યતઃ પુરુષશાર્દૂલૌ પાનીયહરણે ગતૌ। તૌ દદર્શ હતૌ તત્રભ્રાતરૌ શ્વેતવાહનઃ
જ્યાં એ વીર પાણી લેવા ગયા હતા, ત્યાં શ્વેતવાહનએ પોતાના બે ભાઈઓને મૃત્યુ પામેલા જોયા.
વિગતાસૂ નરવ્યાઘ્રૌ શયાનૌ વસુધાતલે'। પ્રસુપ્તાવિવ તૌ દૃષ્ટ્વા નરસિંહઃ સુદુઃખિતઃ। ધનુરુદ્યમ્ય કૌન્તેયો વ્યલોકયત તદ્વનમ્
એ વીર, જીવ છૂટી ગયેલા, જમીન પર સૂઈ રહ્યા હતા જાણે ઊંઘ્યા હોય. તેમને જોઈને પુરુષસિંહ ખૂબ દુઃખી થયો. કુંતીપુત્રએ ધનુષ્ય ઊંચકીને એ વનને જોયું.
નાપશ્યત્તત્રકિંચિત્સ ભૂતમસ્મિન્મહાવને। સવ્યસાચી પિપાસાર્તઃ પાનીયં સોભ્યધાવત
એ મહાવનમાં તેને ક્યાંય કોઈ જીવ દેખાયો નહીં. તરસથી પીડાતો સવ્યસાચી પાણી તરફ દોડી ગયો.
અભિધાવંસ્તતો વાચમન્તરિક્ષાત્સ શુશ્રુવે। યત્ત્વમિચ્છસિ પાનીયં નૈતચ્છક્યં બલાત્ત્વયા
જ્યારે તે દોડતો હતો, ત્યારે તેને આકાશમાંથી અવાજ આવ્યો: 'તને જો આ પાણી જોઈએ છે, તો તું જોરથી લઈ શકતો નથી.'
કૌન્તેય યદિ વૈ પ્રશ્નાન્મયોક્તાન્પ્રતિવક્ષ્યસિ। તતઃ પાસ્યસિ પાનીયં હરિષ્યસિ ચ ભારત
કુંતીપુત્ર, જો તું મારા પૂછેલા પ્રશ્નોના સાચા જવાબ આપશે, તો જ તું એ પાણી પી શકીશ અને લઈ જઈ શકીશ, હે ભારતવંશી.
વારિતસ્ત્વબ્રવીત્પાર્થો દૃશ્યમાનો નિવારય। યાવદ્બાણૈર્વિનિર્ભિન્નઃ પુનર્નૈવં વદિષ્યસિ
પાર્થને રોકવામાં આવ્યો છતાં, સ્પષ્ટ ચેતવણી મળ્યા પછી પણ તેણે કહ્યું: 'તારે પોતાને રોક, મારા બાણોથી ઘાયલ થયા પછી તું ફરી આવું બોલી શકીશ નહીં.'
એવમુક્ત્વા તતઃ પાર્થઃ શરૈરસ્ત્રાનુમન્ત્રિતૈઃ। પ્રવવર્ષ રદિશઃ કૃત્સ્નાઃ શબ્દવેધં ચ દર્શયન્। કર્ણિનાલીકનારાચાનુત્સૃજન્ભરતર્ષભઃ
આવી વાત કરીને, પાર્થએ મંત્રબળથી સંસ્કારિત બાણોથી ચારેય દિશામાં વરસાદ કર્યો, અવાજ પરથી નિશાન લગાવવાની પોતાની કળા બતાવી, અને વિવિધ પ્રકારના બાણો છોડ્યા, હે ભારતવંશના શ્રેષ્ઠ.
સ ત્વમોઘાનિષૂન્મુક્ત્વા તૃષ્ણયાઽભિપ્રપીડિતઃ। અનેકૈરિષુસંઘાતૈરન્તરિક્ષે વવર્ષ હ
તૃષાથી પીડાતો તેણે અસંખ્ય અચૂક બાણ છોડ્યા અને આકાશમાં સતત બાણોની વર્ષા કરી.
કિં વિધાનેન તે પાર્થ પ્રશ્નાનુક્ત્વા પયઃ પિબ। અનુક્ત્વા ચ પિબન્પ્રશ્નાન્પીત્વૈવ નભવિષ્યસિ
પાર્થ, પ્રશ્નોના જવાબ આપ્યા પછી તું કઈ રીતે પાણી પીશે? અને જો જવાબ આપ્યા વિના પાણી પીશે, તો પીધા પછી પણ જીવતો રહી શકીશ નહીં.
સ ચ મોઘાનિષૂન્દૃષ્ટ્વાતૃષ્ણયા ચ પ્રપીડિતઃ। અવજ્ઞાયૈવ તાં વાચં પીત્વૈવ નિપપાત્ હ
પણ જ્યારે તેણે જોયું કે તેના બાણ વ્યર્થ ગયા છે અને તૃષાએ ખૂબ પીડતો હતો, ત્યારે એ અવાજને અવગણીને પાણી પીધું અને તરત જ પડી ગયો.
અથાબ્રવીદ્ભીમસેનં કુનતીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ। નકુલઃ સહદેવશ્ચ બીભત્સુશ્ચ પરંતપ
પછી કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે ભીમસેન, નકુલ, સહદેવ અને મહાબલી અર્જુનને કહ્યું:
ચિરંગતાસ્તોયહેતોર્ન ચાગચ્છન્તિ ભારત। તાંશ્ચૈવાનય ભદ્રં તે પાનીયં ચ ત્વમાનય
પાણી લેવા ગયા છે અને ઘણો સમય થઈ ગયો છે છતાં પાછા આવ્યા નથી, હે ભારત. તું તેમને અને પાણી બંને લઈ આવ, તારો કલ્યાણ થાય.
ભીમસેનસ્તથેત્યુક્ત્વા તં દેશં પ્રત્યપદ્યત। રયત્રતે પુરુષવ્યાઘ્રા ભ્રાતરોસ્ય નિપાતિતાઃ
ભીમસેને 'જેમ કહ્યું તેમ' કહીને એ જગ્યાએ ગયો અને ત્યાં એ પુરુષશ્રેષ્ઠે પોતાના ભાઈઓને પડેલા જોયા.
તાન્દૃષ્ટ્વા દુઃખિતો ભીમસ્તૃષયા ચ પ્રપીડિતઃ। અમન્યત મહાબાહુઃ કર્મ તદ્યક્ષરક્ષસામ્
એને જોઈને ભીમ દુઃખી થયો અને તૃષાથી પીડાયો; એ મહાબાહુએ વિચાર્યું કે આ યક્ષ કે રાક્ષસનું કામ છે.
સચિન્તયામાસ તદા યોદ્ધવ્યં ધ્રુવમદ્ય મે। પાસ્યામિ તાવત્પાનીયમિતિ પાર્થો વૃકોદરઃ
ત્યારે તેણે મનમાં વિચાર્યું: 'આજે તો નિશ્ચિતપણે લડવું પડશે, પણ પહેલા હું પાણી પી લઉં,' એમ વ્રુકોદરે નક્કી કર્યું.
તતોઽભ્યધાવત્પાનીયં પિપાસુઃ પુરુષર્ષભઃ
પછી તૃષાથી પીડાતો એ પુરુષશ્રેષ્ઠ પાણી તરફ દોડી ગયો.
મા તાત સાહસંકાર્ષીર્મમ પૂર્વપરિગ્રહઃ। પ્રશ્નાનુક્ત્વા તુ કૌન્તેય તતઃ પિબ હરસ્વ ચ
'બાળક, ઉતાવળ ન કર; આ પાણી પહેલાંથી મારું છે. કુંતીપુત્ર, પહેલા પ્રશ્નોના જવાબ આપ, પછી પાણી પી અને લઈ જા.'
એવમુક્તસ્તદા ભીમો યક્ષેણામિતતેજસા। અનુક્ત્વૈવ તુ તાન્પ્રશ્નાન્પીત્વૈવ નિપપાત હ
ત્યારે અમાપ તેજવાળા યક્ષે આવું કહ્યું, પણ ભીમે પ્રશ્નોના જવાબ આપ્યા વિના પાણી પીધું અને તરત જ પડી ગયો.
તતઃ કુન્તીસુતો રાજા પ્રચિન્ત્ય પુરુષર્ષભઃ। `આત્મનાઽઽત્માનમન્વિષ્ય વિચારમકરોત્પ્રભુઃ
પછી કુંતીપુત્ર રાજાએ, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, મનમાં વિચાર કરીને પોતાનું મન તપાસ્યું અને ઊંડો વિચાર કર્યો.
તતશ્ચિરગતાન્ભ્રાતૃનથાઽઽજ્ઞાય યુધિષ્ઠિરઃ। ચિરાયમાણાન્બહુશઃ પુનઃ પુનરુવાચહ
પછી, ભાઈઓને લાંબો સમય થઈ ગયો છે એ જાણીને, યુધિષ્ઠિરે વારંવાર તેમને બોલાવ્યા અને તેમના વિલંબ પર આશ્ચર્ય માનતો રહ્યો.
કિંસ્વિદ્વનમિદં દગ્ધં કિંખિદ્દૃષ્ટો મૃતો ભવેત્। પ્રહરન્તો મહાભૂતં શપ્તાસ્તેનાથ તેઽપતન્
'શું થયું? શું આ જંગલ સળી ગયું છે? કે કશું જોયું અને મરી ગયા? કે કોઈ મહાશક્તિશાળી પ્રાણી પર હુમલો કર્યો અને શાપ લાગતાં પડી ગયા?'
ન પશ્યન્ત્યથવા વીરાઃ પાનીયં યત્રતે ગતાઃ। અન્વિચ્છદ્ભિર્વને તોયં કાલોઽયમતિપાતિતઃ
કે કદાચ, હે વીર, જ્યાં પાણી લેવા ગયા ત્યાં તેમને પાણી દેખાયું નહીં; જંગલમાં પાણી શોધતા શોધતા ઘણો સમય વીતી ગયો છે.
કિંનુ તત્કારણં યેન નાયાન્તિ પુરુષર્ષભાઃ। ગચ્છામ્યેષાં પદં દ્રષ્ટુમિતિ કૃત્વા યુધિષ્ઠિરઃ
આ શ્રેષ્ઠ પુરુષો પાછા કેમ આવતાં નથી તેનું કારણ શું છે? એવું વિચારીને, 'હું જઈને એમનો માર્ગ જોઈ આવું,' એમ યુધિષ્ઠિરે નક્કી કર્યું.
સમુત્થાય મહાબુદ્ધિર્દહ્યમાનેન ચેતસા। વ્યપેતજનનિર્ઘોષં પ્રવિવેશ મહાવનમ્
મહાન બુદ્ધિશાળી યુધિષ્ઠિર ઉઠી ઊભા થયા, મનમાં ભારે ચિંતા હતી. હવે માનવ અવાજથી ખાલી થયેલ તે વિશાળ જંગલમાં તેઓ પ્રવેશ્યા.
રુરુભિશ્ચ વરાહૈશ્ચ પક્ષિભિશ્ચ નિષેવિતમ્। નીલભાસ્વરવર્ણૈશ્ચ પાદપૈરુશોભિતમ્
તે જંગલમાં હરણ, જંગલી શૂકર અને અનેક પક્ષીઓ રહેતા હતા, અને તે નીલા અને સુવર્ણ રંગના તેજસ્વી વૃક્ષોથી શોભાયમાન હતું.
ભ્રમરૈરુપગીતં ચ પક્ષિભિશ્ સમન્તતઃ। `મૃદુશાડ્વલસંકીર્ણભૂમિભાગં મનોહરમ્
ચારે બાજુ મધમાખીઓના ગુંજન અને પક્ષીઓના કલરવથી જંગલ ગૂંજી રહ્યું હતું. જમીન પર નરમ લીલાં ઘાસથી ઢંકાયેલો મનોહર પ્રદેશ હતો.
સ ગચ્છન્કાનને તસ્મિન્હેમજાલપરિષ્કૃતમ્। દદર્શ તત્સરઃ શ્રીમાન્વિશ્વકર્મકૃતં યથા
તે જંગલમાં યાત્રા કરતા, સોનાની જાળીઓથી શોભાયમાન એવા સ્થળે, યુધિષ્ઠિરે એક અદ્ભુત સરોવર જોયું, જે જાણે વિશ્વકર્માએ સ્વયં બનાવ્યું હોય.
ઉપેતં નલિનીજાલૈઃ સિન્ધુવારૈઃ સચેતસૈઃ। કેતકૈઃ કરવીરૈશ્ચ પિપ્પલૈશ્ચૈવ સંવૃતમ્
તે સરોવર કમળના જૂથો, ફૂલેલા સિંધુવાર, કેતકી અને કરવીરનાં ઝાડ અને પિપળના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલું હતું.
તતો ધર્મસુતઃ શ્રીમાન્ભ્રાતૃદર્શનલાલસઃ'। શ્રમાર્તસ્તદુપાગમ્ય સરો દૃષ્ટ્વાઽથ વિસ્મિતઃ
પછી ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિર, ભાઈઓને જોવા માટે આતુર અને થાકેલા, તે સરોવર પાસે પહોંચ્યા અને તેનું સૌંદર્ય જોઈ આશ્ચર્યચકિત થયા.
તતસ્તે યક્ષવચનાદુદતિષ્ઠન્ત પાણ્ડવઃ। ક્ષુત્પિપાસે ચ સર્વેષાં ક્ષણેન વ્યપગચ્છતામ્
પછી યક્ષના આદેશથી પાંડવો ઊભા થયા અને એક પળમાં બધાની ભૂખ અને તરસ દૂર થઈ ગઈ.