર્ણ જ્ઞાન મેળવ્યું.
ન ચાસ્ય સ્ખલિતં કિંચિદ્દદૃશુસ્તદ્વિદો જનાઃ। સુનીતિજ્ઞશ્ચ શૂરશ્ચ સર્વમન્ત્રવિશારદઃ
અને જે લોકો આવા વિષયોમાં નિષ્ણાત હતા, એમને એમાં કોઈ ખોટ દેખાઈ નહીં; એ સુનીતિ જાણનાર, બહાદુર અને બધા સલાહકાર્યમાં પારંગત હતો.
અધિકો માતુરસ્માકં કુન્ત્યાઃ પ્રિયતમઃ સદા। સહદેવ કથં કર્મ તસ્ય રાજ્ઞઃ કરિષ્યસિ। કિં વા ત્વં તાત કુર્વાણઃ પ્રચ્છન્નો વિચરિષ્યસિ
કુન્તિમાતા માટે એ હંમેશાં અમારાથી વધુ પ્રિય રહ્યો; સહદેવ, તું એ રાજાને કેવી રીતે સેવા આપશે? કે પછી, બેટા, તું કોઈ બીજું કામ છુપાઈને કરશે?
ગોસઙ્ખ્યાતા ભવિષ્યામિ વિરાટસ્યેતિ રોચયે। પ્રતિભોક્તા ચ દોગ્ધા ચ સઙ્ખ્યાનકુશલો ગવામ્। તન્ત્રીપાલેતિ મે નામ સ્વયં પ્રોક્તં ભવિષ્યતિ
હું વિરાટ માટે ગાયોની ગણતરી કરનારો તરીકે ઓળખાવું એ મને ગમશે; હું ગાયોનું દૂધ કાઢીશ અને એમને ચરાવું પણ, ગાયો ગણવામાં કુશળ છું; મારું નામ તંત્રિપાલ હશે.
અયોગા બહુલાઃ પુષ્ટાઃ ક્ષીરવત્યો બહુપ્રજાઃ । નિષ્પન્નસત્ત્વાઃ સુભૃતા હ્યપેતજ્વરકિલ્વિષાઃ
ગાયો ઘણી છે, મજબૂત છે, દૂધથી ભરપૂર છે અને એમના બચ્ચાં પણ ઘણાં છે; એ સારી જાતની, સારી રીતે રાખેલી અને રોગ-દુઃખથી મુક્ત છે.
દૃષ્ટચોરભયા નિત્યં વ્યાધિવ્યાઘ્રવિવર્જિતાઃ । ગાવઃ સુસહિતા રાજન્નિરુદ્વિગ્ના નિરામયઃ
રાજા, ગાયો હંમેશાં ચોર અને ભયથી સુરક્ષિત છે, રોગ કે વાઘ એમને ક્યારેય તકલીફ આપતા નથી; એ સારી રીતે રાખવામાં આવે છે, નિરાશા વગર અને તંદુરસ્ત છે.
ભવિષ્યન્તિ મયા ગુપ્તા વિરાટનગરે તદા। નિપુણત્વં ચરિષ્યામિ પ્રીતિરત્ર પરા હિ મે
ત્યારે હું વિરાટના શહેરમાં એ ગાયોનું રક્ષણ કરીશ; અહીં હું મારી કુશળતા બતાવીશ, કેમ કે આ કામમાં મને ખૂબ આનંદ છે.
અહં હિ ભવતા ગોષુ પ્રહિતઃ સતત પુરા। તત્ર મે કૌશલં સર્વમનુબદ્ધં વિશાંપતે
કારણ કે, પહેલાં તમે મને હંમેશાં ગાયો માટે જ મોકલતા; મારું બધું જ્ઞાન એમાં જ જોડાયેલું છે, રાજાઓના રાજા.