વાચસ્તીક્ષ્ણાસ્થિભેદિન્યઃ સૂતપુત્રેણ ભાષિતાઃ। અતિતીવ્રા મયા ક્ષાન્તાસ્તેન પ્રાપ્તાઃ સ્મ સંશયં
સૂતપુત્રે કઠોર અને હૃદયભેદક વચન કહ્યાં, પણ મેં બહુ સહન કર્યું; એથી જ આજે આ અસમંજસ આવ્યું છે.
શકુનિસ્ત્વાં યદાઽજૈષીદક્ષદ્યૂતેન ભારત। સ મયા ન હતસ્તત્રતેન પ્રાપ્તાઃ સ્મ સંશયમ્
ભારત, જયારે શકુનિએ કપટથી જૂએ તને હરાવ્યો, ત્યારે મેં તેને માર્યો નહીં; એથી જ આજે આ અસમંજસ આવ્યું છે.
તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા નકુલં વાક્યમબ્રવીત્। આરુહ્ય વૃક્ષં માદ્રેય નિરીક્ષસ્વ દિશો દશ
પછી રાજા યુધિષ્ઠિરે નકુલને કહ્યું: 'માદ્રીપુત્ર, ઝાડ પર ચડી દસેય દિશામાં જોઈ આવ.'
પાનીયમન્તિકે પશ્ય વૃક્ષાન્વાપ્યુદકાશ્રયાન્। એતે હિ ભ્રાતરઃ શ્રાન્તાસ્તવ તાત પિપાસિતાઃ
'કોઈક નજીક પાણી હોય તો જોઈ, ઝાડ કે તળાવ કે જ્યાં પાણી મળે એ જોઈ. તારા ભાઈઓ બહુ થાકી અને તરસ્યા છે, વatsa.'
નકુલસ્તુ તથેત્યુક્ત્વા ભ્રાતુર્જ્યેઽષ્ઠસ્ય શાસનાત્। તત ઉત્થાય મતિમાઞ્શીઘ્રમારુહ્ય પાદપમ્। અબ્રવીદ્ધાંતરં જ્યેષ્મભિવીક્ષ્ય સમન્તતઃ
નકુલએ 'જેમ કહો તેમ' કહી, મોટા ભાઈના આદેશે તરત ઊભો રહી, બુદ્ધિપૂર્વક ઝાડ પર ચડી ને ચારે બાજુ જોયું.
પશ્યામિ બહુલાન્રાજન્વૃક્ષાનુદકસંશ્રયાન્। સારસાનાં ચ નિર્હ્રાદસ્તત્રોદકમસંશયમ્
'રાજા, હું બહુ ઝાડો જોઈ રહ્યો છું, જે પાણી પાસે છે. ત્યાં સાળંકિયાંઓના અવાજ પણ સંભળાય છે, એટલે ત્યાં ચોક્કસ પાણી હશે.'
તતોઽબ્રવીત્સત્યધૃતિઃ કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ। ગચ્છ સૌમ્ય તતઃ શીઘ્રં તૂણૈઃ રપાનીયમાનય
પછી કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે, જે સત્યમાં અડગ હતો, કહ્યું: 'પ્યારા, તું જલદી જઈને તૂણામાં પાણી ભરી લાવ.'
નકુલસ્તુ તથેત્યુક્ત્વા ભ્રાતુર્જ્યેષ્ઠસ્ય શાસનાત્। પ્રાદ્રવદ્યત્ર પાનીયં શીઘ્રં ચૈવાન્વપદ્યત
નકુલએ મોટા ભાઈના આદેશે 'જેમ કહો તેમ' કહી તરત જ જ્યાં પાણી હતું ત્યાં દોડ્યો અને ઝડપથી ત્યાં પહોંચ્યો.
સ દૃષ્ટ્વા વિમલં તોયં સારસૈઃ પરિવારિતમ્। પાતુકામસ્તતો વાચમન્તરિક્ષાત્સ શુશ્રુવે
ત્યાં તેણે ચોખ્ખું પાણી જોયું, જે ચકવાઓથી ઘેરાયેલું હતું. પાણી પીવાની ઇચ્છા થઈ, ત્યારે તેને આકાશમાંથી અવાજ સંભળાયો.
મા તાત સાહસં કાર્ષીર્મમ પૂર્વપરિગ્રહઃ। પ્રશ્નાનુક્ત્વા તુ માદ્રેય તતઃ પિબ હરસ્વ ચ
'બાળક, ઉતાવળ ન કર; આ પાણી પહેલેથી જ મારું છે. મારે પૂછેલા પ્રશ્નોનો જવાબ આપ્યા પછી જ, માદ્રીપુત્ર, તું પાણી પી અને લઈ જા.'
અનાદૃત્ય તુ તદ્વાક્યં નકુલઃ સુપિપાસિતઃ। અપિબચ્છીતલં તોયં પીત્વા ચ નિપપાત હ
પણ નકુલએ એ વાતને અવગણીને, ભારે તરસ લાગેલી હોવાથી, ઠંડું પાણી પીધું અને પછી જમીન પર પડી ગયો.
ચિરાયમાણે નકુલે કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ। અબ્રવીદ્ધ્રાતરં વીરં સહદેવમરિંદમમ્
નકુલ લાંબો સમય ન આવ્યો, ત્યારે કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે પોતાના વિર સહદેવને કહ્યું.
ભ્રાતા ચિરાયતે તાત સહદેવ તવાગ્રજઃ। તં ચૈવાનય સોદર્યં પાનીયં ચ ત્વમાનય
'સહદેવ, તારો મોટાભાઈ બહુ મોડું કરી રહ્યો છે. તું જા, તારો સગો ભાઈ અને પાણી બંને લઈને આવ.'
સહદેવસ્તથેત્યુક્ત્વા તાં દિશં પ્રત્યપદ્યત। દદર્શ ચ હતં ભૂમૌ ભ્રાતરં નકુલં તદા
સહદેવએ 'જેમ કહો તેમ' કહી એ દિશામાં ગયો અને ત્યાં જમીન પર પડેલો, મૃત્યુ પામેલો પોતાનો ભાઈ નકુલને જોયો.
ભ્રાતૃશોકાભિસંતપ્તસ્તૃષયા ચ પ્રપીડિતઃ। અભિદુદ્રાવ રપાનીયં તતો વાગભ્યભાષત
ભાઈના શોકથી દુઃખી અને તરસથી તડપતો સહદેવ પાણી તરફ દોડી ગયો, ત્યારે તેને અવાજ સંભળાયો.
મા તાત સાહસં કાર્ષીર્મમ પૂર્વપરિગ્રહઃ। પ્રશ્નાનુક્ત્વા યથાકામં પિબસ્વ ચ હરસ્વ ચ
'બાળક, ઉતાવળ ન કર; આ પાણી પહેલેથી જ મારું છે. મારા પ્રશ્નોના જવાબ આપ્યા પછી જ તું મનમુકીને પી અને લઈ જા.'
અનાદૃત્ય તુ તદ્વાક્યં સહદેવઃ પિપાસિતઃ। અપિબચ્છીતલં તોયં પીત્વા ચ નિપપાત હ
પણ એ વાતને અવગણીને, તરસેલો સહદેવ ઠંડું પાણી પી ગયો અને પછી જમીન પર પડી ગયો.
અથાબ્રવીત્સ વિજયં કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ। ભ્રાતરૌ તે ચિરગતૌ બીભત્સો શત્રુકર્શન
પછી કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે વિજયને કહ્યું: 'ભીમસેન, તારા બે ભાઈઓ ઘણો સમય થઈ ગયો છે.'
તૌ ચૈવાનય ભદ્રં તે પાનીયં ચ ત્વમાનય। ત્વં હિ નસ્તાત સર્વેષાં દુઃખિતાનામપાશ્રયઃ
'તુ બંનેને લઈને આવ અને પાણી પણ લાવ. કેમ કે તું જ અમારો દુઃખમાં આશરો છે.'
એવમુક્તો ગુડાકેશઃ પ્રગૃહ્ય સશરં ધનુઃ। આમુક્તખઙ્ગો મેધાવી તત્સરઃ પ્રત્યપદ્યત
આ રીતે કહેતાં, ગુડાકેશએ તીરવાળું ધનુષ્ય અને કમરે તલવાર લઈ, બુદ્ધિશાળી એ સરોવર તરફ ગયો.
યતઃ પુરુષશાર્દૂલૌ પાનીયહરણે ગતૌ। તૌ દદર્શ હતૌ તત્રભ્રાતરૌ શ્વેતવાહનઃ
જ્યાં એ વીર પાણી લેવા ગયા હતા, ત્યાં શ્વેતવાહનએ પોતાના બે ભાઈઓને મૃત્યુ પામેલા જોયા.
વિગતાસૂ નરવ્યાઘ્રૌ શયાનૌ વસુધાતલે'। પ્રસુપ્તાવિવ તૌ દૃષ્ટ્વા નરસિંહઃ સુદુઃખિતઃ। ધનુરુદ્યમ્ય કૌન્તેયો વ્યલોકયત તદ્વનમ્
એ વીર, જીવ છૂટી ગયેલા, જમીન પર સૂઈ રહ્યા હતા જાણે ઊંઘ્યા હોય. તેમને જોઈને પુરુષસિંહ ખૂબ દુઃખી થયો. કુંતીપુત્રએ ધનુષ્ય ઊંચકીને એ વનને જોયું.
નાપશ્યત્તત્રકિંચિત્સ ભૂતમસ્મિન્મહાવને। સવ્યસાચી પિપાસાર્તઃ પાનીયં સોભ્યધાવત
એ મહાવનમાં તેને ક્યાંય કોઈ જીવ દેખાયો નહીં. તરસથી પીડાતો સવ્યસાચી પાણી તરફ દોડી ગયો.
અભિધાવંસ્તતો વાચમન્તરિક્ષાત્સ શુશ્રુવે। યત્ત્વમિચ્છસિ પાનીયં નૈતચ્છક્યં બલાત્ત્વયા
જ્યારે તે દોડતો હતો, ત્યારે તેને આકાશમાંથી અવાજ આવ્યો: 'તને જો આ પાણી જોઈએ છે, તો તું જોરથી લઈ શકતો નથી.'
કૌન્તેય યદિ વૈ પ્રશ્નાન્મયોક્તાન્પ્રતિવક્ષ્યસિ। તતઃ પાસ્યસિ પાનીયં હરિષ્યસિ ચ ભારત
કુંતીપુત્ર, જો તું મારા પૂછેલા પ્રશ્નોના સાચા જવાબ આપશે, તો જ તું એ પાણી પી શકીશ અને લઈ જઈ શકીશ, હે ભારતવંશી.
વારિતસ્ત્વબ્રવીત્પાર્થો દૃશ્યમાનો નિવારય। યાવદ્બાણૈર્વિનિર્ભિન્નઃ પુનર્નૈવં વદિષ્યસિ
પાર્થને રોકવામાં આવ્યો છતાં, સ્પષ્ટ ચેતવણી મળ્યા પછી પણ તેણે કહ્યું: 'તારે પોતાને રોક, મારા બાણોથી ઘાયલ થયા પછી તું ફરી આવું બોલી શકીશ નહીં.'
એવમુક્ત્વા તતઃ પાર્થઃ શરૈરસ્ત્રાનુમન્ત્રિતૈઃ। પ્રવવર્ષ રદિશઃ કૃત્સ્નાઃ શબ્દવેધં ચ દર્શયન્। કર્ણિનાલીકનારાચાનુત્સૃજન્ભરતર્ષભઃ
આવી વાત કરીને, પાર્થએ મંત્રબળથી સંસ્કારિત બાણોથી ચારેય દિશામાં વરસાદ કર્યો, અવાજ પરથી નિશાન લગાવવાની પોતાની કળા બતાવી, અને વિવિધ પ્રકારના બાણો છોડ્યા, હે ભારતવંશના શ્રેષ્ઠ.
સ ત્વમોઘાનિષૂન્મુક્ત્વા તૃષ્ણયાઽભિપ્રપીડિતઃ। અનેકૈરિષુસંઘાતૈરન્તરિક્ષે વવર્ષ હ
તૃષાથી પીડાતો તેણે અસંખ્ય અચૂક બાણ છોડ્યા અને આકાશમાં સતત બાણોની વર્ષા કરી.
કિં વિધાનેન તે પાર્થ પ્રશ્નાનુક્ત્વા પયઃ પિબ। અનુક્ત્વા ચ પિબન્પ્રશ્નાન્પીત્વૈવ નભવિષ્યસિ
પાર્થ, પ્રશ્નોના જવાબ આપ્યા પછી તું કઈ રીતે પાણી પીશે? અને જો જવાબ આપ્યા વિના પાણી પીશે, તો પીધા પછી પણ જીવતો રહી શકીશ નહીં.
સ ચ મોઘાનિષૂન્દૃષ્ટ્વાતૃષ્ણયા ચ પ્રપીડિતઃ। અવજ્ઞાયૈવ તાં વાચં પીત્વૈવ નિપપાત્ હ
પણ જ્યારે તેણે જોયું કે તેના બાણ વ્યર્થ ગયા છે અને તૃષાએ ખૂબ પીડતો હતો, ત્યારે એ અવાજને અવગણીને પાણી પીધું અને તરત જ પડી ગયો.