રાજન્વિદ્વાન્ભવાન્દાન્તઃ સત્યસન્ધો જિતેન્દ્રિયઃ। નૈવંવિધાઃ પ્રમુહ્યન્તિ ધીરાઃ કસ્યાંચિદાપદિ
રાજા, તમે વિદ્વાન, શાંત, સત્યનિષ્ઠ અને ઇન્દ્રિયજિત છો; એવા ધીરજવાળા પુરુષો કોઈપણ મુશ્કેલીમાં હિંમત હારતા નથી.
દેવૈરપ્યાપદઃ પ્રાપ્તાશ્છન્નૈશ્ચ બહુભિસ્તદા। તત્રતત્ર સપત્નાનાં નિગ્રહાર્થં મહાત્મભિઃ
દેવતાઓએ પણ અનેક વખત પોતાના દુશ્મનોને જીતવા માટે અલગ-અલગ સ્થળે છુપાઈને મુશ્કેલીઓ ભોગવી છે, હે મહાત્મા.
દિતિપુત્રૈર્હૃતે રાજ્યે દેવરાજઃ સુદુઃખિતઃ। બ્રહ્માણં તોષયિષ્યંશ્ચ બ્રહ્મરૂપં વિધાય ચ
જ્યારે દિતિના પુત્રોએ રાજ્ય છીનવી લીધું, ત્યારે દેવરાજ ખૂબ દુઃખી થયા અને બ્રાહ્મણનું રૂપ ધારણ કરીને બ્રહ્માજીને પ્રસન્ન કરવા ગયા.
ઇન્દ્રેણ નિષધં પ્રાપ્ય ગિરિપ્રસ્થાહ્વયે પુરે। છન્નેનોષ્ય કૃતં કર્મ દ્વિષતાં બલનિગ્રહે
ઇન્દ્રે નિષધમાં, ગિરિપ્રસ્થ નામના શહેરમાં છુપાઈને રહી દુશ્મનોની શક્તિ દબાવવા માટે અનેક કાર્યો કર્યા.
પ્રસાદાદ્બ્રહ્મણો રાજન્દિતેઃ પુત્રાન્મહાબલાન્ । નિર્જિત્ય તરસા શત્રૂન્પુનર્લોકાઞ્જુગોપ ચ
બ્રહ્માજીની કૃપાથી, હે રાજા, ઇન્દ્રે દિતિના શક્તિશાળી પુત્રોને જીત્યા, દુશ્મનોને હરાવ્યા અને ફરીથી લોકનું રક્ષણ કર્યું.
વિષ્ણુનાઽશ્મગિરિં પ્રાપ્ય તદા દિત્યાં નિવત્સ્યતા। ગર્ભે વધાર્થં દૈત્યાનામજ્ઞાતેનોષિતં ચિરમ્
વિષ્ણુએ પર્વત પર જઈ દિતિના ગર્ભમાં છુપાઈને લાંબા સમય સુધી રહેણાંક કર્યું અને દૈત્યોનો નાશ કરવા માટે અજાણ્યા રહ્યા.
પ્રોષ્ય વામનરૂપેણ ચ્છન્નેન બ્રહ્મચારિણા। બલેર્યથા હૃતં રાજ્યં વિક્રમૈસ્તચ્ચ તે શ્રુતમ્
વિષ્ણુએ વામનરૂપે બ્રહ્મચારી બની છુપાઈને રહી બલિના રાજ્યને પોતાની શક્તિથી છીનવી લીધું, જેમ તમે સાંભળ્યું છે.
ઔર્વેણ વસતા છન્નમૂરૌ બ્રહ્મર્ષિણા તદા। યત્કૃતં તાત લોકેષુ તચ્ચ સર્વં શ્રુતં ત્વયા
ઔર્વ ઋષિએ પણ, જમ્થામાં છુપાઈને રહી, જે કાર્યો કર્યા તે બધું તમે સાંભળ્યું છે, હે પુત્ર.
પ્રચ્છન્નેનાપિ સર્વત્ર હરિણા વૃત્રનિગ્રહે। વજ્રં પ્રવિશ્ય શક્રસ્ય યત્કૃતં તચ્ચ તે શ્રુતમ્
હરિએ પણ છુપાઈને રહી, શક્રના વજ્રમાં પ્રવેશી, જે વિત્રાસુરના સંહાર માટે કર્યું તે પણ તમે સાંભળ્યું છે.
હુતાશનેન યચ્ચાપઃ પ્રવિશ્ય ચ્છન્નમૂષિતમ્। વિબુધાનાં હિ યત્કર્મ કૃતં તચ્ચાપિ તે શ્રુતમ્
અગ્નિદેવે પણ, પાણીમાં છુપાઈને રહી, દેવતાઓ માટે જે કાર્ય કર્યું તે પણ તમે સાંભળ્યું છે.
યથા વિવસ્વતા તાત છન્નેનોત્તમતેજસા। નિર્દગ્ધાઃ શત્રવઃ સર્વે વસતા ગવિ વર્ષશઃ
વિવસ્વાન, શ્રેષ્ઠ તેજવાળા, વર્ષો સુધી ગાયમાં છુપાઈને રહી, પોતાના તમામ દુશ્મનોને ભસ્મ કરી દીધા, એ પણ તમે સાંભળ્યું છે.
વિષ્ણુના વસતા ચાત્ર ગૃહે દશરથસ્ય વૈ। દશગ્રીવો હતશ્છન્નં સંયુગે ભીમકર્મણા
વિષ્ણુએ અહીં દશરથના ઘરમાં રહી, દશમુખ રાવણને યુદ્ધમાં છુપાઈને ભયાનક પરાક્રમથી મારો, એ પણ તમે જાણો છો.
એવમેતે મહાત્માનઃ પ્રચ્છન્નાસ્તત્રતત્ર હિ। અજયઞ્છાત્રવાન્મુખ્યાંસ્તથા ત્વમપિ જેષ્યસિ
આ રીતે, મહાન આત્માઓએ જગ્યા-જગ્યાએ છુપાઈને પોતાના મુખ્ય દુશ્મનોને જીત્યા છે; એ જ રીતે, તમે પણ જીતશો.
ઇતિ ધૌમ્યેન ધર્મજ્ઞો વાક્યૈઃ સ પરિહર્ષિતઃ। શાન્તબુદ્ધિઃ પુનર્ભૂત્વા વ્યષ્ટમ્ભત યુધિષ્ઠિરઃ
આ રીતે ધૌમ્યજીએ ધર્મજ્ઞ યુધિષ્ઠિરને સમજાવ્યા, તો તેઓ હર્ષિત થયા, મન શાંત થયું અને ફરીથી સ્થિર બન્યા.
અથાબ્રવીન્મહાબાહુર્ભીમસેનો મહાબલઃ। રાજાનં બલિનાં શ્રેષ્ઠો ગિરા સંપરિહર્ષયન્
પછી ભીમસેન, જે બળવાન અને મહાબાહુ છે, રાજાને, જે બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ છે, આનંદ આપતાં શબ્દોથી સંબોધન કર્યું.
અવેક્ષય મહારાજ તવ ગાણ્ડીવધન્વના। ધર્માર્થપરયા બુદ્ધ્યા ન કિંચિત્સાહસં કૃતમ્
હે મહારાજ, આપના ગાંડીવધારી પુત્રે કદી પણ અવિવેકપૂર્વક કંઈ કર્યું નથી, કારણ કે તે હંમેશા ધર્મ અને હિતને મનમાં રાખીને જ કરે છે.
સહદેવો મયા નિત્યં નકુલશ્ચ નિવારિતૌ । શક્તૌ વિધ્વંસને તેષાં શત્રુઘ્નૌ ભીમવિક્રમૌ
સહદેવ અને નકુલને હું હંમેશા રોકતો રહ્યો છું, પણ તેઓ બંને દુશ્મનોને હરાવી શકે છે, કારણ કે તેઓ ભીમ જેવી વિક્રમશાળી અને શત્રુહંતક છે.
ન વયં વર્ત્મ હાસ્યામો યસ્મિન્યોક્ષ્યતિ નો ભવાન્ । તદ્વિધત્તાં ભવાન્સર્વં ક્ષિપ્રં જેષ્યામહે પરાન્
અમે એ માર્ગ કદી છોડશું નહીં, જે પર આપ અમને દોરી રહ્યા છો. આપ જે કહેશો તે બધું અમલમાં મૂકો, અમે શીઘ્ર જ દુશ્મનોને જીતી લઈશું.
ઇત્યુક્તો ભીમસેનેન ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ । સુખોપવિષ્ટો વિદ્વદ્ભિસ્તાપસૈઃ સંશિતવ્રતૈઃ
ભીમસેનના આ શબ્દો સાંભળીને ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર વિદ્વાન તપસ્વીઓ અને પ્રતિજ્ઞાબદ્ધ મહાત્માઓ વચ્ચે આરામથી બેઠા.
યે તદ્ભક્ત્યાઽભવંસ્તસ્મિન્વનવાસે તપસ્વિનઃ । તાનબ્રવીન્મહાપ્રાજ્ઞઃ શિષ્ટાન્રાજા કૃતાઞ્જલિઃ । અભ્યનુજ્ઞાપયિષ્યન્વૈ તસ્મિન્વાસે ધૃતવ્રતઃ
જે તપસ્વીઓ ભક્તિથી એ વનમાં રહ્યા હતા, તેમને વિદ્વાન રાજાએ હાથ જોડીને સંબોધ્યા, કેમ કે હવે પોતે પ્રતિજ્ઞા માટે વિદાય લેવાની તૈયારી કરી રહ્યા હતા.
વિદિતં ભવતાં સર્વે ર્ધાર્તરાષ્ટ્રૈર્યથા વયમ્। સંમન્ત્રાહૃતરાજ્યાશ્ચ નિસ્સ્વાશ્ચ બહુશઃ કૃતાઃ । ઉષિતાઃ સ્મો વને કૃચ્છ્રં તથા વર્ષાણિ દ્વાદશ
તમને બધાને ખબર છે કે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોએ કેવી રીતે દગાથી અમારું રાજ્ય છીનવી લીધું, અમને વારંવાર નિર્વસન કર્યું અને અમે બાર વર્ષ સુધી વનમાં કઠિનાઈથી રહ્યા.
અજ્ઞાતચર્યાસમયં શેષં વર્ષં ત્રયોદશમ્। તદ્વત્સ્યામઃ ક્વચિચ્છન્નાસ્તદનુજ્ઞાતુમર્હથ
હવે અજ્ઞાતવાસનું ત્રયોદશું વર્ષ બાકી છે; અમે ક્યાંક છુપાઈને રહીશું. કૃપા કરીને અમને એ માટે અનુમતિ આપો.
ઇત્યુક્તા ધર્મરાજેન બ્રાહ્મણાઃ પરમાશિષઃ । પ્રયુજ્યાપૃચ્છ્ય ભરતાન્યથાસ્વં પ્રયયુર્ગૃહાન્
ધર્મરાજના આ શબ્દો સાંભળીને બ્રાહ્મણોએ શ્રેષ્ઠ આશીર્વાદ આપ્યા અને વિદાય લઈને પોતાના ઘરો તરફ ગયા.
સર્વે વેદવિદો મુખ્યા યતયો મુનયસ્તદા। આશીરુક્ત્વા યથાન્યાયં પુનર્દર્શનકાઙ્ક્ષિણઃ
તે સમયે સર્વોત્તમ વેદજ્ઞ, યતિઓ અને મુનિઓએ યોગ્ય રીતે આશીર્વાદ આપ્યા અને ફરી મળવાની ઈચ્છા રાખીને વિદાય લીધી.
તે તુ ભૃત્યાશ્ચ દૂતાશ્ચ શિલ્પિનઃ પરિચારકાઃ। અનુજ્ઞાપ્ય યથાન્યાયં પુનર્દર્શનકાઙ્ક્ષિણઃ
તેમના સેવકો, દૂતો, શિલ્પીઓ અને અન્ય સહાયકોએ પણ યોગ્ય રીતે અનુમતિ લઈ, ફરી મળવાની આશા સાથે વિદાય લીધી.
સહ ધૌમ્યેન વિદ્વાંસસ્તથા તે પઞ્ચ પાણ્ડવાઃ। ઉત્થાય પ્રયયુર્વીરાઃ કૃષ્ણામાદાય ભારત
પછી ધૌમ્ય સાથે વિદ્વાન અને પાંચેય પાંડવો, એ વિરો, કૃષ્ણાને સાથે લઈને ઊભા થયા અને આગળ વધ્યા, હે ભારત.
ક્રોશમાત્રમતિક્રમ્ય તસ્માદ્વાસાન્નિમિત્તતઃ । શ્વોભૂતે મનુજવ્યાઘ્રાશ્છન્નવાસાર્થમુદ્યતાઃ
પાંચ કિલોમીટર જેટલું અંતર કાપીને, સવારે, એ મનુષ્યસિંહોએ અજ્ઞાતવાસ માટે ભિન્ન-ભિન્ન વેશ ધારણ કરવાની તૈયારી કરી.
પૃથક્ શાસ્ત્રવિદઃ સર્વે સર્વે મન્ત્રવિશારદાઃ । સન્ધિવિગ્રહતત્વજ્ઞા મન્ત્રાય સમુપાવિશન્
બધા શાસ્ત્રવિદ અને મંત્રવિદ, સંધિ-વિગ્રહના તત્વજ્ઞ, મંત્રણા માટે એકત્ર થયા.
નિવૃત્તવનવાસાસ્તે સત્યસન્ધા મનસ્વિનઃ। અકુર્વત પુનર્મન્ત્રં સહ ધૌમ્યેન પાણ્ડવાઃ ।। 1
વનવાસ પૂર્ણ કર્યા પછી, સત્યનિષ્ઠ અને ધીર પાંડવો ધૌમ્ય સાથે ફરી એકવાર મંત્રણા માટે બેઠા.
અથાબ્રવીદ્ધર્મરાજઃ કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ। ભ્રાતૄન્કૃષ્ણાં ચ સંગ્રેક્ષ્ય ધૌમ્યં ચ કુરુનન્દનઃ ।। 2
પછી કુંતીપુત્ર, ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે પોતાના ભાઈઓ, કૃષ્ણા અને ધૌમ્યને જોઈને સંબોધન કર્યું, હે કુરુવંશી.