ભીમસેન કથં કર્મ માત્સ્યરાષ્ટ્રે કરિષ્યસિ। હત્વા ક્રોધવશાંસ્તત્ર પર્વતે ગન્ધમાદને
ભીમસેન, તું માછ્યરાષ્ટ્રમાં કયું કામ કરશ? તું તો ગંધમાદન પર્વત પર ક્રોધે ભરાઈને દુશ્મનોને માર્યા હતા.
યક્ષાન્ક્રોધાભિતામ્રાક્ષાન્રાક્ષસાંશ્ચાપિ પૌરુષાત્। પ્રાદાઃ પાઞ્ચાલકન્યાયૈ પદ્માનિ સુબહૂન્યપિ
તારે શક્તિથી, ક્રોધથી લાલ આંખવાળા યક્ષો અને રાક્ષસોનો નાશ કર્યો હતો અને પાંચાલકન્યાને અનેક કમળ આપ્યા હતા.
બકં રાક્ષસરાજાનં ભીષણં પુરુષાદકમ્ । જઘ્નિવાનસિ કૌન્તેય બ્રાહ્મણાર્થમરિન્દમ। ક્ષેમા ચાભયસંવીતા સૈકચક્રા ત્વયા કૃતા
કુંતીપુત્ર, તું ભયાનક માનવખોર રાક્ષસરાજ બકાસુરને બ્રાહ્મણના હિત માટે માર્યો અને તારા કારણે એકચક્રા નગર સુરક્ષિત અને નિર્ભય બન્યું.
હિડિમ્બં ચ મહાવીર્યં કિર્મીરં ચૈવ રાક્ષસમ્। ત્વયા હત્વા મહાબાહો વનં નિષ્કણ્ટકં કૃતમ્
મહાબલી હિડીંબા અને રાક્ષસ કિર્મીરને પણ તારે જ માર્યા; તારા બળથી વન નિર્ભય અને સુરક્ષિત થયું.
આપદં ચાપિ સંપ્રાપ્તા દ્રૌપદી ચારુહાસિની । જટાસુરવધં કૃત્વા વયં ચ પરિમોક્ષિતાઃ
સુંદર સ્મિતવાળી દ્રૌપદી પર આપત્તિ આવી ત્યારે તું જટાસુરને મારીને અમને બધાને બચાવ્યો.
મત્સ્યરાજાંન્તિકે તાત વીર્યપૂર્ણોઽત્યમર્ષણઃ। વૃકોદર વિરાટસ્ય બલીયાન્દુર્બલીયસઃ। સમીપે નગરે તસ્ય વત્સ્યસે કેન કર્મણા
પુત્ર, શક્તિથી ભરપૂર અને અપમાન સહન ન કરનાર માછ્યરાજની હાજરીમાં, વૃકોદર, તું વિરાટના શહેરમાં બળવાન અને નબળા લોકોની સાથે કયા કામે રહેશે?
પૌરોગવો બ્રુવાણોઽહં બલ્લવો નામ નામતઃ । ઇતિ પાઠઃ સૂદોઽહં વલલો નામ્ના સૂપકારો નરાધિપ। ઉપસ્થાસ્યામિ રાજાનં વિરાટમિતિ રોચયે
હું કહિશ કે હું વલ્લવ નામે રસોઈયો છું; રસોઈ બનાવનાર તરીકે રાજા વિરાટની સેવા કરવી મને ગમશે.
રસાન્નાનાવિધાંશ્ચાપિ સ્વાદૂંશ્ચ મધુરાંસ્તથા । સૂપાંશ્ચાપિ કરિષ્યામિ કુશલોસ્મિ મહાનસે
હું વિવિધ પ્રકારના સ્વાદિષ્ટ અને મીઠા ભોજન તથા સૂપ બનાવીશ, કેમ કે હું રસોડામાં નિપુણ છું.
કૃતપૂર્વાણિ યાન્યસ્ય વ્યઞ્જનાનિ સુશિક્ષિતૈઃ । તાન્યપ્યભિભવિષ્યામિ પ્રીતિં સંજનયન્નહમ્
અન્ય કુશળ રસોઈયાઓએ જે વાનગીઓ બનાવેલી છે, તે પણ હું એવી રીતે બનાવીશ કે સૌને મારો જ રસ આવે અને સૌને હું ગમું.
પૂર્વમપ્રાશિતાંસ્તેન કર્તા રસગુણાન્વિતાન્ । સ્વાદુ વ્યઞ્જનમાસ્વાદ્ય માત્સ્યઃ પ્રીતો ભવિષ્યતિ
માછ્ય દેશના રાજાએ જે સ્વાદિષ્ટ અને રસાળ વાનગીઓ ક્યારેય ચાખી નથી, તે હું બનાવીશ અને તેને ખૂબ જ પ્રસન્ન કરીશ.
આહરિષ્યામિ દારૂણાં પાટિતાનાં શતંશતમ્। રાજા કર્માણિ મે દૃષ્ટ્વા ન માં પરિભવિષ્યતિ
હું સો સો ફાટેલા લાકડાં લાવીશ; રાજા જ્યારે મારો કામ જોશે, ત્યારે કદી પણ મને નાની નજરે નહીં જુએ.
યે ચ તસ્ય મહામલ્લાઃ સમરેષ્વપરાજિતાઃ । કૃતપ્રતાપા બહુશો રાજ્ઞઃ પ્રત્યાયિતા બલે
રાજાના જે મહાન મલ્લો છે, જેઓ ક્યારેય યુદ્ધમાં હાર્યા નથી અને અનેકવાર પોતાની શક્તિ બતાવી છે, તેઓ રાજાની સેના માટે વિશ્વાસપાત્ર બન્યા છે—
રઙ્ગોપજીવિનઃ સર્વે પરેષાં ચ ભયાવહાઃ । તાનહં નિહનિષ્યામિ રતિં રાજ્ઞઃ પ્રવર્તયન્
મંચ પર જીવિકા ચલાવતા અને વિરોધીઓને ડરાવનારા એવા બધાને હું હરાવીશ અને રાજાને આનંદ આપીને ખુશ કરીશ.
ન ચ તાન્યુધ્યમાનોઽહં નયિષ્યે યમસાદનમ્। તથા તાન્નિહનિષ્યામિ જીવિષ્યન્તિ યથાઽઽતુરાઃ
હું તેમનો મુકાબલો કરીશ, પણ તેમને મૃત્યુના દ્વાર સુધી લઈ જઈશ નહીં; હું એમને એવી રીતે હરાવીશ કે તેઓ જીવતા રહી શકે, જેમ બીમાર માણસ ફરીથી સારું થાય છે.
વૃષો વા મહિષો વાપિ નાગો વા ષાષ્ટિહાયનઃ । સિંહો વ્યાઘ્રો ગ્રહીતવ્યો ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ
એ ગાય હોય, ભેંસ હોય, સાઠ વર્ષનો હાથી હોય, સિંહ કે વાઘ હોય—કોઈ પણ હોય, હું તેમને પકડી લઈશ, તેમાં કોઈ શંકા નથી.
તાન્સર્વાન્દુર્ગ્રહાનન્યૈરાશીવિષવિષોપમાન્। બલાદહં ગ્રહીષ્યામિ મત્સ્યરાજસ્ય પશ્યતઃ
જેઓને પકડવું બહુ જ મુશ્કેલ છે અને જેમનો સ્પર્શ ઝેરી સાપ જેવો છે, એવા બધાને હું રાજા સામે જ બળપૂર્વક પકડી લઈશ.
આરાલિકા વા સૂદા વા યેઽસ્ય યુક્તા મહાનસે। તાનહં પ્રીણયિષ્યામિં મનુષ્યાન્સ્તેન કર્મણા
રાજાના મહાન રસોડામાં કામ કરતા રસોઈયા અને અન્ય કર્મચારીઓ—હું તેમને ખુશ કરીશ અને એ કામથી લોકોના મન પણ જીતી લઉં.
આરાલિકો ગોવિકર્તા સૂપકર્તા નિયોધકઃ। આસં યુધિષ્ઠિરસ્યાહમિતિ વક્ષ્યામિ માનવાન્
હું લોકો ને કહીશ: 'હું યુધિષ્ઠિરનો રસોઈયો, ગાય કાપનાર, સૂપ બનાવનાર અને માંસ કાપનાર હતો.'
આત્માનમાત્મના રક્ષંશ્ચરિષ્યામિ વિશાંપતે । ઇત્યેવં ચ પ્રતિજ્ઞાતં વિચરિષ્યામ્યહં યથા। વિરાટનગરે ચ્છન્નો વિરાટસ્ય સમીપતઃ
હું મારી બુદ્ધિથી પોતાનો બચાવ કરીશ અને, હે રાજાઓના રાજા, હું એમ જ છુપાઈને વિરાટના શહેરમાં, વિરાટના નજીક રહીશ—એમ મેં નક્કી કર્યું છે.
અગ્નિર્બ્રાહ્મણરૂપેણ પ્રચ્છન્નોઽન્નમયાચત। મહાશનં બ્રાહ્મણં માં પ્રમુઞ્ચાર્જુન ખાણ્ડવે
એક વખત અગ્નિએ બ્રાહ્મણ રૂપ ધારણ કરી અને ભિક્ષા માંગી; હે અર્જુન, ખાંડવ વનમાં મને, મહાન ભુખ્યા બ્રાહ્મણને, મુક્ત કર.
સંશુશ્રુવે ચ ધર્માત્મા યસ્તમર્થં ચકાર હ। તસ્મૈ બ્રાહ્મણરૂપાય હુતાશાય મહાયશાઃ । વિજિત્યૈકરથેનેન્દ્રં હત્વા પન્નગરાક્ષસાન્
અને ધર્મનિષ્ઠ એ પુરુષે એ વિનંતી સાંભળી અને પૂર્ણ કરી; એ બ્રાહ્મણરૂપ અગ્નિને, જે મહાન પ્રતિષ્ઠાવાળો છે, એકલાએ રથમાં ઈન્દ્રને જીત્યો અને સાપો તથા દૈત્યોને મારી નાખ્યા—
યસ્તુ દેવાન્મનુષ્યાંશ્ચ સર્વાનેકરથોઽજયત્। સ ભીમધન્વા શ્વેતાશ્વઃ પાણ્ડવઃ કિં કરિષ્યતિ
જે એકલાએ રથમાં બધી દેવતાઓ અને મનુષ્યોને જીત્યો, એ ભીમબાહુ, શ્વેત ઘોડાવાળો પાંડવ—એ શું નહીં કરી શકે?
આશીવિષસમસ્પર્શો નાગાનામિવ વાસુકિઃ । દૃષ્ટીવિષ ઇવાહીનામગ્નિસ્તેજસ્વિનામિવ
જેમ વસુકિ સાપોમાં, જેમ સાપોની નજરનું ઝેર, જેમ તેજસ્વીઓમાં અગ્નિ—એવી તેની અસર છે.
સમુદ્ર ઇવ સિન્ધૂનાં શૈલાનાં હિમવાનિવ। મહેન્દ્ર ઇવ દેવાનાં દાનવાનાં બલિર્યથા
જેમ નદીઓમાં સમુદ્ર, પર્વતોમાં હિમાલય, દેવોમાં મહેન્દ્ર અને દાનવોમાં બલિ—એવી તેની મહત્તા છે.
સુપ્રતીકો ગજેન્દ્રાણાં યુગ્યાનાં તુરગો યથા। કુબેર ઇવ યક્ષાણાં મૃગાણાં કેસરી યથા
ગજોમાં શ્રેષ્ઠ, ઘોડાઓમાં ઉત્તમ, યક્ષોમાં કુબેર અને પ્રાણીઓમાં સિંહ જેવો છે.
રાક્ષસાનાં દશગ્રીવો દૈત્યાનામિવ શમ્બરઃ । રુદ્રાણામિવ કાપાલી વિષ્ણુર્બલવતામિવ
રાક્ષસોમાં દશમુખ રાવણ, દૈત્યોમાં શમ્બર, રુદ્રોમાં કાપાલી અને શક્તિશાળીઓમાં વિષ્ણુ જેવો છે.
રોષામર્ષસમાયુક્તો ભુજઙ્ગાનાં ચ તક્ષકઃ । વાયુવેગબલોદ્ધૃતો ગરુડઃ પતતામિવ
ક્રોધ અને ગુસ્સાથી ભરેલો, સાપોમાં તક્ષક જેવો અને પંખીમાંથી વાયુની ઝડપથી ઉડતો ગરુડ જેવો.
તપતામિવ ચાદિત્યઃ પ્રજાનાં બ્રાહ્મણો યથા। હ્રદાનામિવ પાતાલં પર્જન્યો નર્દતામિવ
દહન કરનારા માં સૂર્ય જેવો, લોકોમાં બ્રાહ્મણ જેવો, સરોવરોમાં પાતાળ જેવો અને ગર્જન કરનારા માં મેઘ જેવો.
આયુધાનાં વરો વજ્રઃ કકુદ્માંશ્ચ ગવાં વરઃ। ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ નાગાનાં હસ્તિષ્વૈરાવતો યથા
શસ્ત્રોમાં વજ્ર શ્રેષ્ઠ છે, ગાયોમાં સિંહ શ્રેષ્ઠ છે, સાપોમાં ધૃતરાષ્ટ્ર અને હાથીઓમાં ઐરાવત જેવો.
પુત્રઃ પ્રિયાણામધિકો ભાર્યા ચ સુહૃદાં વરા। ગિરીણાં પ્રવરો મેરુર્દેવાનાં મધુસૂદનઃ। ગ્રહાણાં પ્રવરશ્ચન્દ્રઃ સરસાં માનસો યથા
પુત્ર પ્રિયજનોથી વધુ પ્રિય, પત્ની મિત્રોમાં શ્રેષ્ઠ, પર્વતોમાં મેરુ શ્રેષ્ઠ, દેવોમાં મધુસૂદન, ગ્રહોમાં ચંદ્ર અને સરોવરોમાં માનસ જેવો.