સંશુશ્રુવે ચ ધર્માત્મા યસ્તમર્થં ચકાર હ। તસ્મૈ બ્રાહ્મણરૂપાય હુતાશાય મહાયશાઃ । વિજિત્યૈકરથેનેન્દ્રં હત્વા પન્નગરાક્ષસાન્
અને ધર્મનિષ્ઠ એ પુરુષે એ વિનંતી સાંભળી અને પૂર્ણ કરી; એ બ્રાહ્મણરૂપ અગ્નિને, જે મહાન પ્રતિષ્ઠાવાળો છે, એકલાએ રથમાં ઈન્દ્રને જીત્યો અને સાપો તથા દૈત્યોને મારી નાખ્યા—
યસ્તુ દેવાન્મનુષ્યાંશ્ચ સર્વાનેકરથોઽજયત્। સ ભીમધન્વા શ્વેતાશ્વઃ પાણ્ડવઃ કિં કરિષ્યતિ
જે એકલાએ રથમાં બધી દેવતાઓ અને મનુષ્યોને જીત્યો, એ ભીમબાહુ, શ્વેત ઘોડાવાળો પાંડવ—એ શું નહીં કરી શકે?
આશીવિષસમસ્પર્શો નાગાનામિવ વાસુકિઃ । દૃષ્ટીવિષ ઇવાહીનામગ્નિસ્તેજસ્વિનામિવ
જેમ વસુકિ સાપોમાં, જેમ સાપોની નજરનું ઝેર, જેમ તેજસ્વીઓમાં અગ્નિ—એવી તેની અસર છે.
સમુદ્ર ઇવ સિન્ધૂનાં શૈલાનાં હિમવાનિવ। મહેન્દ્ર ઇવ દેવાનાં દાનવાનાં બલિર્યથા
જેમ નદીઓમાં સમુદ્ર, પર્વતોમાં હિમાલય, દેવોમાં મહેન્દ્ર અને દાનવોમાં બલિ—એવી તેની મહત્તા છે.
સુપ્રતીકો ગજેન્દ્રાણાં યુગ્યાનાં તુરગો યથા। કુબેર ઇવ યક્ષાણાં મૃગાણાં કેસરી યથા
ગજોમાં શ્રેષ્ઠ, ઘોડાઓમાં ઉત્તમ, યક્ષોમાં કુબેર અને પ્રાણીઓમાં સિંહ જેવો છે.
રાક્ષસાનાં દશગ્રીવો દૈત્યાનામિવ શમ્બરઃ । રુદ્રાણામિવ કાપાલી વિષ્ણુર્બલવતામિવ
રાક્ષસોમાં દશમુખ રાવણ, દૈત્યોમાં શમ્બર, રુદ્રોમાં કાપાલી અને શક્તિશાળીઓમાં વિષ્ણુ જેવો છે.
રોષામર્ષસમાયુક્તો ભુજઙ્ગાનાં ચ તક્ષકઃ । વાયુવેગબલોદ્ધૃતો ગરુડઃ પતતામિવ
ક્રોધ અને ગુસ્સાથી ભરેલો, સાપોમાં તક્ષક જેવો અને પંખીમાંથી વાયુની ઝડપથી ઉડતો ગરુડ જેવો.
તપતામિવ ચાદિત્યઃ પ્રજાનાં બ્રાહ્મણો યથા। હ્રદાનામિવ પાતાલં પર્જન્યો નર્દતામિવ
દહન કરનારા માં સૂર્ય જેવો, લોકોમાં બ્રાહ્મણ જેવો, સરોવરોમાં પાતાળ જેવો અને ગર્જન કરનારા માં મેઘ જેવો.
આયુધાનાં વરો વજ્રઃ કકુદ્માંશ્ચ ગવાં વરઃ। ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ નાગાનાં હસ્તિષ્વૈરાવતો યથા
શસ્ત્રોમાં વજ્ર શ્રેષ્ઠ છે, ગાયોમાં સિંહ શ્રેષ્ઠ છે, સાપોમાં ધૃતરાષ્ટ્ર અને હાથીઓમાં ઐરાવત જેવો.
પુત્રઃ પ્રિયાણામધિકો ભાર્યા ચ સુહૃદાં વરા। ગિરીણાં પ્રવરો મેરુર્દેવાનાં મધુસૂદનઃ। ગ્રહાણાં પ્રવરશ્ચન્દ્રઃ સરસાં માનસો યથા
પુત્ર પ્રિયજનોથી વધુ પ્રિય, પત્ની મિત્રોમાં શ્રેષ્ઠ, પર્વતોમાં મેરુ શ્રેષ્ઠ, દેવોમાં મધુસૂદન, ગ્રહોમાં ચંદ્ર અને સરોવરોમાં માનસ જેવો.
યથૈતાનિ વિશિષ્ટાનિ સ્વસ્યાં જાત્યાં વૃકોદર
જયારે દરેક જાતમાં આ વસ્તુઓ વિશિષ્ટ છે, હે વૃકોદર—
સોયમિન્દ્રાદનવમો વાસુદેવાચ્ચ ભારત । ઉષિત્વા પઞ્ચ વર્ષાણિ સહસ્રાક્ષસ્ય વેશ્મનિ। બ્રહ્મચારી વ્રતે યુક્તઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાંવરઃ
એ પણ ઇન્દ્ર કે વાસુદેવ કરતાં ઓછો નથી, હે ભારત, તેણે પાંચ વર્ષ સહસ્રાક્ષના ઘરમાં બ્રહ્મચર્ય પાલન કરીને, સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ બન્યો છે.
અવાપ ચાસ્ત્રમસ્ત્રજ્ઞઃ સર્વજ્ઞઃ સર્વસંમતઃ । ક્ષિપ્રં ચાણુ વિચિત્રં ચ ધ્રુવં ચ વદતાં વરઃ
એ શસ્ત્રવિદ્યા જાણનાર, સર્વજ્ઞ, સૌના માન્ય, ઝડપી, સૂક્ષ્મ, અદ્ભુત, દૃઢ અને બોલનારામાં શ્રેષ્ઠ છે.
અનુજ્ઞાતઃ સુરેન્દ્રેણ પુનઃ પ્રત્યાગતો મહીમ્। ધાર્તરાષ્ટ્રવિનાશાય પાણ્ડવાનાં જયાય ચ
દેવરાજની આજ્ઞાથી ફરી પૃથ્વી પર આવ્યો, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોના વિનાશ અને પાંડવોની વિજય માટે.
યં મન્યે દ્વાદશં રુદ્રમાદિત્યાનાં ત્રયોદશમ્ । વસૂનાં નવમં મન્યે ગિરીણામષ્ટમઃ સ્મૃતઃ
મારે એને બારમો રુદ્ર, આદિત્યોમાં તેરમો, વસુઓમાં નવમો અને પર્વતોમાં આઠમો માનું છું.
યસ્ય દીર્ઘૌ સમૌ બાહૂ જ્યાઘાતેન કિણીકૃતૌ । દક્ષિણશ્ચૈવ સવ્યશ્ચ બાહૂ અનડુહો યથા
જેના લાંબા અને સમાન બન્ને હાથ ધનુષ્યની ડોરીથી ચિહ્નિત છે, જમણો અને ડાબો હાથ, બળદ જેવા.
તલાઙ્ગુલિત્રાભ્યુચિતૌ નાગરાજકરોપમૌ । પીનૌ પરિઘસઙ્કાશૌ મૃદુતામ્રતલૌ શુભૌ
હથેળી અને આંગળીઓ માટે યોગ્ય, સાપોના રાજા જેવી હાથ, ગાઢ અને લોખંડના ગજાની જેમ, નરમ અને તાંબાના રંગની હથેળી, સુંદર.
શ્યામો યુવા ગુડાકેશો દર્શનીયશ્ચ પાણ્ડવઃ । ગાણ્ડીવધન્વા શ્વેતાશ્વઃ કિરીટી વાનરધ્વજઃ
શ્યામ, યુવાન, ઘુંઘરાળા વાળવાળો, દેખાવમાં મનોહર પાંડવ, ગાંડીવધારી, સફેદ ઘોડાવાળો, મુકુટધારી અને વાનરધ્વજવાળો.
કિંરૂપધારી કિંકર્મા કિંચેષ્ટઃ કિંપરાયણઃ। બીભત્સુર્ભીમધન્વા ચ કિં કરિષ્યતિ ચાર્જુનઃ । કુન્તીપુત્રો વિરાટસ્ય રમતે કેન કર્મણા
એ કયું રૂપ ધારણ કરે છે, કયા કામ કરે છે, કઈ રીતે વર્તે છે, તેનો ઉદ્દેશ શું છે? ભયાનક ધનુર્ધર અર્જુન શું કરશે? કુંતીપુત્ર કયા કાર્યથી વિરાટને પ્રસન્ન કરે છે?
ઇમૌ કિણીકૃતૌ બાહૂ જ્યાઘાતતલપીડનાત્। નિત્યં કઞ્ચુકસંછન્નૌ નાન્યથા ગોપ્તુમુત્સહે
આ બન્ને હાથ ધનુષ્યની ડોરીથી ચિહ્નિત છે, હંમેશા કવચથી ઢંકાયેલા છે, હું બીજા કોઈ રીતે તેમને છુપાવી શકતો નથી.
કિં તુ કાર્યવશાદેતદાચરિષ્યામિ કુત્સિતમ્
છતાં, ફરજની વશતા આ નિંદનીય કામ કરવું પડશે.
બાહૂ મે ભરતશ્રેષ્ઠ મહાલાઞ્છનલક્ષિતૌ । જ્યાઘાતેન મહાન્તૌ મે ગૂહિતું નાન્યથોત્સહે
મારા હાથ, હે ભારતોમાં શ્રેષ્ઠ, મોટા ચિહ્નોથી યુક્ત અને ધનુષ્યની ડોરીથી મજબૂત, હું બીજા કોઈ રીતે છુપાવી શકતો નથી.
ઉભૌ કમ્બૂ પ્રતીમુચ્ય કુણ્ડલે પરિપાતુકે । વેણીકૃતશિરા ભૂત્વા ભવિષ્યામિ બૃહન્નલા
બન્ને હાથમાં કંગણ પહેરી, કાનમાં કુંડળ ધારણ કરી, વાળ વેણી કરીને હું બ્રિહન્નલા બનીશ.
પઠન્નાખ્યાયિકાં નામ સ્ત્રીભાવેન પુનઃ પુનઃ । પ્રજાનાં સમુદાચારં બહુનર્મકૃતં વદન્ । રમયિષ્યામિ રાજાનમન્યં ચાન્તઃપુરે જનમ્
સ્ત્રીભાવથી વારંવાર વાર્તાઓ બોલી, મજાક અને લોકચલણથી, હું રાજા અને આંતઃપુરના અન્ય લોકોનું મન રમીશ.
નૃત્તં ગીતં ચ વાદિત્રં દિવ્યં ચ વિવિધં તથા । શિક્ષયિષ્યામ્યહં રાજન્વિરાટનગરે સ્ત્રિયઃ
હે રાજા, હું વિરાટનગરની સ્ત્રીઓને નૃત્ય, ગીત અને વિવિધ પ્રકારના દૈવી વાદ્ય શીખવીશ.
સ્ત્રીભાવસમુદાચારાન્નૃત્તગીતકથાશ્રયૈઃ। છાદયિષ્યામિ રાજેન્દ્ર માયયાઽઽત્માનમાત્મના
હે રાજાધિરાજ, સ્ત્રીની જેમ વર્તન કરીને અને નૃત્ય, ગીત તથા વાર્તાઓ દ્વારા હું મારી જાતને મારી માયાથી છુપાવીશ.
યુધિષ્ઠિરસ્ય ગેહેઽસ્મિન્દ્રૌપદ્યાઃ પરિચારિકા। ઉષિતાઽસ્મીતિ વક્ષ્યામિ ધર્મરાજસ્ય સંમતા
હું કહીશ કે હું ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરના ઘરમાં દ્રૌપદીની દાસી તરીકે રહી હતી અને ધર્મરાજે મને માન્યતા આપી હતી.
ઉર્વશ્યાશ્ચાપિ શાપેન પ્રાપ્તોસ્મિ નૃપ ષણ્ડતામ્। શક્રપ્રસાદાન્મુક્તોઽહં વર્ષાદૂર્ધ્વં ત્રયોદશાત્। ઇત્યેતન્મે પ્રતિજ્ઞાતં વિચરિષ્યામ્યહં યથા
હે રાજા, ઉર્વશીના શ્રાપથી હું શંડ બની ગયો છું, પણ ઇન્દ્રની કૃપાથી તેર વર્ષ પછી મુક્ત થઈ જઈશ; આ મારી પ્રતિજ્ઞા છે અને એ પ્રમાણે જ હું વર્તીશ.
એતેન વિધિના છન્નઃ કૃતકેન યથા નલઃ। વિહરિષ્યામિ રાજેન્દ્ર વિરાટસ્ય પુરે સુખમ્
હે રાજાધિરાજ, નલ રાજાએ જેમ ભેસ બદલીને રહેવુ હતું તેમ, હું પણ આ રીતે છુપાઈને વિરાટના શહેરમાં આનંદથી રહીશ.
વાસુદેવસમો લોકે યશસા વિક્રમેણ ચ। સોયં રાજ્યે વિરાટસ્ય ભવને ભરતર્ષભઃ
જે પ્રસિદ્ધિ અને પરાક્રમમાં વાસુદેવ સમાન છે, તે ભરતવંશી હવે વિરાટના રાજમહેલમાં નિવાસ કરશે.