તતો દિવ્યા દુન્દુભયઃ પ્રણેદુઃ પપાતોચ્ચૈઃ પુષ્પવર્ષં ચ દિવ્યમ્। દૃષ્ટ્વા કર્ણં શસ્ત્રસંકૃત્તગાત્રં મહુશ્ચાપિ સ્મયમાનં નૃવીરમ્
ત્યાં દેવલોકના ઢોલ વાગવા લાગ્યા અને આકાશમાંથી દિવ્ય ફૂલોની વરસાદ વરસી. દેવતાઓએ જ્યારે કર્ણને શસ્ત્રોથી ઘાયલ થયેલા, છતાં હસતો ઊભો રહેલો મહાન વીર જોયો, ત્યારે એમણે આ દૃશ્ય નિહાળ્યું.
તતશ્છિત્ત્વા કવચં દિવ્યમઙ્ગા- ત્તથૈવાર્દ્રં પ્રદદૌ વાસવાય। તથોત્કૃત્ય પ્રદદૌ કુણ્ડલે તે કર્ણાત્તસ્માત્કર્મણા તેન કર્ણઃ
પછી કર્ણે પોતાના શરીર પરથી દિવ્ય કવચ કાપી, એ હજુ ભીનું હતું, તે ઈન્દ્રને આપી દીધું. એ જ રીતે, કર્ણે પોતાના કુંડળ પણ ઉતારીને આપ્યા. આ કાર્યથી જ કર્ણને 'કર્ણ' કહેવાયો.
તતઃ પશ્ચાદ્દિવમેવોત્પપાત
પછી તરત જ તે સ્વર્ગ તરફ ઉડી ગયો.
શ્રુત્વા કર્ણં મુષિતં ધાર્તરાષ્ટ્રા દીનાઃ સર્વે ભગ્નદર્પા ઇવાસન્। તાં રચાવસ્થાં ગમિતં સૂતપુત્રં શ્રુત્વા પાર્થા જહૃપુઃ કાનનસ્થાઃ
કર્ણને બધું ગુમાવ્યાનું સાંભળીને ધૃતરાષ્ટ્રના બધા પુત્રો દુઃખી થઈ ગયા, તેમનો ગર્વ તૂટી ગયો. પણ જ્યારે કાન્યકવનમાં રહેલા પાંડવોને સુતપુત્ર પર આવી ગયેલી આ સ્થિતિની ખબર પડી, ત્યારે તેઓ આનંદિત થયા.
ક્વસ્તા વીરાઃ પાણ્ડવાસ્તે બભૂવુઃ કુતશ્ચૈતે શ્રુતવન્તઃ પ્રિયં તત્। કિં વાઽકાર્ષુર્દ્વાદશેઽબ્દે વ્યતીતે તન્મે સર્વં ભગવાન્વ્યાકરોતુ
એ વીર પાંડવો એ સમયે ક્યાં હતા? એમણે આ આનંદની વાત કેવી રીતે સાંભળી? અને બારમું વર્ષ પૂરુ થયા પછી એમણે શું કર્યું? મહાન ઋષિ કૃપા કરીને મને આ બધું સમજાવે.
લબ્ધ્વા કૃષ્ણાં સૈન્ધવં દ્રાવયિત્વા વિપ્રૈઃ સાર્ધં કામ્યકાદાશ્રમાત્તે। માર્કણ્ડેયાચ્છ્રુતવન્તઃ પુરાણં કદેવર્ષીણઆં ચરિતં વિસ્તરેણ
કૃષ્ણાને પાછી મેળવી અને સિંધુના રાજકુમારને હરાવી, પાંડવો બ્રાહ્મણો સાથે કામ્યક આશ્રમમાંથી નીકળી ગયા. ત્યાં એમણે માર્કંડેય ઋષિ પાસેથી પુરાણ અને પ્રાચીન ઋષિઓના વિસ્તૃત ચરિત્રો સાંભળ્યા.
પ્રત્યાજગ્મુઃ સરથાઃ સાનુયાત્રાઃ સર્વૈઃ સાર્ધં સૂતપૌરોગવૈસ્તે। તતો યયુર્દ્વૈતવનં નૃવીરા નિસ્તીર્યૈવં વનવાસં સમગ્રમ્
પછી પાંડવો પોતાના રથો અને અનુયાયીઓ સાથે, સુતપુત્રો અને પુરોહિતો સાથે પાછા આવ્યા. એમણે વનવાસ પૂરો કરી, પછી એ વીરોએ દ્વૈતવન તરફ પ્રયાણ કર્યું.
એવં હૃતાયાં ભાર્યાયાં પ્રાપ્ય ક્લેશમનુત્તમમ્। પ્રતિપદ્ય તતઃ કૃષ્ણાં કિમકુર્વત પાણ્ડવાઃ
પત્ની હરણ થયા પછી અને અપ્રતિમ દુઃખ સહન કર્યા પછી, જ્યારે એમણે કૃષ્ણાને પાછી મેળવી, ત્યારે પાંડવો પછી શું કર્યું?
એવં હૃતાયાં કૃષ્ણાયાં પ્રાપ્ય ક્લેશમનુત્તમમ્। વિહાય કામ્યકં રાજા સહ ભ્રાતૃભિરચ્યુતઃ
કૃષ્ણા હરણ થયા પછી અને ભારે દુઃખ ભોગવ્યા પછી, રાજા પોતાના ભાઈઓ અને અચ્યૂત સાથે કામ્યકવન છોડીને નીકળી પડ્યા.
પુનર્દ્વૈતવનં રમ્યમાજગામ યુધિષ્ઠિરઃ। સ્વાદુમૂલફલં રમ્યં વિચિત્રબહુપાદપમ્
યુધિષ્ઠિરે ફરીથી સુખદાયક દ્વૈતવનમાં વળતરા લીધી, જ્યાં મીઠાં મૂળ-ફળો અને અનેક સુંદર વૃક્ષો હતા.
અનુભુક્તફલાહારાઃ સર્વ એવ મિતાશનાઃ। ન્યવસન્પાણ્ડવાસ્તત્રકૃષ્ણયા સહ ભાર્યયા
ત્યાં પાંડવો અને તેમની પત્ની કૃષ્ણા, બધા મળીને, વનમાં મળતા ફળો ખાઈને, મર્યાદિત રીતે જીવન વિતાવતાં રહેતા.
વસન્દ્વૈતવને રાજા કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ। ભીમસેનોઽર્જુનશ્ચૈવ માદ્રીપુત્રૌ ચ પાણ્ડવૌ
દ્વૈતવનમાં કુંતીપુત્ર રાજા યુધિષ્ઠિર, ભીમસેન, અર્જુન અને માદ્રીના બે પુત્રો, એમ પાંડવો રહેતા હતા.
બ્રાહ્મણાર્થે પરાક્રાન્તા ધર્માત્માનો યતવ્રતાઃ। ક્લેશમાર્ચ્છન્ત વિપુલં સુખોદર્કં પરંતપાઃ
બ્રાહ્મણોના હિત માટે પ્રયત્નશીલ, ધર્મનિષ્ઠ અને પ્રતિજ્ઞાબદ્ધ એવા પાંડવો, દુશ્મનોને હરાવનારા, મોટું દુઃખ સહન કરતા, જે અંતે સુખ આપનારું હતું.
તસ્મિન્પ્રતિવસન્તસ્તે યત્પ્રાપુઃ કુરુસત્તમાઃ। વને ક્લેશં સુખોદર્કં તત્પ્રવક્ષ્યામિ તે શૃણુ
કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, જ્યારે પાંડવો ત્યાં રહેતા હતા, ત્યારે એમણે જે દુઃખ ભોગવ્યું, જે અંતે સુખ આપનારું હતું, એ હું તને કહું છું—શાંતિથી સાંભળ.
અરણીસહિતં ભાણ્ડં બ્રાહ્મણસ્ય તપસ્વિનઃ। મૃગસ્ ઘર્ષણસ્ય વિપાણે સમસજ્જત
એ સમયે એક તેજસ્વી હરણ એક બ્રાહ્મણ તપસ્વીના અગ્નિ પ્રજ્વલન માટેના સાધન, એટલે કે અરણિ સહિતનું બધું સાધન લઈ જંગલમાં દોડી ગયું.
તદાદાય ગતો રાજંસ્ત્વરમાણો મહામૃગઃ। આશ્રમાન્તરિતઃ શીઘ્રં પ્લવમાનો મહાજવઃ
એ બધું લઈને, મહા તેજસ્વી અને ઝડપી હરણ ઝડપથી કૂદી, આશ્રમથી દૂર જંગલની ઊંડાઈમાં દોડતું ગયું.
હ્રિયમાણં તુ તં દૃષ્ટ્વા સ વિપ્રઃ કુરુસત્તમ। ત્વરિતોઽભ્યાગમત્તત્રઅગ્નિહોત્રપરીપ્સયા। `તેષાં તુ વસતાં તત્ર પાણ્ડવાનાં મહારથમ્
કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, પોતાનું અગ્નિહોત્ર સાધન હરણ લઈ જાય છે એ જોઈ, એ બ્રાહ્મણ યજ્ઞ કરવાની ઈચ્છાથી ઉતાવળે પાંડવો પાસે આવ્યો, જે એ સમયે વનમાં રહેતા હતા.
અજાતશત્રુમાસીનં ભ્રાતૃભિઃ સહિતં વને। આગમ્ય બ્રાહ્મણસ્તૂર્ણં સંતપ્તશ્ચેદમબ્રવીત્
પછી એ બ્રાહ્મણ ઝડપથી આવી, વનમાં પોતાના ભાઈઓ સાથે બેઠેલા અજાતશત્રુ યુધિષ્ઠિર પાસે, વ્યાકુળ થઈને આ રીતે બોલ્યો.
અરણીસહિતં ભાણ્ડં સમાસક્તં વનસ્પતૌ। મૃગસ્ય ઘર઼્ષમાણસ્ય વિષાણે સમસજ્જત
અરણિ સાથેનું વાસણ ઝાડમાં ફસાઈ ગયું હતું, અને તે ઘસાતા હરણના શિંગડે અટકી ગયું.
તમાદાય ગતો રાજંસ્ત્વરમાણો મહામૃગઃ। આશ્રમાત્ત્વરિતઃ શીઘ્રં પ્લવમાનો મહાજવઃ
મોટા હરણ એ ઝડપથી તેThing લઈ આશ્રમમાંથી દોડતું નીકળી ગયું, તેની ગતિ બહુ જ ઝડપી હતી.
તસ્ય ગત્વા પદં રાજન્નાસાદ્ય ચ મહામૃગમ્। અગ્નિહોત્રં ન લુપ્યેત તદાનયત પાણ્ડવાઃ
રાજા, પાંડવો એ હરણના પગલાં પછડતાં ગયા, પણ હજી મોટું હરણ મળ્યું નહોતું. તેઓએ અગ્નિહોત્ર ન બગડે એ માટે તેThing પાછું લાવ્યું.
બ્રાહ્મણસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સન્તપ્તોઽથ યુધિષ્ઠિરઃ। ધનુરાદાય કૌન્તેયઃ પ્રાદ્રવદ્ભ્રાતૃભિઃ સહ
બ્રાહ્મણના વચન સાંભળી, યુધિષ્ઠિર દુઃખી થયો. કુંતીપુત્રએ ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું અને ભાઈઓ સાથે દોડ્યો.
સન્નદ્ધા ધન્વિનઃ સર્વે પ્રાદ્રવન્નરપુઙ્ગવાઃ। બ્રાહ્મણાર્થે યતન્તસ્તે શીઘ્રમન્વગમન્મૃગમ્
બધા યુદ્ધવીરો ધનુષ્યથી સજ્જ થઈ, બ્રાહ્મણના કામ માટે ઝડપથી હરણના પીછે દોડી ગયા.
કર્ણિનાલીકનારાચાનુત્સૃજન્તો મહારથાઃ। નાવિધ્યન્પાણ્ડવાસ્તત્ર પશ્યન્તો મૃગમન્તિકાત્
મહાવીર પાંડવો એ અનેક પ્રકારના તીક્ષ્ણ બાણ છોડ્યા, પણ હરણ નજીક હોવા છતાં તેઓ તેને વાગાડી શક્યા નહીં.
તેષાં પ્રયતમાનાનાં નાદૃશ્યત મહામૃગઃ। અપશ્યન્તોમૃગં શ્રાન્તા દુઃખં પ્રાપ્તા મનસ્વિનઃ
બધા પ્રયત્ન છતાં, મોટું હરણ દેખાયું નહીં. થાકી ને દુઃખી પાંડવો, હરણને જોઈ શક્યા નહીં અને મનથી વ્યથિત થયા.
શીતલચ્છાયમાગમય્ ન્યગ્રોધં ગહને વને। ક્ષુત્પિપાસાપરીતાઙ્ગાઃ પાણ્ડવાઃ સમુપાવિશન્
પાંડવો ભૂખ અને તરસથી ત્રાસી, ઠંડા છાંયડા માટે ઘન જંગલમાં આવેલા વડના ઝાડ નીચે બેઠા.
તેષાં સમુપવિષ્ટાનાં નકુલો દુઃખિતસ્તદા। અબ્રવીદ્ભ્રાતરં શ્રેષ્ઠમમર્ષાત્કુરુનન્દનમ્
બધા બેઠા હતા ત્યારે, દુઃખી નકુલએ અધીર થઈ પોતાના મોટા ભાઈ, કુરુવંશના શ્રેષ્ઠને કહ્યું.
નાસ્મિન્કુલે જાતુ મમજ્જ ધર્મો ન ચાલસ્યાદર્થલોપો બભૂવ। અનુત્તરાઃ સર્વભૂતેષુ ભૂપ સંપ્રાપ્તાઃ સ્મઃ સંશયં કિંનુ રાજન્
આ વંશમાં કદી ધર્મ ડૂબ્યો નથી, કે આળસથી કદી નુકસાન થયું નથી. રાજા, આપણે હંમેશાં સર્વેમાં શ્રેષ્ઠ રહ્યા છીએ, તો પછી આ અસમંજસ કેમ આવી પડ્યું?
નાપદામસ્તિ મર્યાદા ન નિમિત્તં ન કારણમ્। ધર્મસ્તુ વિભજત્યર્થમુભયોઃ પુણ્યપાપયોઃ
આપત્તિ માટે કોઈ નિશ્ચિત મર્યાદા, કારણ કે કારણ નથી. પુણ્ય કે પાપ બંનેમાં ધર્મ જ ફળ વહેંચે છે.
પ્રાતિકામ્યનયત્કૃષ્ણાં સભાયાં પ્રેષ્યવત્તદા। ન મયા નિહતસ્તત્રતેન પ્રાપ્તાઃ સ્મ સંશયમ્
જ્યારે દ્રૌપદીયે સભામાં દાસી સમાન અપમાન સહન કર્યું, ત્યારે મેં દોષીને માર્યો નહીં; એથી જ આજે આ અસમંજસ આવ્યું છે.