તસ્મૈ પ્રયાચમાનાય ન દેયે કુણ્ડલે ત્વયા। અનુનેયઃ પરં શક્ત્યા શ્રેય એતદ્ધિ તે પરમ્
જે તારા પાસેથી કુંડળ માંગે, તેને તું ક્યારેય આપવું નહીં; તારે પૂરી શક્તિથી તેને સમજાવવું જોઈએ—આજ તારો સાચો કલ્યાણ છે.
કુણ્ડલાર્થેઽબ્રુવંસ્તાત કારણૈર્બહુભિસ્ત્વયા। અન્યૈર્બહુવિધૈર્વિત્તૈઃ સન્નિવાર્યઃ પુનઃપુનઃ
પુત્ર, જો તે કુંડળ માટે કહે, તો તારે અનેક કારણો અને બીજા અનેક પ્રકારના ધનથી વારંવાર તેને અટકાવવો જોઈએ.
રત્નૈઃ સ્ત્રીભિસ્તથા ગોભિર્ધનૈર્બહુવિધૈરપિ। નિદર્શનૈશ્ચ બહુભિઃ કુણ્ડલેપ્સુઃ પુરંદરઃ
કુંડલ મેળવવાની ઇચ્છાથી પુરંદરે અનેક રત્નો, સ્ત્રીઓ, ગાયો અને વિવિધ પ્રકારની સંપત્તિ સાથે અનેક પ્રકારના ઉપહાર કર્યાં.
યદિ દાસ્યસિ કર્ણ ત્વં સહજે કુણ્ડલે શુભે। આયુષઃ પ્રક્ષયં ગત્વા મૃત્યોર્વશમુપૈષ્યસિ
કર્ણ, જો તું તારા જન્મથી મળેલા આ શુભ કુંડલ આપે તો તારી આયુષ્ય ઘટી જશે અને તું મૃત્યુના વશમાં થઈ જશે.
કવચેન સમાયુક્તઃ કુણ્ડલાભ્યાં ચ માનદ। અવધ્યસ્ત્વં રણેઽરીણામિતિ વિદ્ધિ વચો મમ
કવચ અને કુંડલથી સજ્જ, હે માન આપનાર, તું યુદ્ધમાં દુશ્મનો માટે અજય છે – આ મારી વાત સાચી માન.
અમૃતાદુત્થિતં હ્યેતદુભયં રત્નસંમિતમ્। તસ્માદ્રક્ષ્યં ત્વયા કર્ણ જીવિતં ચેત્પ્રિયં તવ
આ બંને અમૃતમાંથી ઉત્પન્ન અને રત્ન જેવી કિંમતી છે; એટલે, કર્ણ, જો તને તારો જીવ પ્રિય હોય તો તેને સાચવજે.
કો મામેવં ભવાન્પ્રાહ દર્શયન્સૌહૃદં પરમ્। કામયા ભગવન્બ્રૂહિ કો ભવાન્દ્વિજવેષધૃક્
તમે મને આવું ઊંચું મિત્રત્વ બતાવીને કોણ છો? હે ભગવન, કૃપા કરીને કહો, તમે કોણ છો, બ્રાહ્મણના વેશમાં આવ્યાં છો?
અહં તાત સહસ્રાંશુઃ સૌહૃદાત્ત્વાં નિદર્શયે। કુરુષ્વૈતદ્વયો મે ત્વમેતચ્છ્રેયઃ પરં હિ તે
હું સહસ્રકિરણવાળો છું, બેટા, મિત્રભાવથી તને દેખાડું છું; મારા માટે આ કર, કારણ કે એ તારો સર્વોત્તમ કલ્યાણ છે.
શ્રેય એવ મમાત્યન્તં યસ્ય મે ગોપતિઃ પ્રભુઃ। પ્રવક્તાઽદ્ય હિતાન્વેષી શૃણુ ચેદં વચો મમ
મારા માટે સૌથી મોટું કલ્યાણ એ છે કે ગોપાલ મારા સ્વામી છે; આજે એ મારા હિત માટે બોલે છે. હવે મારી વાત સાંભળ.
પ્રસાદયે ત્વાં વરદં પ્રણયાચ્ચ બ્રવીમ્યહમ્। ન નિવાર્યો વ્રતાદસ્માદહં યદ્યસ્મિ તે પ્રિયઃ
હું તને વિનંતી કરું છું, હે વરદાન આપનાર, અને પ્રેમથી કહું છું; હું મારા આ વ્રતમાંથી પાછો ફરી શકતો નથી, ભલે તું મને પ્રિય હોય.
વ્રતં વૈ મમ લોકોઽયં વેત્તિ કૃત્સ્નં વિભાવસો। યથાઽહં દ્વિજમુખ્યેભ્યો દદ્યાં પ્રાણાનપિધ્રુવમ્
હે અગ્નિદેવ, આખો જગત જાણે છે કે મારું વ્રત એવું છે કે હું શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને જરૂર પડે તો પોતાનું પ્રાણ પણ આપી દઉં.
યદ્યાગચ્છતિ માં શક્રો બ્રાહ્મણચ્છદ્મના વૃતઃ। હિતાર્થં પાણ્ડુપુત્રાણાં ખેચરોત્તમ ભિક્ષિતુમ્
હે આકાશમાં વિહાર કરનાર શ્રેષ્ઠ, જો પાંડવોના હિત માટે શક્ર બ્રાહ્મણ બનીને મારી પાસે ભિક્ષા માંગવા આવે,
દાસ્યામિ વિબુધશ્રેષ્ઠ કુણ્ડલે વર્મ ચોત્તમમ્। ન મે કીર્તિઃ પ્રણશ્યેત ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતા
હે દેવતાઓના શ્રેષ્ઠ, હું કુંડલ અને ઉત્તમ કવચ આપી દઈશ; ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ મારી કીર્તિ કદી નાશ પામશે નહીં.
મદ્વિધસ્યાયશસ્યં હિ ન યુક્તં પ્રાણરક્ષણમ્। યુક્તં હિ યશસા યુક્તં મરણં લોકસંમતમ્
મારા જેવા માટે અપમાને જીવ બચાવવું યોગ્ય નથી; લોકમાં માન્ય છે કે માન સાથે મૃત્યુ પામવું યોગ્ય છે.
સોહમિન્દ્રાય દાસ્યામિ કુણ્ડલે સહ વર્મણા। યદિ માં બલવૃત્રઘ્નો ભિક્ષાર્થમુપયાસ્યતિ
મહાન વૃત્રવિનાશક ઇન્દ્ર જો મારી પાસે ભિક્ષા માંગવા આવે તો હું કુંડલ અને કવચ બંને આપી દઈશ.
હિતાર્થં પાણ્ડુપુત્રાણાં કુણ્ડલે મે પ્રયાચિતુમ્। તન્મે કીર્તિકરં લોકે તસ્યાકીર્તિર્ભવિષ્યતિ
જો પાંડવોના હિત માટે એ મારા કુંડલ માગશે તો એથી મને જગતમાં કીર્તિ મળશે અને તેને અપકીર્તિ મળશે.
વૃણોમિ કીર્તિં લોકે હિ જીવિતેનાપિ ભાનુમન્। કીર્તિમાનશ્નુતે સ્વર્ગં હીનકીર્તિસ્તુ નશ્યતિ
હે ભાનુ, હું જીવન કરતાં પણ જગતમાં કીર્તિ પસંદ કરું છું; કીર્તિવાન સ્વર્ગ પામે છે અને કીર્તિ વિનાનો નાશ થાય છે.
કીર્તિર્હિ પુરુષં લોકે સંજીવયતિ માતૃવત્। અકીર્તિર્જીવિતં હન્તિ જીવતોપિ શરીરિણઃ
કીર્તિ માણસને દુનિયામાં માતા જેવી જીવંત રાખે છે; અપકીર્તિ જીવતા માણસનું જીવન પણ નાશ પામે છે.
અયંપુરાણઃ શ્લોકો હિ સ્વયં ગીતો વિભાવસો। ધાત્રા લોકેશ્વર યથા કીર્તિરાયુર્નરસ્ય હ
આ પ્રાચીન શ્લોક અગ્નિદેવે પોતે ગાયો છે, હે જગતના સ્વામી, જેમાં કહ્યું છે કે માણસ માટે કીર્તિ અને આયુષ્ય કેવી રીતે છે.
પુરુષસ્ય પરે લોકે કીર્તિરેવ પરાયણમ્। ઇહ લોકે વિશુદ્ધા ચ કીર્તિરાયુર્વિવર્ધની
માણસ માટે પરલોકમાં કીર્તિ જ સાચો આધાર છે; અને આ લોકમાં શુદ્ધ કીર્તિ આયુષ્ય વધારતી છે.
સોહં શરીરજે દત્ત્વા કીર્તિં પ્રાપ્સ્યામિ શાશ્વતીમ્। દત્ત્વા ચ વિધિવદ્દાનં બ્રાહ્મણેભ્યો યથાવિધિ
હું આ શરીર દાન આપી ને ચિરંજીવ કીર્તિ મેળવીશ, અને વિધિ પ્રમાણે બ્રાહ્મણોને દાન આપીશ.
હુત્વા શરીરં રસંગ્રામે કૃત્વા કર્મ સુદુષ્કરમ્। વિજિત્ય ચ પરાનાજૌ યશઃ પ્રાપ્સ્યામિ કેવલમ્
શરીર યજ્ઞમાં અર્પણ કરીને, અઘરું કાર્ય કરી, યુદ્ધમાં શત્રુઓને જીતીને, હું નિર્મળ યશ મેળવીશ.
ભીતાનામભયં દત્ત્વા સંગ્રામે જીવિતાર્થિનામ્। વૃદ્ધાન્વાલાન્દ્વિજાતીંશ્ચ મોક્ષયિત્વા મહાભયાત્
યુદ્ધમાં ડરેલા અને જીવવા ઈચ્છનારને નિર્ભયતા આપી, વૃદ્ધો, બાળકો અને દ્વિજોને મહા ભયમાંથી બચાવીશ.
પ્રાપ્સ્યામિ પરમં લોકે યશઃ સ્વર્ગ્યમનુત્તમમ્। જીવિતેનાપિ મે રક્ષ્યા કીર્તિસ્તદ્વિદ્વિ મે વ્રતમ્
હું લોકમાં શ્રેષ્ઠ અને સ્વર્ગ સમાન અપ્રતિમ યશ મેળવીશ; જીવન જાય તો પણ કીર્તિ જાળવીશ—એ જ મારું વ્રત છે.
સો હં દત્ત્વા મઘવતે ભિક્ષામેતામનુત્તમામ્। બ્રાહ્મણચ્છદ્મિને દેવ લોકે ગન્તા પરાં ગતિમ્
હું બ્રાહ્મણરૂપે આવેલા મઘવાનને શ્રેષ્ઠ દાન આપી, દેવલોકમાં ઉત્તમ ગતિ મેળવીશ.
માઽહિતં કર્ણ કાર્ષીસ્ત્વમાત્મનઃ સુહૃદાં તથા। પુત્રાણામથ ભાર્યાણામથો માતુરથો પિતુઃ
કર્ણ, તું પોતાને કે પોતાના મિત્રોને, પુત્રોને, પત્નીઓને, માતા કે પિતાને દુઃખ ન કર.
શરીરસ્યાવિરોધેન પ્રાણિનાં પ્રાણભૃદ્વર। ઇષ્યતે યશસઃ પ્રાપ્તિઃ કીર્તિશ્ચ ત્રિદિવે સ્થિરા
શરીરને નુકસાન કર્યા વિના, જીવંત રહેતાં યશ અને કીર્તિ મેળવવી યોગ્ય છે.
યસ્ત્વં પ્રાણવિરોધેન કીર્તિમિચ્છસિ શાશ્વતીમ્। સા તે પ્રાણાન્સમાદાય ગમિષ્યતિ ન સંશયઃ
પણ જો તું જીવન ગુમાવીને ચિરંજીવ કીર્તિ ઈચ્છે છે, તો એ કીર્તિ પણ જીવન સાથે જ જશે—આમાં શંકા નથી.
જીવતાં કુરુતે કાર્યં પિતા માતા સુતાસ્તથા। યે ચાન્યે બાન્ધવાઃ કેચિલ્લોકેઽસ્મિન્પુરુષર્ષભ
માણસ જીવતો હોય ત્યારે જ પિતા, માતા, પુત્ર અને અન્ય સગાંઓના કામ કરી શકે છે, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ.
રાજાનશ્ચ નરવ્યાઘ્ર પૌરુષેણ નિબોધ તત્। કીર્તિશ્ચ જીવતઃ સાધ્વી પુરુષસ્ય મહાદ્યુતે
રાજાઓ પણ, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, પોતાના પરાક્રમથી અને જીવતાં જ સાચી કીર્તિ મેળવે છે.