રુદતી પુત્રશોકાર્તા નિશીથે કમલેક્ષણા। ધાત્ર્યા સહ પૃથા રાજન્પુત્રદર્શનલાલસા
પુત્રના શોકથી વ્યાકુળ, કમળ જેવી આંખો ધરાવતી પૃથા ધાય સાથે પુત્રને જોવા માટે તરસતી, આખી રાત રડતી રહી.
વિસર્જયિત્વા મઞ્જૂષાં સંબોધનભયાત્પિતુઃ। વિવેશ રાજભવનં પુનઃ શોકાતુરા તતઃ
પિતાની જાણ થઈ જાય એ ભયથી પૃથાએ મંજુષાને છોડીને, દુઃખથી ભરેલી ફરી રાજમહેલમાં પ્રવેશ કર્યો.
મઞ્જૂષા ત્વશ્વનદ્યાઃ સા યયૌ ચર્મયણ્વતીં નદીમ્। ચર્મણ્વત્યાશ્ચયમુનાં તતો ગઙ્ગાં જગામ હ
અશ્વનદીમાંથી મંજુષા વહેતી-વહેતી ચર્મવતી નદીમાં પહોંચી, ત્યાંથી યમુના અને પછી ગંગામાં પહોંચી.
ગઙ્ગાયાઃ સૂતવિષયં ચમ્પામનુયયૌ પુરીમ્। સ મઞ્જૂષાગતો ગર્ભસ્તરઙ્ગૈરુહ્યમાનકઃ
ગંગામાંથી તે મંજુષા રથચાલકોના પ્રદેશમાં, ચંપા નગરી સુધી તરંગો પર તરતી પહોંચી, જેમાં બાળક અંદર હતો.
અમૃતાદુત્થિતં દિવ્યં તનુવર્મ સકુણ્ડલમ્। ધારયામાસ તં ગર્ભં દૈવં ચ વિધિનિર્મિતમ્
તેમાં અમૃતમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા જેવું દેવમૂલ્ય બાળક હતું, જે કવચ અને કુંડલથી શોભિત હતું, અને જે દૈવયોગે રચાયું હતું.
એતદ્ગુહ્યં મહારાજ સૂર્યસ્યાસીન્મહાત્મનઃ। સ સૂર્યસંભવો ગર્ભઃ કુન્ત્યા ગર્ભેણ ધારિતઃ
હે મહારાજ, આ રહસ્ય મહાત્મા સૂર્યદેવનું હતું; તે બાળક સૂર્યદેવથી જન્મેલો અને કુંતીના ગર્ભમાં પોષાયો હતો.
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય વૈ સખા। સૂતોઽધિરથ ઇત્યેવ સદારો જાહ્નવીં યયૌ
એ જ સમયે, ધૃતરાષ્ટ્રના મિત્ર અધીરથ નામના રથચાલક પત્ની સાથે ગંગા કિનારે ગયા.
તસ્ય ભાર્યાઽભવદ્રાજન્રૂપેણાસદૃશી ભુવિ। રાધા નામ મહાભાગા ન સા પુત્રમવિન્દત। અપત્યાર્થે પરં યત્નમકરોચ્ચ વિશેષતઃ
હે રાજા, તેની પત્ની રાધા, રૂપે અનન્ય અને ખૂબ પવિત્ર હતી, પણ તેને સંતાન નહોતું. સંતાન માટે તેણે ઘણી મહેનત કરી.
સા દદર્શાથ મઞ્જૂષામુહ્યમાનાં યદૃચ્છયા। દત્તરક્ષાપ્રતિસરામન્વાલમ્ભનશોભનામ્
એ વખતે, તેણે અચાનક પાણીમાં વહેતી એક મંજુષા જોઈ, જેના પર રક્ષાકાવચ અને સુંદર હાથપકડી હતી.
ઊર્મીતરઙ્ગૈર્જાહ્નવ્યાઃ સમાનીતામુપહ્વરમ્। `વિવર્તમાનાં બહુશઃ પુનઃપુનરિતસ્તતઃ
ગંગાની લહેરો અને પ્રવાહે તેને વારંવાર ધકેલતાં, એ મંજુષા કિનારે આવી પહોંચી.
તતઃ સા વાયુના રાજન્સ્રોતસા ચ બલીયસા। ઉપાનીતો યતઃ સૂતઃ સભાર્યો જલમાશ્રિતઃ
પછી, પવન અને જોરદાર પ્રવાહથી એ મંજુષા ત્યાં આવી જ્યાં રથચાલક અને તેની પત્ની પાણી પાસે હતા.
સા તુ કૌતૂહલાત્પ્રાપ્તાં ગ્રાહયામાસ ભામિની। તતો નિવેદયામાસ સૂતસ્યાધિરથસ્ય વૈ
રાધાએ કૌતુકથી એ મંજુષા ઉઠાવી અને પછી અધીરથને આ વાત જણાવી.
સ તામુદ્ધૃત્ય મઞ્જૂષામુત્સાર્ય જલમન્તિકાત્। યન્ત્રૈરુદ્ઘાટયામાસ સોઽપશ્યત્તત્રબાલકમ્
અધીરથે એ મંજુષા પાણીમાંથી દૂર કરી, સાધનથી ખોલી અને અંદર બાળકને જોયો.
મૃષ્ટકુણ્ડલયુક્તેન વદનેન વિરાજિતમ્। `પરિમ્લાનમુખં બાલં રુદન્તં ક્ષુધિતં ભૃશમ્
તે બાળકના ચહેરા પર તેજ હતું, તે તેજસ્વી કુંડલ પહેરેલું હતું, પણ ભૂખથી ખૂબ રડતું અને મુખ મલિન હતું.
સ તુ તં પરયા લક્ષ્મ્યા દૃષ્ટ્વા યુક્તં વરાત્મજમ્'। સ સૂતો ભાર્યયા સાર્ધં વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ। અઙ્કમારોપ્ય તં બાલં ભાર્યાં વચનમબ્રવીત્
એ બાળકને અદભુત સૌંદર્યથી યુક્ત જોઈ, અધીરથ અને તેની પત્ની આશ્ચર્યથી આંખો પહોળી કરી, બાળકને ગોદમાં રાખ્યું અને અધીરથે પત્નીને કહ્યું.
ઇદમત્યદ્ભુતં ભીરુ યતો જાતોસ્મિ ભામિનિ। દૃષ્ટવાન્દેવગર્ભોઽયં મન્યેઽસ્માકમુપાગતઃ
હે ભયમુક્તે, આ તો અતિ આશ્ચર્યજનક છે; જન્મથી આજ સુધી આવું કદી જોયું નથી. મને લાગે છે કે આ દેવમૂલ્ય બાળક આપણને મળ્યું છે.
અનપત્યસ્ય પુત્રોઽયં દેવૈર્દત્તો ધ્રુવં મમ। ઇત્યુક્ત્વા તં દદૌ પુત્રં રાધાયૈ સ મહીપતે
આ દીકરો તો દેવોએ મને આપ્યો છે, નિસંતાનને માટે જ છે—આવું કહીને તે દીકરાને રાધાને આપી દીધો, રાજા.
રપ્રતિજગ્રાહ તં રાધા વિધિવદ્દિવ્યરૂપિણમ્। પુત્રં કમલગર્ભાભં દેવગર્ભં શ્રિયા વૃતમ્
રાધાએ એ દિવ્યરૂપ વાળા દીકરાને યોગ્ય રીતે સ્વીકાર્યો; તે કમળમાં જન્મેલા જેવો, દેવોનો દીકરો અને તેજથી ભરપૂર હતો.
સ્તન્યં સમસ્રવચ્ચાસ્ય દૈવાદિત્થ નિશ્ચયઃ'। પુપોષ ચૈનં વિધિવદ્વવૃધે સ ચ વીર્યવાન્। તતઃ પ્રભૃતિ ચાપ્યન્યે પ્રાભવન્નૌરસાઃ સુતાઃ
તેને માટે રાધાનું દૂધ આપમેળે વહેવા લાગ્યું, જાણે દેવઈચ્છાથી. તેણે એ બાળકને વિધિ પ્રમાણે પાળ્યો અને તે બળવાન અને પરાક્રમી બન્યો. ત્યારબાદ તેને પોતાના કુદરતી દીકરાઓ પણ થયા.
નામકર્મ ચ ચક્રુસ્તે કુણ્ડલે તસ્ દૃશ્યતે। કર્ણ ઇત્યેવ તં બાલં દૃષ્ટ્વા કર્ણં સકુણ્ડલમ્
નામકરણ સંસ્કાર કર્યો અને તેના કાનમાં કુંડળો જોઈને, એ બાળકને 'કર્ણ' નામ આપ્યું, કારણ કે તે કુંડળોથી શોભતો હતો.
વસુવર્મધરં દૃષ્ટ્વા તં બાલં હેમકુણ્ડલમ્। નામાસ્ય વસુષેણેતિ તતશ્ચક્રુર્દ્વિજાતયઃ
સોનાના કુંડળ અને વજ્રકવચ પહેરેલા એ બાળકને જોઈને, બ્રાહ્મણોએ તેનું નામ 'વસુશેણ' રાખ્યું.
એવં સ સૂતપુત્રત્વં જગામામિતવિક્રમઃ। વસુષેણ ઇતિખ્યાતો વૃષ ઇત્યેવ ચ પ્રભુઃ
આ રીતે એ અપરિમિત પરાક્રમી વીર સુતપુત્ર તરીકે ઓળખાયો, 'વસુશેણ' અને 'વૃષ' નામે પણ પ્રસિદ્ધ થયો.
સૂતસ્ય વવૃધેઽઙ્ગેષુ જ્યેષ્ઠઃ પુત્રઃ સ વીર્યવાન્। ચારેણ વિદિતશ્ચાસીત્પૃથયા દિવ્યવર્મભૃત્
એ બળવાન મોટો દીકરો અંગદેશના સુતના ઘરમાં ઉછર્યો; ગુપ્ત રીતે પુછપરછ કરીને કુંતીએ જાણ્યું કે એ દિવ્ય કવચધારી છે.
સૂતસ્ત્વધિરથઃ પુત્રં વિવૃદ્ધં સમયેન તમ્। દૃષ્ટ્વા પ્રસ્થાપયામાસ પુરં વારણસાહ્વયમ્
સમય આવતાં, અધિરથ સુતએ પોતાનો મોટો થયો દીકરો જોઈને, તેને વરણાવત નામના શહેરમાં મોકલ્યો.
તત્રોપસદનં ચક્રે દ્રોણસ્યેષ્વસ્ત્રકર્મણિ। સખ્યં દુર્યોધનેનૈવમગમત્સ ચ વીર્યવાન્
ત્યાં તેણે દ્રોણ પાસેથી શસ્ત્રવિદ્યાનું શિક્ષણ લીધું અને દુર્યોધન સાથે મિત્રતા કરી; એ વીર એ રીતે આગળ વધ્યો.
દ્રોણાત્કૃપાચ્ચ રામાચ્ચ સોઽસ્ત્રગ્રામં ચતુર્વિધમ્। લબ્ધ્વા લોકેઽભવત્ખ્યાતઃ પરમેષ્વાસતાં ગતઃ
દ્રોણ, કૃપ અને રામ પાસેથી ચાર પ્રકારની શસ્ત્રવિદ્યા શીખીને, એ જગતમાં શ્રેષ્ઠ ધનુર્ધર તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો.
સંધાય ધાર્તરાષ્ટ્રેણ પાર્થાનાં વિપ્રિયે રતઃ। યોદ્ધુમાશંસતે નિત્યં ફલ્ગુનેન મહાત્મના
દુર્યોધન સાથે જોડાઈને, તે પાંડવોને હંમેશા વિરોધ કરવાથી આનંદ પામતો અને મહાન આત્માવાળા અર્જુન સાથે યુદ્ધ કરવાની ઇચ્છા રાખતો.
સદા હિ તસ્ સ્પર્ધાઽઽસીદર્જુનન વિશાંપતે। અર્જુનસ્ય ચ કર્ણેન યતો દ્વન્દ્વં બભૂવ હ
એમને અને અર્જુન વચ્ચે હંમેશા સ્પર્ધા રહેતી, રાજાઓના રાજા; તેથી કર્ણ અને અર્જુન વચ્ચે દ્વંદ્વ યુદ્ધ થયું.
એતદ્ગુહ્યં મહારાજ સૂર્યસ્યાસીન્ન સંશયઃ। યઃ સૂર્યસંભવઃ કર્ણઃ કુર્યાત્પ્રતિકુલે રતઃ
આ રહસ્ય, મહારાજા, સૂર્યદેવનું હતું; તેમાં કોઈ શંકા નથી—સૂર્યથી જન્મેલો કર્ણ હંમેશા વિરોધમાં આનંદ પામતો.
તં તુ કુણ્ડલિનં દૃષ્ટ્વા વર્મણા ચ સમન્વિતમ્। અવધ્યં સમરે મત્વા પર્યતપ્યદ્યુધિષ્ઠિરઃ
પણ જ્યારે યુધિષ્ઠિરે તેને કુંડળ અને કવચથી સજ્જ જોઈને, યુદ્ધમાં અપરાજેય માન્યો, ત્યારે તે ચિંતિત થયો.