માત્સ્યો વિરાટો બલવાનભિરક્તોથ પાણ્ડવાન્। ધર્મશીલો વદાન્યશ્ચ વૃદ્ધઃ સત્સ્વપિ સંમતઃ ।। 13
મત્સ્યરાજ વિરાટ શક્તિશાળી છે અને પાંડવો પ્રત્યે સ્નેહાળ છે; ધર્મનિષ્ઠ, દાનશીલ, વૃદ્ધ અને સજ્જનોમાં પણ માન્ય છે.
ગુણવાઁલ્લોકવિખ્યાતો દૃઢભક્તિર્જિતેન્દ્રિયઃ । તત્ર મે રોચતે પાર્થ મત્સ્યરાજાન્તિકેઽનઘ ।। 14
તે ગુણવાન છે, લોકપ્રસિદ્ધ છે, ભક્તિમાં અડગ છે અને ઇન્દ્રિયજિત છે; તેથી, પાપરહિત, મને મત્સ્યરાજના નજીક રહેવું પસંદ છે.
વિરાટનગરે તાત માસાન્દ્વાદશસંમિતાન્। કુર્વન્તસ્તસ્ય કર્માણિ વસામો યદિ રોચતે ।। 15
પ્રિય, જો તને ગમતું હોય તો આપણે વિરાટના શહેરમાં બાર મહિના સુધી તેની સેવા કરતાં રહીશું.
યાનિયાનિ ચ કર્માણિ તસ્ય શક્ષ્યામહે વયમ્। કર્તું યો યત્સ તત્કર્મ બ્રવીતુ કુરુનન્દન ।। 16
અપણે જે-જે કામ કરી શકીએ, તે દરેક જણ કહે, હે કુરુકુળના આનંદ, કોણ કયું કામ કરી શકે છે.
નરદેવ કથં કર્મ તસ્ય રાષ્ટ્રે કરિષ્યસિ । મનુજેન્દ્ર વિરાટસ્ય રંસ્યસે કેન કર્મણા ।। 17
રાજા, તું તેના રાજ્યમાં કયું કામ કરશે? મનુષ્યોના સ્વામી, વિરાટના રાજ્યમાં કયા વ્યવસાયથી તને આનંદ મળશે?
અક્લિષ્ટવેષધારી ચ ધાર્મિકો હ્યનસૂયકઃ । ન તવાભ્યુચિતં કર્મ નૃશંસં નાપિ કૈતવમ્ ।। 18
તું નિર્દોષ વેશ ધારણ કરેછે, ધર્મનિષ્ઠ અને નિર્દ્વેષ છે; તારા માટે ક્રૂર કે છલપૂર્વકનું કામ યોગ્ય નથી.
સત્યવાગસિ યાજ્ઞીકો લોભક્રોધવિવર્જિતઃ । મૃદુર્વદાન્યો હ્રીમાંશ્ચ ધાર્મિકઃ સત્યવિક્રમઃ ।। 19
તું સત્ય બોલે છે, યજ્ઞ કરે છે, લોભ અને ક્રોધથી દૂર છે, સૌમ્ય, દાનશીલ, લજ્જાશીલ, ધર્મનિષ્ઠ અને સત્યમાં દૃઢ છે.
સ રાજંસ્તપસા ક્લિષ્ટઃ કથં તસ્ય કરિષ્યસિ। ન દુઃખમુચિતં કિંચિદ્રાજન્પાપમતેર્યથા। સ ઇમામાપદં પ્રાપ્ય કથં ઘોરાં તરિષ્યસિ ।। 20
રાજા, તું તપથી થાકેલો છે, તો એના માટે કઈ રીતે સેવા કરશે? દુઃખદાયક કે પાપપૂર્ણ કામ તારા માટે યોગ્ય નથી; આવી કઠિન પરિસ્થિતિમાં તું કેવી રીતે પાર ઉતરશે?
અર્જુનેનૈવમુક્તસ્તુ પ્રત્યુવાચ યુધિષ્ઠિરઃ । શૃણુ ત્વં યત્કરિષ્યામિ કર્મ વૈ કુરુનન્દન ।। 21
અર્જુને આમ કહ્યું ત્યારે યુધિષ્ઠિરે જવાબ આપ્યો: 'હે કુરુકુળના આનંદ, હું કયું કામ કરીશ, એ સાંભળ.'
વિરાટં સમનુપ્રાપ્ય રાજાનં માત્સ્યનન્દનમ્ । સભાસ્તારો ભવિષ્યામિ વિરાટસ્યેતિ મે મતિઃ ।। 22
મત્સ્યપુત્ર વિરાટ રાજાને મળીને, હું તેની સભાનો વ્યવસ્થાપક બનીશ—મારો એવો નિશ્ચય છે.
કઙ્કો નામ બ્રુવાણોઽહં મતાક્ષઃ સાધુદેવિતા। વૈડૂર્યાન્કાઞ્ચનાન્દાનાન્સ્ફાટિકાન્રાજતાનપિ ।। 23
હું પોતાને કંક કહેતો, કુશળ જુગારી તરીકે, બેરિલ, સોનાં, સ્ફટિક અને ચાંદીના સુંદર પાંસાં ભેટમાં આપીશ.
કૃષ્ણાક્ષાઁલ્લોહિતાક્ષાંશ્ચ નિવપ્સ્યામિ મનોરમાન્। અરિષ્ટાન્રાજગોલિઙ્ગાન્દર્શનીયાન્સુવર્ચસઃ ।। 24
હું કાળી આંખવાળા, લાલ આંખવાળા, શુભ, રાજસી અને દેખાવમાં સુંદર એવા પાંસાં ગોઠવીશ.
લોહિતાશ્ચાશ્મગર્ભાશ્ચ સન્તિ તાત ધનાનિ મે। દર્શનીયાઃ સભાનન્દાઃ કુશલૈઃ સાધુનિષ્ઠિતાઃ ।। 25
મારે પાસે લાલ રંગના અને રત્નજડિત કિંમતી પથ્થરો છે, જે જોવા મનમોહક છે, સભામાં આનંદ લાવે છે અને નિપુણતાથી બનાવેલા છે.
અપ્યેતાન્પાણિના સ્પૃષ્ટ્વા સંપ્રહૃષ્યન્તિ માનવાઃ ।। 26
આ પાંસાંને માત્ર હાથથી સ્પર્શતા જ લોકો ખુશીથી ભરાઈ જાય છે.
તાન્વિકીર્ય સમે દેશે રમણીયે વિપાંસુલે। દેવિષ્યામિ યથાકામં સ વિહારો ભવિષ્યતિ ।। 27
હું આ પાંસાં સમતલ, મનોહર અને રેતાળ જગ્યાએ ફેલાવીને મનગમતું રમીશ; એ જ મારો વિહાર હશે.
કઙ્કો નામ્ના પરિવ્રાટ્ ચ વિરાટસ્ય સભાસદઃ। જ્યોતિષે શકુનજ્ઞાને નિમિત્તે ચાક્ષકૌશલે । બ્રાહ્મે વેદે મયાઽધીતે વેદાઙ્ગેષુ ચ સર્વશઃ ।। 28
કંક નામે સંન્યાસી બની, હું વિરાટની સભામાં હાજર રહીશ, જ્યોતિષ, શકુન અને પાંસાંના કૌશલ્યમાં nipuṇ છું અને વેદ તથા તેના બધા અંગોમાં પારંગત છું.
ધર્મકામાર્થમોક્ષેષુ નીતિશાસ્ત્રેષુ પારગઃ। પૃષ્ટોઽહં કથયિષ્યામિ રાજ્ઞઃ પ્રિયતમં વચઃ ।। 29
ધર્મ, કામ, અર્થ અને મોક્ષ તથા નીતિશાસ્ત્રોમાં નિપુણ છું; રાજા પૂછશે ત્યારે હું તેને ખૂબ જ પ્રિય એવી વાત કહિશ.
આસં યુધિષ્ઠિરસ્યાહં પુરા પ્રાણસમઃ સખા। ઇતિ વક્ષ્યામિ રાજાનં યદિ મામનુયોક્ષ્યતે ।। 30
જો રાજા પૂછશે તો હું કહિશ કે, 'હું પહેલાં યુધિષ્ઠિરનો પ્રાણસમાન મિત્ર હતો.'
વિરાટનગરે છન્ન એવં યુક્તઃ સદા વસે। ઇત્યેવં મે પ્રતિજ્ઞાતં વિચરિષ્યામ્યહં યથા ।। 31
વિરાટનગરમાં છુપાઈને, હંમેશાં આ રીતે વર્તીશ; આ જ મારી પ્રતિજ્ઞા છે અને એમ જ વર્તન કરીશ.
એવં નિર્દિશ્ય ચાત્માનં નિશ્વસન્નુષ્ણમાર્તિજમ્ । વિમુઞ્ચન્નશ્રુ નેત્રાભ્યાં ભીમસેનમુવાચ હ
આ રીતે પોતાનું વર્ણન કરીને, દુઃખથી ઊંડો શ્વાસ લેતા અને આંખોમાંથી આંસુ વહાવી, તેણે ભીમસેનને કહ્યું.
ભીમસેન કથં કર્મ માત્સ્યરાષ્ટ્રે કરિષ્યસિ। હત્વા ક્રોધવશાંસ્તત્ર પર્વતે ગન્ધમાદને
ભીમસેન, તું માછ્યરાષ્ટ્રમાં કયું કામ કરશ? તું તો ગંધમાદન પર્વત પર ક્રોધે ભરાઈને દુશ્મનોને માર્યા હતા.
યક્ષાન્ક્રોધાભિતામ્રાક્ષાન્રાક્ષસાંશ્ચાપિ પૌરુષાત્। પ્રાદાઃ પાઞ્ચાલકન્યાયૈ પદ્માનિ સુબહૂન્યપિ
તારે શક્તિથી, ક્રોધથી લાલ આંખવાળા યક્ષો અને રાક્ષસોનો નાશ કર્યો હતો અને પાંચાલકન્યાને અનેક કમળ આપ્યા હતા.
બકં રાક્ષસરાજાનં ભીષણં પુરુષાદકમ્ । જઘ્નિવાનસિ કૌન્તેય બ્રાહ્મણાર્થમરિન્દમ। ક્ષેમા ચાભયસંવીતા સૈકચક્રા ત્વયા કૃતા
કુંતીપુત્ર, તું ભયાનક માનવખોર રાક્ષસરાજ બકાસુરને બ્રાહ્મણના હિત માટે માર્યો અને તારા કારણે એકચક્રા નગર સુરક્ષિત અને નિર્ભય બન્યું.
હિડિમ્બં ચ મહાવીર્યં કિર્મીરં ચૈવ રાક્ષસમ્। ત્વયા હત્વા મહાબાહો વનં નિષ્કણ્ટકં કૃતમ્
મહાબલી હિડીંબા અને રાક્ષસ કિર્મીરને પણ તારે જ માર્યા; તારા બળથી વન નિર્ભય અને સુરક્ષિત થયું.
આપદં ચાપિ સંપ્રાપ્તા દ્રૌપદી ચારુહાસિની । જટાસુરવધં કૃત્વા વયં ચ પરિમોક્ષિતાઃ
સુંદર સ્મિતવાળી દ્રૌપદી પર આપત્તિ આવી ત્યારે તું જટાસુરને મારીને અમને બધાને બચાવ્યો.
મત્સ્યરાજાંન્તિકે તાત વીર્યપૂર્ણોઽત્યમર્ષણઃ। વૃકોદર વિરાટસ્ય બલીયાન્દુર્બલીયસઃ। સમીપે નગરે તસ્ય વત્સ્યસે કેન કર્મણા
પુત્ર, શક્તિથી ભરપૂર અને અપમાન સહન ન કરનાર માછ્યરાજની હાજરીમાં, વૃકોદર, તું વિરાટના શહેરમાં બળવાન અને નબળા લોકોની સાથે કયા કામે રહેશે?
પૌરોગવો બ્રુવાણોઽહં બલ્લવો નામ નામતઃ । ઇતિ પાઠઃ સૂદોઽહં વલલો નામ્ના સૂપકારો નરાધિપ। ઉપસ્થાસ્યામિ રાજાનં વિરાટમિતિ રોચયે
હું કહિશ કે હું વલ્લવ નામે રસોઈયો છું; રસોઈ બનાવનાર તરીકે રાજા વિરાટની સેવા કરવી મને ગમશે.
રસાન્નાનાવિધાંશ્ચાપિ સ્વાદૂંશ્ચ મધુરાંસ્તથા । સૂપાંશ્ચાપિ કરિષ્યામિ કુશલોસ્મિ મહાનસે
હું વિવિધ પ્રકારના સ્વાદિષ્ટ અને મીઠા ભોજન તથા સૂપ બનાવીશ, કેમ કે હું રસોડામાં નિપુણ છું.
કૃતપૂર્વાણિ યાન્યસ્ય વ્યઞ્જનાનિ સુશિક્ષિતૈઃ । તાન્યપ્યભિભવિષ્યામિ પ્રીતિં સંજનયન્નહમ્
અન્ય કુશળ રસોઈયાઓએ જે વાનગીઓ બનાવેલી છે, તે પણ હું એવી રીતે બનાવીશ કે સૌને મારો જ રસ આવે અને સૌને હું ગમું.
પૂર્વમપ્રાશિતાંસ્તેન કર્તા રસગુણાન્વિતાન્ । સ્વાદુ વ્યઞ્જનમાસ્વાદ્ય માત્સ્યઃ પ્રીતો ભવિષ્યતિ
માછ્ય દેશના રાજાએ જે સ્વાદિષ્ટ અને રસાળ વાનગીઓ ક્યારેય ચાખી નથી, તે હું બનાવીશ અને તેને ખૂબ જ પ્રસન્ન કરીશ.