તસ્ય ગત્વા પદં રાજન્નાસાદ્ય ચ મહામૃગમ્। અગ્નિહોત્રં ન લુપ્યેત તદાનયત પાણ્ડવાઃ
રાજા, પાંડવો એ હરણના પગલાં પછડતાં ગયા, પણ હજી મોટું હરણ મળ્યું નહોતું. તેઓએ અગ્નિહોત્ર ન બગડે એ માટે તેThing પાછું લાવ્યું.
બ્રાહ્મણસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સન્તપ્તોઽથ યુધિષ્ઠિરઃ। ધનુરાદાય કૌન્તેયઃ પ્રાદ્રવદ્ભ્રાતૃભિઃ સહ
બ્રાહ્મણના વચન સાંભળી, યુધિષ્ઠિર દુઃખી થયો. કુંતીપુત્રએ ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું અને ભાઈઓ સાથે દોડ્યો.
સન્નદ્ધા ધન્વિનઃ સર્વે પ્રાદ્રવન્નરપુઙ્ગવાઃ। બ્રાહ્મણાર્થે યતન્તસ્તે શીઘ્રમન્વગમન્મૃગમ્
બધા યુદ્ધવીરો ધનુષ્યથી સજ્જ થઈ, બ્રાહ્મણના કામ માટે ઝડપથી હરણના પીછે દોડી ગયા.
કર્ણિનાલીકનારાચાનુત્સૃજન્તો મહારથાઃ। નાવિધ્યન્પાણ્ડવાસ્તત્ર પશ્યન્તો મૃગમન્તિકાત્
મહાવીર પાંડવો એ અનેક પ્રકારના તીક્ષ્ણ બાણ છોડ્યા, પણ હરણ નજીક હોવા છતાં તેઓ તેને વાગાડી શક્યા નહીં.
તેષાં પ્રયતમાનાનાં નાદૃશ્યત મહામૃગઃ। અપશ્યન્તોમૃગં શ્રાન્તા દુઃખં પ્રાપ્તા મનસ્વિનઃ
બધા પ્રયત્ન છતાં, મોટું હરણ દેખાયું નહીં. થાકી ને દુઃખી પાંડવો, હરણને જોઈ શક્યા નહીં અને મનથી વ્યથિત થયા.
શીતલચ્છાયમાગમય્ ન્યગ્રોધં ગહને વને। ક્ષુત્પિપાસાપરીતાઙ્ગાઃ પાણ્ડવાઃ સમુપાવિશન્
પાંડવો ભૂખ અને તરસથી ત્રાસી, ઠંડા છાંયડા માટે ઘન જંગલમાં આવેલા વડના ઝાડ નીચે બેઠા.
તેષાં સમુપવિષ્ટાનાં નકુલો દુઃખિતસ્તદા। અબ્રવીદ્ભ્રાતરં શ્રેષ્ઠમમર્ષાત્કુરુનન્દનમ્
બધા બેઠા હતા ત્યારે, દુઃખી નકુલએ અધીર થઈ પોતાના મોટા ભાઈ, કુરુવંશના શ્રેષ્ઠને કહ્યું.
નાસ્મિન્કુલે જાતુ મમજ્જ ધર્મો ન ચાલસ્યાદર્થલોપો બભૂવ। અનુત્તરાઃ સર્વભૂતેષુ ભૂપ સંપ્રાપ્તાઃ સ્મઃ સંશયં કિંનુ રાજન્
આ વંશમાં કદી ધર્મ ડૂબ્યો નથી, કે આળસથી કદી નુકસાન થયું નથી. રાજા, આપણે હંમેશાં સર્વેમાં શ્રેષ્ઠ રહ્યા છીએ, તો પછી આ અસમંજસ કેમ આવી પડ્યું?
નાપદામસ્તિ મર્યાદા ન નિમિત્તં ન કારણમ્। ધર્મસ્તુ વિભજત્યર્થમુભયોઃ પુણ્યપાપયોઃ
આપત્તિ માટે કોઈ નિશ્ચિત મર્યાદા, કારણ કે કારણ નથી. પુણ્ય કે પાપ બંનેમાં ધર્મ જ ફળ વહેંચે છે.
પ્રાતિકામ્યનયત્કૃષ્ણાં સભાયાં પ્રેષ્યવત્તદા। ન મયા નિહતસ્તત્રતેન પ્રાપ્તાઃ સ્મ સંશયમ્
જ્યારે દ્રૌપદીયે સભામાં દાસી સમાન અપમાન સહન કર્યું, ત્યારે મેં દોષીને માર્યો નહીં; એથી જ આજે આ અસમંજસ આવ્યું છે.
વાચસ્તીક્ષ્ણાસ્થિભેદિન્યઃ સૂતપુત્રેણ ભાષિતાઃ। અતિતીવ્રા મયા ક્ષાન્તાસ્તેન પ્રાપ્તાઃ સ્મ સંશયં
સૂતપુત્રે કઠોર અને હૃદયભેદક વચન કહ્યાં, પણ મેં બહુ સહન કર્યું; એથી જ આજે આ અસમંજસ આવ્યું છે.
શકુનિસ્ત્વાં યદાઽજૈષીદક્ષદ્યૂતેન ભારત। સ મયા ન હતસ્તત્રતેન પ્રાપ્તાઃ સ્મ સંશયમ્
ભારત, જયારે શકુનિએ કપટથી જૂએ તને હરાવ્યો, ત્યારે મેં તેને માર્યો નહીં; એથી જ આજે આ અસમંજસ આવ્યું છે.
તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા નકુલં વાક્યમબ્રવીત્। આરુહ્ય વૃક્ષં માદ્રેય નિરીક્ષસ્વ દિશો દશ
પછી રાજા યુધિષ્ઠિરે નકુલને કહ્યું: 'માદ્રીપુત્ર, ઝાડ પર ચડી દસેય દિશામાં જોઈ આવ.'
પાનીયમન્તિકે પશ્ય વૃક્ષાન્વાપ્યુદકાશ્રયાન્। એતે હિ ભ્રાતરઃ શ્રાન્તાસ્તવ તાત પિપાસિતાઃ
'કોઈક નજીક પાણી હોય તો જોઈ, ઝાડ કે તળાવ કે જ્યાં પાણી મળે એ જોઈ. તારા ભાઈઓ બહુ થાકી અને તરસ્યા છે, વatsa.'
નકુલસ્તુ તથેત્યુક્ત્વા ભ્રાતુર્જ્યેઽષ્ઠસ્ય શાસનાત્। તત ઉત્થાય મતિમાઞ્શીઘ્રમારુહ્ય પાદપમ્। અબ્રવીદ્ધાંતરં જ્યેષ્મભિવીક્ષ્ય સમન્તતઃ
નકુલએ 'જેમ કહો તેમ' કહી, મોટા ભાઈના આદેશે તરત ઊભો રહી, બુદ્ધિપૂર્વક ઝાડ પર ચડી ને ચારે બાજુ જોયું.
પશ્યામિ બહુલાન્રાજન્વૃક્ષાનુદકસંશ્રયાન્। સારસાનાં ચ નિર્હ્રાદસ્તત્રોદકમસંશયમ્
'રાજા, હું બહુ ઝાડો જોઈ રહ્યો છું, જે પાણી પાસે છે. ત્યાં સાળંકિયાંઓના અવાજ પણ સંભળાય છે, એટલે ત્યાં ચોક્કસ પાણી હશે.'
તતોઽબ્રવીત્સત્યધૃતિઃ કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ। ગચ્છ સૌમ્ય તતઃ શીઘ્રં તૂણૈઃ રપાનીયમાનય
પછી કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે, જે સત્યમાં અડગ હતો, કહ્યું: 'પ્યારા, તું જલદી જઈને તૂણામાં પાણી ભરી લાવ.'
નકુલસ્તુ તથેત્યુક્ત્વા ભ્રાતુર્જ્યેષ્ઠસ્ય શાસનાત્। પ્રાદ્રવદ્યત્ર પાનીયં શીઘ્રં ચૈવાન્વપદ્યત
નકુલએ મોટા ભાઈના આદેશે 'જેમ કહો તેમ' કહી તરત જ જ્યાં પાણી હતું ત્યાં દોડ્યો અને ઝડપથી ત્યાં પહોંચ્યો.
સ દૃષ્ટ્વા વિમલં તોયં સારસૈઃ પરિવારિતમ્। પાતુકામસ્તતો વાચમન્તરિક્ષાત્સ શુશ્રુવે
ત્યાં તેણે ચોખ્ખું પાણી જોયું, જે ચકવાઓથી ઘેરાયેલું હતું. પાણી પીવાની ઇચ્છા થઈ, ત્યારે તેને આકાશમાંથી અવાજ સંભળાયો.
મા તાત સાહસં કાર્ષીર્મમ પૂર્વપરિગ્રહઃ। પ્રશ્નાનુક્ત્વા તુ માદ્રેય તતઃ પિબ હરસ્વ ચ
'બાળક, ઉતાવળ ન કર; આ પાણી પહેલેથી જ મારું છે. મારે પૂછેલા પ્રશ્નોનો જવાબ આપ્યા પછી જ, માદ્રીપુત્ર, તું પાણી પી અને લઈ જા.'
અનાદૃત્ય તુ તદ્વાક્યં નકુલઃ સુપિપાસિતઃ। અપિબચ્છીતલં તોયં પીત્વા ચ નિપપાત હ
પણ નકુલએ એ વાતને અવગણીને, ભારે તરસ લાગેલી હોવાથી, ઠંડું પાણી પીધું અને પછી જમીન પર પડી ગયો.
ચિરાયમાણે નકુલે કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ। અબ્રવીદ્ધ્રાતરં વીરં સહદેવમરિંદમમ્
નકુલ લાંબો સમય ન આવ્યો, ત્યારે કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે પોતાના વિર સહદેવને કહ્યું.
ભ્રાતા ચિરાયતે તાત સહદેવ તવાગ્રજઃ। તં ચૈવાનય સોદર્યં પાનીયં ચ ત્વમાનય
'સહદેવ, તારો મોટાભાઈ બહુ મોડું કરી રહ્યો છે. તું જા, તારો સગો ભાઈ અને પાણી બંને લઈને આવ.'
સહદેવસ્તથેત્યુક્ત્વા તાં દિશં પ્રત્યપદ્યત। દદર્શ ચ હતં ભૂમૌ ભ્રાતરં નકુલં તદા
સહદેવએ 'જેમ કહો તેમ' કહી એ દિશામાં ગયો અને ત્યાં જમીન પર પડેલો, મૃત્યુ પામેલો પોતાનો ભાઈ નકુલને જોયો.
ભ્રાતૃશોકાભિસંતપ્તસ્તૃષયા ચ પ્રપીડિતઃ। અભિદુદ્રાવ રપાનીયં તતો વાગભ્યભાષત
ભાઈના શોકથી દુઃખી અને તરસથી તડપતો સહદેવ પાણી તરફ દોડી ગયો, ત્યારે તેને અવાજ સંભળાયો.
મા તાત સાહસં કાર્ષીર્મમ પૂર્વપરિગ્રહઃ। પ્રશ્નાનુક્ત્વા યથાકામં પિબસ્વ ચ હરસ્વ ચ
'બાળક, ઉતાવળ ન કર; આ પાણી પહેલેથી જ મારું છે. મારા પ્રશ્નોના જવાબ આપ્યા પછી જ તું મનમુકીને પી અને લઈ જા.'
અનાદૃત્ય તુ તદ્વાક્યં સહદેવઃ પિપાસિતઃ। અપિબચ્છીતલં તોયં પીત્વા ચ નિપપાત હ
પણ એ વાતને અવગણીને, તરસેલો સહદેવ ઠંડું પાણી પી ગયો અને પછી જમીન પર પડી ગયો.
અથાબ્રવીત્સ વિજયં કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ। ભ્રાતરૌ તે ચિરગતૌ બીભત્સો શત્રુકર્શન
પછી કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે વિજયને કહ્યું: 'ભીમસેન, તારા બે ભાઈઓ ઘણો સમય થઈ ગયો છે.'
તૌ ચૈવાનય ભદ્રં તે પાનીયં ચ ત્વમાનય। ત્વં હિ નસ્તાત સર્વેષાં દુઃખિતાનામપાશ્રયઃ
'તુ બંનેને લઈને આવ અને પાણી પણ લાવ. કેમ કે તું જ અમારો દુઃખમાં આશરો છે.'
એવમુક્તો ગુડાકેશઃ પ્રગૃહ્ય સશરં ધનુઃ। આમુક્તખઙ્ગો મેધાવી તત્સરઃ પ્રત્યપદ્યત
આ રીતે કહેતાં, ગુડાકેશએ તીરવાળું ધનુષ્ય અને કમરે તલવાર લઈ, બુદ્ધિશાળી એ સરોવર તરફ ગયો.