યદિ મેઽસ્તિ તપસ્તપ્તં યદિ દત્તં હુતં યદિ। શ્વશ્રૂશ્વશુરભર્તૄણાં મમ પુણ્યાઽસ્તુ શર્વરી
જો મેં કદી તપ કર્યું હોય, દાન આપ્યું હોય કે હવન કર્યું હોય, તો આ રાત મારા સાસુ-સસરા અને પતિ માટે શુભ રહે.
ન સ્મરામ્યુક્તપૂર્વં વૈ સ્વૈરેષ્વપ્યનૃતાં ગિરમ્। તેન સત્યેન તાવદ્ય ધ્રિયેતાં શ્વશુરૌ મમ
હું ક્યારેય પણ, રમતમાં પણ, ખોટું બોલી હોવું યાદ નથી; એ સત્યના બળે આજે મારા સાસુ-સસરા સુરક્ષિત રહે.
કામયે દર્શનં પિત્રોર્યાહિ સાવિત્રિ માચિરમ્। `અપિનામ ગુરૂ તૌ હિ પશ્યેયં ધ્રિયમાણકૌ
મને મારા માતા-પિતાને જોવા માટે ખુબ ઇચ્છા થાય છે—સાવિત્રી, તું જલદી જા. જો એ બંને વડીલ હજુ જીવતા હોય તો, હું એમને વંદન કરવા માંગું છું.
પુરા માતુઃ પિતુર્વાઽપિયદિ પશ્યામિ વિપ્રિયમ્। ન જીવિષ્યે વરારોહે સત્યેનાત્માનમાલભે
હું જો મારી માતા કે પિતા સાથે કંઈ દુઃખદ ઘટના જોઈશ, તો, સુન્દરી, હું જીવતો રહીશ નહીં—સત્યની શપથ લઈ આ પ્રતિજ્ઞા કરું છું.
યદિ ધર્મે ચ તે બુદ્ધિર્માં ચેજ્જીવન્તમિચ્છસિ। મમ પ્રિયં વા કર્તવ્યં ગચ્છાવાશ્રમમન્તિકાત્
જો તારો મન ધર્મમાં સ્થિર છે અને તું મને જીવતો જોઈતી હોય, તો મને જે ગમતું હોય એ કરવું પડશે—ચાલ, આપણે આ આશ્રમમાંથી બહાર જઈએ.
સાવિત્રી તત ઉત્થાય કેશાન્સંમ્ય ભામિની। પતિમુત્થાપયામાસ બાહુભ્યાં પરિગૃહ્ય વૈ
પછી સાવિત્રી ઊભી રહી, તેજવતી, અને પોતાના વાળ ગોઠવી, પતિને હાથથી ઉઠાવ્યો અને બાહોમાં ભરીને ઉભા કર્યા.
ઉત્તાય સત્યવાંશ્ચાપિ પ્રમૃજ્યાઙ્ગાનિ પાણિના। સર્વા દિશઃ સમાલોક્ય કઠિને દૃષ્ટિમાદધે
સત્યવાન પણ ઊભો થયો, હાથથી શરીર સાફ કર્યું, ચારેય દિશામાં નજર ફેરવી, અને દૃઢ નિશ્ચયથી નજર સ્થિર કરી.
તમુવાચાથસાવિત્રી શ્વઃ ફલાનિ હરિષ્યસિ। યોગક્ષેમાર્થમેતં તે નેષ્યામિ પરશું ત્વહમ્
પછી સાવિત્રીએ કહ્યું: 'કાલે તું ફળો ભેગા કરશે. તારા સુખ અને આરોગ્ય માટે, હું તારા માટે આ કુહાડો લઈ જઈશ.'
કૃત્ત્વા કઠિનભારં સા વૃક્ષશાખાવલમ્બિનમ્। ગૃહીત્વા પરશું ભર્તુઃ સકાશે પુનરાગમત્
ભારે લાકડાનું બોજું કાપીને, ઝાડની ડાળ પકડી, તેણે પતિનો કુહાડો ઉઠાવ્યો અને ફરીથી પતિની પાસે આવી.
વામે સ્કન્ધે તુ વામોરૂર્ભર્તુર્બાહું નિવેશ્ય ચ। દક્ષિણએન પરિષ્વજ્ય જગામ ગજગામિની
પતિનો ડાબો હાથ પોતાના ડાબા ખભા પર રાખી અને જમણા હાથથી તેને ભેટી, હાથીની જેમ મૃદુ ચાલે તે રીતે આગળ વધી.
અભ્યાસગમનાદ્ભીરુ પન્થાનો વિદિતા મમ। વૃક્ષાન્તરાલોકિતયા જ્યોત્સ્નયા ચાપિ લક્ષયે
હું વારંવાર આ રસ્તે ગઈ છું, ભયભીતે, એટલે મને રસ્તાઓ સારી રીતે ખબર છે. ઝાડો વચ્ચે ચાંદની પડે છે, એટલે હું બધું જોઈ શકું છું.
આગતૌ સ્વઃ પથા યેન ફલાન્યવચિતાનિ ચ। યથાગતં શુભે ગચ્છ પન્થાનં મા વિચારય
અમે એ જ રસ્તે આવ્યા છીએ જ્યાંથી ફળો ભેગા કર્યા હતા. શુભે, જેમ આવી હતી તેમ જ પાછી જા—રસ્તાની ચિંતા ન કર.
પલાશખણ્ડે ચૈતસ્મિન્પન્થા વ્યાવર્તતે દ્વિધા। તસ્યોત્તરેણ યઃ પન્થાસ્તેન ગચ્છ ત્વરસ્વ ચ
આ પલાશની તૂટી ગયેલી ડાળ પાસે રસ્તો બે ભાગે વહેંચાય છે. એમાં ઉત્તર તરફનો રસ્તો પકડ અને જલદી જા.
સ્વસ્થોસ્મિ બલવાનસ્મિ દિદૃક્ષુઃ પિતરાવુભૌ। બ્રુવન્નેવ ત્વરાયુક્તઃ સમ્પ્રાયાદાશ્રમં પ્રતિ
હું સ્વસ્થ છું, મજબૂત છું અને બંને માતા-પિતાને જોવા માંગું છું. આવું બોલી, ઉત્સાહથી, એ આશ્રમ તરફ ચાલ્યો.
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ દ્યુમત્સેનો મહાબલઃ। લબ્ધચક્ષુઃ પ્રસન્નાયાં દૃષ્ટ્યાં સર્વં દદર્શ હ
એ જ સમયે, મહાબળશાળી દ્યુમત્સેનને દ્રષ્ટિ પાછી મળી; સ્પષ્ટ દ્રષ્ટિથી તેણે બધું જોઈ લીધું.
સ સર્વાનાશ્રમાન્ગત્વા શૈબ્યયા સહ ભાર્યયા। પુત્રહેતોઃ પરામાર્તિં જગામ ભરતર્ષભ
તે પોતાની પત્ની, શિબિની પુત્રી સાથે, બધા આશ્રમોમાં ગયો અને પુત્રના કારણે ભારે દુઃખમાં પડ્યો.
તાવાશ્રમાન્નદીશ્ચૈવવનાનિ ચ સરાંસિ ચ। તસ્યાં નિશિ વિચિન્વન્તૌ દમ્પતી પરિજગ્મતુઃ
એ રાત્રે, એ dampatīએ આશ્રમો, નદીઓ, જંગલો અને સરોવર બધે શોધખોળ કરી.
શ્રુત્વા શબ્દં તુ યં કંચિદુન્મુખૌ સુતશઙ્કયા। સાવિત્રીસહિતોઽભ્યેતિ સત્યવાનિત્યભાષતામ્
કોઈ પણ અવાજ સાંભળીને, પુત્રની આશાએ બંને ઉત્સુક થઈને વળતા; સાવિત્રી સાથે સત્યવાન આવીને બોલ્યા.
ભિન્નૈશ્ચ પરુષૈઃ પાદૈઃ સવ્રણૈઃ શોણિતોક્ષિતૈઃ। કુશકણઅટકવિદ્ધાઙ્ગાવુનમત્તાવિવ ધાવતઃ
તેમના પગો ઘસાઈ ગયા, ઘા લાગ્યા, લોહીથી રંજાયા, શરીર પર ઘાસ અને કાંટાઓના ચોટથી, બંને ઉન્મત્તની જેમ દોડતા.
તતોઽભિસૃત્ય તૈર્વિપ્રૈઃ સર્વૈરાશ્રમવાસિભિઃ। પરિવાર્ય સમાશ્વાસ્ય તાવાનીતૌ સ્વમાશ્રમમ્
પછી, આશ્રમના બધા ઋષિઓએ તેમને ઘેરી લીધા, શાંતિ આપી અને પોતાના આશ્રમમાં પાછા લાવ્યા.
તત્રભાર્યાસહાયઃ સ વૃતો વૃદ્ધૈસ્તપોધનૈઃ। આશ્વાસિતોપિ ચિત્રાર્થૈઃ પૂર્વરાજકથાશ્રયૈઃ
ત્યાં, પત્ની સાથે, તે વૃદ્ધ ઋષિઓએ ઘેરી લીધો હતો; તેઓએ પૂર્વ રાજાઓની વિવિધ રસપ્રદ વાર્તાઓથી તેને શાંત પાડવાનો પ્રયાસ કર્યો, છતાં પણ,
તતસ્તૌ પુનરાશ્વસ્તૌ વૃદ્ધૌ પુત્રદિદૃક્ષયા। બાલ્યવૃત્તાનિ પુત્રસ્ય સાવિત્ર્યા દર્શનાનિ ચ। શોકં જગ્મતુરન્યોન્યં સ્મરન્તૌ ભૃશદુઃખિતૌ
પછી એ બંને વૃદ્ધો, થોડી શાંતિ પામ્યા છતાં, પુત્રને જોવા માટે તરસતા, પુત્રના બાળપણના કૃત્યો અને સાવિત્રીના દર્શન યાદ કરી, એકબીજાની સાથે ખૂબ દુઃખી થઈને શોક કરવા લાગ્યા.
હાપુત્ર હાસાધ્વિ વધુ ક્વાસિક્વાસીત્યરોદતામ્। બ્રાહ્મણઃ સત્યવાક્યેષામુવાચેદં તયોર્વચઃ
'હાય પુત્ર! હાય વહુ! ક્યાં છો, ક્યાં છો?' એમ રડી પડ્યા; ત્યારે એક સત્યવ્રતી બ્રાહ્મણે એમને કહ્યું:
યથાસ્ય ભાર્યા સાવિત્રી તપસા ચ દમેન ચ। આચારેણ ચ સંયુક્તા તથા જીવતિ સત્યવાન્
જેમ તેની પત્ની સાવિત્રી તપ, સંયમ અને સારા વર્તનથી યુક્ત છે, એમ સત્યવાન પણ જીવતો છે.
વેદાઃ સાઙ્ગા મયાઽધીતાસ્તપો મે સંચિતં મહત્। કૌમારબ્રહ્મચર્યં ચ ગુરવોઽગ્નિશ્ચ તોષિતાઃ
મેં તમામ વેદો અને તેમના અંગો ભણ્યા છે, મોટું તપ સંચય કર્યું છે, બાળપણથી બ્રહ્મચર્ય પાળ્યું છે અને ગુરુઓ તથા અગ્નિને પ્રસન્ન કર્યા છે.
સમાહિતેન ચીર્ણાનિ સર્વાણ્યેવ વ્રતાનિ મે। વાયુભક્ષોપવાસશ્ચ કૃતોમે વિધિવત્સદા
એકાગ્ર મનથી મેં બધા વ્રતો પાળ્યા છે; હંમેશાં નિયમ પ્રમાણે વાયુભક્ષ ઉપવાસ પણ કર્યો છે.
અનેન તપસા વેદ્મિ સર્વં પરચીકીર્ષિતમ્। સત્યમેતન્નિબોધધ્વં ધ્રિયતે સત્યવાનિતિ
આ તપથી હું બીજાઓ શું કરવા માંગે છે તે બધું જાણું છું; સાચું જાણો, સત્યવાન જીવતો છે.
ઉપાધ્યાયસ્ય મે વક્રાદ્યથા વાક્યં વિનિઃસૃતમ્। નૈવ જાતુ ભવેન્મિથ્યા તથા જીવતિ સત્યવાન્
મારા ઉપાધ્યાયના મોઢેથી જે શબ્દો નીકળ્યા છે તે ક્યારેય ખોટા પડ્યા નથી; એ જ રીતે, સત્યવાન પણ જીવતો છે.
યથાઽસ્ય ભાર્યા સાવિત્રી સર્વૈરેવ સુલક્ષણૈઃ। અવૈધવ્યકરૈર્યુક્તા તથા જીવતિ સત્યવાન્
જેમ તેની પત્ની સાવિત્રી સર્વે શુભ લક્ષણોથી યુક્ત છે અને વિધવા થવાની નથી, એમ સત્યવાન પણ જીવતો છે.
યથાઽસ્ય ભાર્યા સાવિત્રી તપસા ચ દમેન ચ। આચારેણ ચ સંયુક્તા તથા જીવતિ સત્યવાન્
જેમ તેની પત્ની સાવિત્રી તપ, સંયમ અને સારા વર્તનથી યુક્ત છે, એમ સત્યવાન પણ જીવતો છે.