કઙ્કો નામ બ્રુવાણોઽહં મતાક્ષઃ સાધુદેવિતા। વૈડૂર્યાન્કાઞ્ચનાન્દાનાન્સ્ફાટિકાન્રાજતાનપિ ।। 23
હું પોતાને કંક કહેતો, કુશળ જુગારી તરીકે, બેરિલ, સોનાં, સ્ફટિક અને ચાંદીના સુંદર પાંસાં ભેટમાં આપીશ.
કૃષ્ણાક્ષાઁલ્લોહિતાક્ષાંશ્ચ નિવપ્સ્યામિ મનોરમાન્। અરિષ્ટાન્રાજગોલિઙ્ગાન્દર્શનીયાન્સુવર્ચસઃ ।। 24
હું કાળી આંખવાળા, લાલ આંખવાળા, શુભ, રાજસી અને દેખાવમાં સુંદર એવા પાંસાં ગોઠવીશ.
લોહિતાશ્ચાશ્મગર્ભાશ્ચ સન્તિ તાત ધનાનિ મે। દર્શનીયાઃ સભાનન્દાઃ કુશલૈઃ સાધુનિષ્ઠિતાઃ ।। 25
મારે પાસે લાલ રંગના અને રત્નજડિત કિંમતી પથ્થરો છે, જે જોવા મનમોહક છે, સભામાં આનંદ લાવે છે અને નિપુણતાથી બનાવેલા છે.
અપ્યેતાન્પાણિના સ્પૃષ્ટ્વા સંપ્રહૃષ્યન્તિ માનવાઃ ।। 26
આ પાંસાંને માત્ર હાથથી સ્પર્શતા જ લોકો ખુશીથી ભરાઈ જાય છે.
તાન્વિકીર્ય સમે દેશે રમણીયે વિપાંસુલે। દેવિષ્યામિ યથાકામં સ વિહારો ભવિષ્યતિ ।। 27
હું આ પાંસાં સમતલ, મનોહર અને રેતાળ જગ્યાએ ફેલાવીને મનગમતું રમીશ; એ જ મારો વિહાર હશે.
કઙ્કો નામ્ના પરિવ્રાટ્ ચ વિરાટસ્ય સભાસદઃ। જ્યોતિષે શકુનજ્ઞાને નિમિત્તે ચાક્ષકૌશલે । બ્રાહ્મે વેદે મયાઽધીતે વેદાઙ્ગેષુ ચ સર્વશઃ ।। 28
કંક નામે સંન્યાસી બની, હું વિરાટની સભામાં હાજર રહીશ, જ્યોતિષ, શકુન અને પાંસાંના કૌશલ્યમાં nipuṇ છું અને વેદ તથા તેના બધા અંગોમાં પારંગત છું.
ધર્મકામાર્થમોક્ષેષુ નીતિશાસ્ત્રેષુ પારગઃ। પૃષ્ટોઽહં કથયિષ્યામિ રાજ્ઞઃ પ્રિયતમં વચઃ ।। 29
ધર્મ, કામ, અર્થ અને મોક્ષ તથા નીતિશાસ્ત્રોમાં નિપુણ છું; રાજા પૂછશે ત્યારે હું તેને ખૂબ જ પ્રિય એવી વાત કહિશ.
આસં યુધિષ્ઠિરસ્યાહં પુરા પ્રાણસમઃ સખા। ઇતિ વક્ષ્યામિ રાજાનં યદિ મામનુયોક્ષ્યતે ।। 30
જો રાજા પૂછશે તો હું કહિશ કે, 'હું પહેલાં યુધિષ્ઠિરનો પ્રાણસમાન મિત્ર હતો.'
વિરાટનગરે છન્ન એવં યુક્તઃ સદા વસે। ઇત્યેવં મે પ્રતિજ્ઞાતં વિચરિષ્યામ્યહં યથા ।। 31
વિરાટનગરમાં છુપાઈને, હંમેશાં આ રીતે વર્તીશ; આ જ મારી પ્રતિજ્ઞા છે અને એમ જ વર્તન કરીશ.
એવં નિર્દિશ્ય ચાત્માનં નિશ્વસન્નુષ્ણમાર્તિજમ્ । વિમુઞ્ચન્નશ્રુ નેત્રાભ્યાં ભીમસેનમુવાચ હ
આ રીતે પોતાનું વર્ણન કરીને, દુઃખથી ઊંડો શ્વાસ લેતા અને આંખોમાંથી આંસુ વહાવી, તેણે ભીમસેનને કહ્યું.
ભીમસેન કથં કર્મ માત્સ્યરાષ્ટ્રે કરિષ્યસિ। હત્વા ક્રોધવશાંસ્તત્ર પર્વતે ગન્ધમાદને
ભીમસેન, તું માછ્યરાષ્ટ્રમાં કયું કામ કરશ? તું તો ગંધમાદન પર્વત પર ક્રોધે ભરાઈને દુશ્મનોને માર્યા હતા.
યક્ષાન્ક્રોધાભિતામ્રાક્ષાન્રાક્ષસાંશ્ચાપિ પૌરુષાત્। પ્રાદાઃ પાઞ્ચાલકન્યાયૈ પદ્માનિ સુબહૂન્યપિ
તારે શક્તિથી, ક્રોધથી લાલ આંખવાળા યક્ષો અને રાક્ષસોનો નાશ કર્યો હતો અને પાંચાલકન્યાને અનેક કમળ આપ્યા હતા.
બકં રાક્ષસરાજાનં ભીષણં પુરુષાદકમ્ । જઘ્નિવાનસિ કૌન્તેય બ્રાહ્મણાર્થમરિન્દમ। ક્ષેમા ચાભયસંવીતા સૈકચક્રા ત્વયા કૃતા
કુંતીપુત્ર, તું ભયાનક માનવખોર રાક્ષસરાજ બકાસુરને બ્રાહ્મણના હિત માટે માર્યો અને તારા કારણે એકચક્રા નગર સુરક્ષિત અને નિર્ભય બન્યું.
હિડિમ્બં ચ મહાવીર્યં કિર્મીરં ચૈવ રાક્ષસમ્। ત્વયા હત્વા મહાબાહો વનં નિષ્કણ્ટકં કૃતમ્
મહાબલી હિડીંબા અને રાક્ષસ કિર્મીરને પણ તારે જ માર્યા; તારા બળથી વન નિર્ભય અને સુરક્ષિત થયું.
આપદં ચાપિ સંપ્રાપ્તા દ્રૌપદી ચારુહાસિની । જટાસુરવધં કૃત્વા વયં ચ પરિમોક્ષિતાઃ
સુંદર સ્મિતવાળી દ્રૌપદી પર આપત્તિ આવી ત્યારે તું જટાસુરને મારીને અમને બધાને બચાવ્યો.
મત્સ્યરાજાંન્તિકે તાત વીર્યપૂર્ણોઽત્યમર્ષણઃ। વૃકોદર વિરાટસ્ય બલીયાન્દુર્બલીયસઃ। સમીપે નગરે તસ્ય વત્સ્યસે કેન કર્મણા
પુત્ર, શક્તિથી ભરપૂર અને અપમાન સહન ન કરનાર માછ્યરાજની હાજરીમાં, વૃકોદર, તું વિરાટના શહેરમાં બળવાન અને નબળા લોકોની સાથે કયા કામે રહેશે?
પૌરોગવો બ્રુવાણોઽહં બલ્લવો નામ નામતઃ । ઇતિ પાઠઃ સૂદોઽહં વલલો નામ્ના સૂપકારો નરાધિપ। ઉપસ્થાસ્યામિ રાજાનં વિરાટમિતિ રોચયે
હું કહિશ કે હું વલ્લવ નામે રસોઈયો છું; રસોઈ બનાવનાર તરીકે રાજા વિરાટની સેવા કરવી મને ગમશે.
રસાન્નાનાવિધાંશ્ચાપિ સ્વાદૂંશ્ચ મધુરાંસ્તથા । સૂપાંશ્ચાપિ કરિષ્યામિ કુશલોસ્મિ મહાનસે
હું વિવિધ પ્રકારના સ્વાદિષ્ટ અને મીઠા ભોજન તથા સૂપ બનાવીશ, કેમ કે હું રસોડામાં નિપુણ છું.
કૃતપૂર્વાણિ યાન્યસ્ય વ્યઞ્જનાનિ સુશિક્ષિતૈઃ । તાન્યપ્યભિભવિષ્યામિ પ્રીતિં સંજનયન્નહમ્
અન્ય કુશળ રસોઈયાઓએ જે વાનગીઓ બનાવેલી છે, તે પણ હું એવી રીતે બનાવીશ કે સૌને મારો જ રસ આવે અને સૌને હું ગમું.
પૂર્વમપ્રાશિતાંસ્તેન કર્તા રસગુણાન્વિતાન્ । સ્વાદુ વ્યઞ્જનમાસ્વાદ્ય માત્સ્યઃ પ્રીતો ભવિષ્યતિ
માછ્ય દેશના રાજાએ જે સ્વાદિષ્ટ અને રસાળ વાનગીઓ ક્યારેય ચાખી નથી, તે હું બનાવીશ અને તેને ખૂબ જ પ્રસન્ન કરીશ.
આહરિષ્યામિ દારૂણાં પાટિતાનાં શતંશતમ્। રાજા કર્માણિ મે દૃષ્ટ્વા ન માં પરિભવિષ્યતિ
હું સો સો ફાટેલા લાકડાં લાવીશ; રાજા જ્યારે મારો કામ જોશે, ત્યારે કદી પણ મને નાની નજરે નહીં જુએ.
યે ચ તસ્ય મહામલ્લાઃ સમરેષ્વપરાજિતાઃ । કૃતપ્રતાપા બહુશો રાજ્ઞઃ પ્રત્યાયિતા બલે
રાજાના જે મહાન મલ્લો છે, જેઓ ક્યારેય યુદ્ધમાં હાર્યા નથી અને અનેકવાર પોતાની શક્તિ બતાવી છે, તેઓ રાજાની સેના માટે વિશ્વાસપાત્ર બન્યા છે—
રઙ્ગોપજીવિનઃ સર્વે પરેષાં ચ ભયાવહાઃ । તાનહં નિહનિષ્યામિ રતિં રાજ્ઞઃ પ્રવર્તયન્
મંચ પર જીવિકા ચલાવતા અને વિરોધીઓને ડરાવનારા એવા બધાને હું હરાવીશ અને રાજાને આનંદ આપીને ખુશ કરીશ.
ન ચ તાન્યુધ્યમાનોઽહં નયિષ્યે યમસાદનમ્। તથા તાન્નિહનિષ્યામિ જીવિષ્યન્તિ યથાઽઽતુરાઃ
હું તેમનો મુકાબલો કરીશ, પણ તેમને મૃત્યુના દ્વાર સુધી લઈ જઈશ નહીં; હું એમને એવી રીતે હરાવીશ કે તેઓ જીવતા રહી શકે, જેમ બીમાર માણસ ફરીથી સારું થાય છે.
વૃષો વા મહિષો વાપિ નાગો વા ષાષ્ટિહાયનઃ । સિંહો વ્યાઘ્રો ગ્રહીતવ્યો ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ
એ ગાય હોય, ભેંસ હોય, સાઠ વર્ષનો હાથી હોય, સિંહ કે વાઘ હોય—કોઈ પણ હોય, હું તેમને પકડી લઈશ, તેમાં કોઈ શંકા નથી.
તાન્સર્વાન્દુર્ગ્રહાનન્યૈરાશીવિષવિષોપમાન્। બલાદહં ગ્રહીષ્યામિ મત્સ્યરાજસ્ય પશ્યતઃ
જેઓને પકડવું બહુ જ મુશ્કેલ છે અને જેમનો સ્પર્શ ઝેરી સાપ જેવો છે, એવા બધાને હું રાજા સામે જ બળપૂર્વક પકડી લઈશ.
આરાલિકા વા સૂદા વા યેઽસ્ય યુક્તા મહાનસે। તાનહં પ્રીણયિષ્યામિં મનુષ્યાન્સ્તેન કર્મણા
રાજાના મહાન રસોડામાં કામ કરતા રસોઈયા અને અન્ય કર્મચારીઓ—હું તેમને ખુશ કરીશ અને એ કામથી લોકોના મન પણ જીતી લઉં.
આરાલિકો ગોવિકર્તા સૂપકર્તા નિયોધકઃ। આસં યુધિષ્ઠિરસ્યાહમિતિ વક્ષ્યામિ માનવાન્
હું લોકો ને કહીશ: 'હું યુધિષ્ઠિરનો રસોઈયો, ગાય કાપનાર, સૂપ બનાવનાર અને માંસ કાપનાર હતો.'
આત્માનમાત્મના રક્ષંશ્ચરિષ્યામિ વિશાંપતે । ઇત્યેવં ચ પ્રતિજ્ઞાતં વિચરિષ્યામ્યહં યથા। વિરાટનગરે ચ્છન્નો વિરાટસ્ય સમીપતઃ
હું મારી બુદ્ધિથી પોતાનો બચાવ કરીશ અને, હે રાજાઓના રાજા, હું એમ જ છુપાઈને વિરાટના શહેરમાં, વિરાટના નજીક રહીશ—એમ મેં નક્કી કર્યું છે.
અગ્નિર્બ્રાહ્મણરૂપેણ પ્રચ્છન્નોઽન્નમયાચત। મહાશનં બ્રાહ્મણં માં પ્રમુઞ્ચાર્જુન ખાણ્ડવે
એક વખત અગ્નિએ બ્રાહ્મણ રૂપ ધારણ કરી અને ભિક્ષા માંગી; હે અર્જુન, ખાંડવ વનમાં મને, મહાન ભુખ્યા બ્રાહ્મણને, મુક્ત કર.