તતઃ સા વાયુના રાજન્સ્રોતસા ચ બલીયસા। ઉપાનીતો યતઃ સૂતઃ સભાર્યો જલમાશ્રિતઃ
પછી, પવન અને જોરદાર પ્રવાહથી એ મંજુષા ત્યાં આવી જ્યાં રથચાલક અને તેની પત્ની પાણી પાસે હતા.
સા તુ કૌતૂહલાત્પ્રાપ્તાં ગ્રાહયામાસ ભામિની। તતો નિવેદયામાસ સૂતસ્યાધિરથસ્ય વૈ
રાધાએ કૌતુકથી એ મંજુષા ઉઠાવી અને પછી અધીરથને આ વાત જણાવી.
સ તામુદ્ધૃત્ય મઞ્જૂષામુત્સાર્ય જલમન્તિકાત્। યન્ત્રૈરુદ્ઘાટયામાસ સોઽપશ્યત્તત્રબાલકમ્
અધીરથે એ મંજુષા પાણીમાંથી દૂર કરી, સાધનથી ખોલી અને અંદર બાળકને જોયો.
મૃષ્ટકુણ્ડલયુક્તેન વદનેન વિરાજિતમ્। `પરિમ્લાનમુખં બાલં રુદન્તં ક્ષુધિતં ભૃશમ્
તે બાળકના ચહેરા પર તેજ હતું, તે તેજસ્વી કુંડલ પહેરેલું હતું, પણ ભૂખથી ખૂબ રડતું અને મુખ મલિન હતું.
સ તુ તં પરયા લક્ષ્મ્યા દૃષ્ટ્વા યુક્તં વરાત્મજમ્'। સ સૂતો ભાર્યયા સાર્ધં વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ। અઙ્કમારોપ્ય તં બાલં ભાર્યાં વચનમબ્રવીત્
એ બાળકને અદભુત સૌંદર્યથી યુક્ત જોઈ, અધીરથ અને તેની પત્ની આશ્ચર્યથી આંખો પહોળી કરી, બાળકને ગોદમાં રાખ્યું અને અધીરથે પત્નીને કહ્યું.
ઇદમત્યદ્ભુતં ભીરુ યતો જાતોસ્મિ ભામિનિ। દૃષ્ટવાન્દેવગર્ભોઽયં મન્યેઽસ્માકમુપાગતઃ
હે ભયમુક્તે, આ તો અતિ આશ્ચર્યજનક છે; જન્મથી આજ સુધી આવું કદી જોયું નથી. મને લાગે છે કે આ દેવમૂલ્ય બાળક આપણને મળ્યું છે.
અનપત્યસ્ય પુત્રોઽયં દેવૈર્દત્તો ધ્રુવં મમ। ઇત્યુક્ત્વા તં દદૌ પુત્રં રાધાયૈ સ મહીપતે
આ દીકરો તો દેવોએ મને આપ્યો છે, નિસંતાનને માટે જ છે—આવું કહીને તે દીકરાને રાધાને આપી દીધો, રાજા.
રપ્રતિજગ્રાહ તં રાધા વિધિવદ્દિવ્યરૂપિણમ્। પુત્રં કમલગર્ભાભં દેવગર્ભં શ્રિયા વૃતમ્
રાધાએ એ દિવ્યરૂપ વાળા દીકરાને યોગ્ય રીતે સ્વીકાર્યો; તે કમળમાં જન્મેલા જેવો, દેવોનો દીકરો અને તેજથી ભરપૂર હતો.
સ્તન્યં સમસ્રવચ્ચાસ્ય દૈવાદિત્થ નિશ્ચયઃ'। પુપોષ ચૈનં વિધિવદ્વવૃધે સ ચ વીર્યવાન્। તતઃ પ્રભૃતિ ચાપ્યન્યે પ્રાભવન્નૌરસાઃ સુતાઃ
તેને માટે રાધાનું દૂધ આપમેળે વહેવા લાગ્યું, જાણે દેવઈચ્છાથી. તેણે એ બાળકને વિધિ પ્રમાણે પાળ્યો અને તે બળવાન અને પરાક્રમી બન્યો. ત્યારબાદ તેને પોતાના કુદરતી દીકરાઓ પણ થયા.
નામકર્મ ચ ચક્રુસ્તે કુણ્ડલે તસ્ દૃશ્યતે। કર્ણ ઇત્યેવ તં બાલં દૃષ્ટ્વા કર્ણં સકુણ્ડલમ્
નામકરણ સંસ્કાર કર્યો અને તેના કાનમાં કુંડળો જોઈને, એ બાળકને 'કર્ણ' નામ આપ્યું, કારણ કે તે કુંડળોથી શોભતો હતો.
વસુવર્મધરં દૃષ્ટ્વા તં બાલં હેમકુણ્ડલમ્। નામાસ્ય વસુષેણેતિ તતશ્ચક્રુર્દ્વિજાતયઃ
સોનાના કુંડળ અને વજ્રકવચ પહેરેલા એ બાળકને જોઈને, બ્રાહ્મણોએ તેનું નામ 'વસુશેણ' રાખ્યું.
એવં સ સૂતપુત્રત્વં જગામામિતવિક્રમઃ। વસુષેણ ઇતિખ્યાતો વૃષ ઇત્યેવ ચ પ્રભુઃ
આ રીતે એ અપરિમિત પરાક્રમી વીર સુતપુત્ર તરીકે ઓળખાયો, 'વસુશેણ' અને 'વૃષ' નામે પણ પ્રસિદ્ધ થયો.
સૂતસ્ય વવૃધેઽઙ્ગેષુ જ્યેષ્ઠઃ પુત્રઃ સ વીર્યવાન્। ચારેણ વિદિતશ્ચાસીત્પૃથયા દિવ્યવર્મભૃત્
એ બળવાન મોટો દીકરો અંગદેશના સુતના ઘરમાં ઉછર્યો; ગુપ્ત રીતે પુછપરછ કરીને કુંતીએ જાણ્યું કે એ દિવ્ય કવચધારી છે.
સૂતસ્ત્વધિરથઃ પુત્રં વિવૃદ્ધં સમયેન તમ્। દૃષ્ટ્વા પ્રસ્થાપયામાસ પુરં વારણસાહ્વયમ્
સમય આવતાં, અધિરથ સુતએ પોતાનો મોટો થયો દીકરો જોઈને, તેને વરણાવત નામના શહેરમાં મોકલ્યો.
તત્રોપસદનં ચક્રે દ્રોણસ્યેષ્વસ્ત્રકર્મણિ। સખ્યં દુર્યોધનેનૈવમગમત્સ ચ વીર્યવાન્
ત્યાં તેણે દ્રોણ પાસેથી શસ્ત્રવિદ્યાનું શિક્ષણ લીધું અને દુર્યોધન સાથે મિત્રતા કરી; એ વીર એ રીતે આગળ વધ્યો.
દ્રોણાત્કૃપાચ્ચ રામાચ્ચ સોઽસ્ત્રગ્રામં ચતુર્વિધમ્। લબ્ધ્વા લોકેઽભવત્ખ્યાતઃ પરમેષ્વાસતાં ગતઃ
દ્રોણ, કૃપ અને રામ પાસેથી ચાર પ્રકારની શસ્ત્રવિદ્યા શીખીને, એ જગતમાં શ્રેષ્ઠ ધનુર્ધર તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો.
સંધાય ધાર્તરાષ્ટ્રેણ પાર્થાનાં વિપ્રિયે રતઃ। યોદ્ધુમાશંસતે નિત્યં ફલ્ગુનેન મહાત્મના
દુર્યોધન સાથે જોડાઈને, તે પાંડવોને હંમેશા વિરોધ કરવાથી આનંદ પામતો અને મહાન આત્માવાળા અર્જુન સાથે યુદ્ધ કરવાની ઇચ્છા રાખતો.
સદા હિ તસ્ સ્પર્ધાઽઽસીદર્જુનન વિશાંપતે। અર્જુનસ્ય ચ કર્ણેન યતો દ્વન્દ્વં બભૂવ હ
એમને અને અર્જુન વચ્ચે હંમેશા સ્પર્ધા રહેતી, રાજાઓના રાજા; તેથી કર્ણ અને અર્જુન વચ્ચે દ્વંદ્વ યુદ્ધ થયું.
એતદ્ગુહ્યં મહારાજ સૂર્યસ્યાસીન્ન સંશયઃ। યઃ સૂર્યસંભવઃ કર્ણઃ કુર્યાત્પ્રતિકુલે રતઃ
આ રહસ્ય, મહારાજા, સૂર્યદેવનું હતું; તેમાં કોઈ શંકા નથી—સૂર્યથી જન્મેલો કર્ણ હંમેશા વિરોધમાં આનંદ પામતો.
તં તુ કુણ્ડલિનં દૃષ્ટ્વા વર્મણા ચ સમન્વિતમ્। અવધ્યં સમરે મત્વા પર્યતપ્યદ્યુધિષ્ઠિરઃ
પણ જ્યારે યુધિષ્ઠિરે તેને કુંડળ અને કવચથી સજ્જ જોઈને, યુદ્ધમાં અપરાજેય માન્યો, ત્યારે તે ચિંતિત થયો.
યદા ચ કર્ણો રાજેન્દ્ર ભાનુમન્તં દિવાકરમ્। સ્તૌતિ મધ્યંદિને પ્રાપ્તે પ્રાઞ્જલિઃ સલિલોત્થિતઃ
અને જ્યારે, રાજેન્દ્ર, કર્ણ મધ્યાહ્ને પાણીમાંથી ઊભો રહી, હાથ જોડીને તેજસ્વી સૂર્યદેવની સ્તુતિ કરતો હતો—
તત્રૈનમુપતિષ્ઠન્તિ બ્રાહ્મણા ધનહેતુના। નાદેયં તસ્ય તત્કાલે કિંચિદસ્તિ દ્વિજાતિષુ
ત્યારે ત્યાં બ્રાહ્મણો ધન માટે તેની પાસે આવતાં; એ સમયે, દ્વિજોને આપવા માટે તેની પાસે કંઈયું અપર્યાપ્ત ન હતું.
તમિન્દ્રો બ્રાહ્મણો ભૂત્વા ભિક્ષાં દેહીત્યુપસ્થિતઃ। સ્વાગતં ચેતિ રાધેયસ્તમથ પ્રત્યભાષત
ઇન્દ્ર બ્રાહ્મણનું રૂપ ધારણ કરીને ભિક્ષા માગવા આવ્યો; રાધેયે તેને સ્વાગત કર્યું અને વાત કરી.
દેવરાજમનુપ્રાપ્તં બ્રાહ્મણચ્છદ્મનાઽઽવૃતમ્। દૃષ્ટ્વાસ્વાગતમિત્યાહ ન બુબોધાસ્ય માનસમ્
દેવરાજને બ્રાહ્મણના વેશમાં આવ્યા જોઈ, તેણે સ્વાગત કર્યું, પણ મનમાં તેને ઓળખી શક્યો નહીં.
હિરણ્યકણ્ઠીઃ પ્રમદા ગ્રામાન્વા બહુગોકુલાન્। કિં દદાનીતિ તં વિપ્રમુવાચાધિરથિસ્તતઃ
પછી અધિરથના પુત્રે બ્રાહ્મણને પૂછ્યું: 'હું તને સોનાની હાર પહેરેલી સ્ત્રીઓ આપું કે અનેક ગાયવાળા ગામ આપું?'
હિરણ્યકણ્ઠ્યઃ પ્રમદા યચ્ચાન્યત્પ્રીતિવર્ધનમ્। નાહ દત્તમિહેચ્છામિ તદર્થિભ્યઃ પ્રદીયતામ્
બ્રાહ્મણે કહ્યું: 'મને સોનાની હારવાળી સ્ત્રીઓ કે બીજું કોઈ આનંદ આપતું દાન નથી જોઈએ; એ બધું બીજાં માંગનારને આપી દે.'
યદેતત્સહજં વર્મ કુણ્ડલે ચ તવાનઘ। એતદુત્કૃત્ય મે દેહિ યદિ સત્યવ્રતો ભવાન્
'પણ જો તું સાચો સત્યનિષ્ઠ છે, પાપરહિત, તો તારા જન્મથી મળેલા કવચ અને કુંડલ મને કાપી ને આપી દે.'
એતદિચ્છામ્યહં ભિક્ષાં ત્વયા દત્તાં પરંતપ। એષ મે સર્વલાભાનાં લાભઃ પરમકો મતઃ
'મારે તારી પાસેથી એ જ ભિક્ષા જોઈએ છે, દુશ્મનોને હરાવનાર; મારા માટે એ બધાં લાભોમાં શ્રેષ્ઠ છે.'
અવનિં પ્રમદા ગાશ્ચ નિર્વાપં બહુવાર્ષિકમ્। તત્તે વિપ્ર પ્રદાસ્યામિ ન તુ વર્મ સકુણ્ડલમ્
'હું તને સ્ત્રીઓ, ગાયો, જમીન અને ઘણા વર્ષો સુધી યજ્ઞાદિ દાન આપી શકું છું, પણ મારું કુદરતી કવચ અને કુંડલ નહીં.'
એવં બહુવિધૈર્વાક્યૈર્વાર્યમાણઃ સ તુ દ્વિજઃ। રકર્ણેન ભરતશ્રેષ્ઠ નાન્યં વરમયાચત
ભલે કેટલાંય રીતે સમજાવ્યો, પણ એ બ્રાહ્મણે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, કર્ણ પાસે બીજું કંઈ માંગ્યું નહીં.