ફલાહારોસ્મિ નિષ્ક્રાન્તસ્વયા સહ સુમધ્યમે। તતઃ પાટયતઃ કાષ્ઠં શરિસો મે રુજાઽભવત્
સુંદર કટિવાળી, હું તારી સાથે જંગલમાં ફળ લેવા ગયો હતો. ત્યારબાદ, જ્યારે હું લાકડું ફાડતો હતો, ત્યારે મારા માથામાં દુઃખાવો થયો.
શિરોભિતાપસંતપ્તઃ સ્થાતું ચિરમશક્નુવન્। તવોત્સઙ્ગે પ્રસુપ્તોસ્મિ ઇતિ સર્વં સ્મરે શુભે
મારા માથામાં જ્વલંત પીડાથી હું વધારે સમય ઊભો રહી શક્યો નહીં. હે શુભે, મને બધું યાદ છે—હું તારી ગોદમાં સુઈ ગયો હતો.
ત્વયોપગૂઢસ્ય ચ મે નિદ્રયાઽપહૃતં મનઃ। તતોઽપશ્યં તમો ઘોરં પુરુષં ચ મહૌજસમ્
તારે મને ભેટી રાખ્યો ત્યારે ઊંઘે મારું મન લઈ લીધું. પછી મેં ભયાનક અંધકાર અને એક તેજસ્વી પુરુષ જોયો.
તદ્યદિ ત્વં વિજાનાસિ કિં તદ્બ્રૂહિ સુમધ્યમે। સ્વપ્નો મે યદિવા દૃષ્ટો યદિ વા સત્યમેવ તત્
હે સુંદર કટિવાળી, જો તને ખબર હોય તો મને કહેજે—શું એ મેં સપનામાં જોયું હતું કે ખરેખર સાચું બન્યું હતું?
તમુવાચાથ સાવિત્રી રજની વ્યવગાહતે। શ્વસ્તે સર્વંયથાવૃત્તમાખ્યાસ્યામિ નૃપાત્મજ
પછી સાવિત્રીએ, રાત ઘેરી થતી હતી ત્યારે, કહ્યું: 'હે રાજકુમાર, કાલે સવાર પડે ત્યારે હું તને બધું જવું એમ બન્યું તેમ કહીષ.'
ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ ભદ્રં તે પિતરૌ પશ્ય સુવ્રત। વિગાઢા રજની ચેયં નિવૃત્તશ્ચ દિવાકરઃ
ઉઠ, ઊઠ, તને શુભકામનાઓ! હે ધીરજવાન, તારા માતા-પિતાને જો. રાત ઘેરી છે અને સૂર્ય પણ અસ્ત થઈ ગયો છે.
નક્તંચરાશ્ચરન્ત્યેતે હૃષ્ટાઃ ક્રૂરાભિભાષિણઃ। શ્રૂયન્તે પર્ણશબ્દાશ્ચ મૃગાણાં ચરતાં વને
હવે રાત્રે ફરતા પ્રાણીઓ આનંદથી અને કઠોર અવાજે બોલી રહ્યા છે. પાંદડાની અવાજ અને જંગલમાં હરણો દોડે છે એના પગલાં સાંભળાય છે.
એતા ઘોરં શિવા નાદાન્દિશં દક્ષિણપશ્ચિમામ્। આસ્થાય વિરુવન્ત્યુગ્રાઃ કમ્પયન્ત્યો મનો મમ
એ ભયાનક પ્રાણીઓ દક્ષિણ-પશ્ચિમ તરફથી અશુભ અવાજો કરી રહી છે, અને એમના હુલ્લડથી મારું મન ધ્રુજી ઉઠે છે.
વનં પ્રતિભયાકારં ઘનેન તમસા વૃતમ્। ન વિજ્ઞાસ્યસિ પન્થાનં ગન્તું ચૈવ ન શક્ષ્યસિ
આ જંગલ ઘન અંધકારથી ઢંકાયેલું છે અને ભયજનક લાગે છે. તું રસ્તો ઓળખી શકીશ નહીં અને આગળ જઈ પણ શકીશ નહીં.
અસ્મિન્ન વને દગ્ધે શુષ્કવૃક્ષઃ સ્થિતો જ્વલન્। વાયુના ધમ્યમાનોત્ર દૃશ્યતેઽગ્નિઃ ક્વચિત્ક્વચિત્
આ જંગલમાં સુકાઈ ગયેલા વૃક્ષો બળી ગયા હોય એમ ઊભા છે, અને ક્યાંક ક્યાંક પવનથી ધમાયેલો અગ્નિ દેખાય છે.
તતોઽગ્નિમાનયિત્વેહ જ્વાલયિપ્યામિ સર્વતઃ। કાષ્ઠાનીમાનિ સન્તીહ જહિ સંતાપમાત્મનઃ
એથી, હું અહીં અગ્નિ લાવીને ચારે બાજુ પ્રગટાવી દઈશ. અહીં લાકડાં છે—તું તારી ચિંતા દૂર કર.
યદિ નોત્સહસે ગન્તું સરુજં ત્વાં હિ લક્ષયે। ન ચ જ્ઞાસ્યસિ પન્થાનં તમસા સંવૃતે વને
જો તું જઈ શકતો નથી—કારણ કે હું તારા શરીરમાં હજી દુઃખાવો જોઈ રહી છું—તો આ અંધકારથી ભરેલા જંગલમાં તું રસ્તો ઓળખી શકીશ નહીં.
શ્વઃ પ્રભાતે વને દૃશ્યે યાસ્યાવોઽનુમતે તવ। વસાવેહ ક્ષપામેકાં રુચિતં યદિ તેઽનઘ
કાલે સવાર પડે અને જંગલ સ્પષ્ટ દેખાય ત્યારે, જો તને મન હોય તો, આપણે જઈશું. જો તને ગમતું હોય તો, આ એક રાત અહીં વિતાવી લઈએ.
શિરોરુજા નિવૃત્તા મે સ્વસ્થાન્યઙ્ગાનિ લક્ષયે। માતાપિતૃભ્યામિચ્છામિ સંયોગં ત્વત્પ્રસાદજમ્
મારા માથાનો દુઃખાવો હવે ગયો છે અને મારું આખું શરીર સ્વસ્થ લાગે છે. હવે હું તારી કૃપાથી મારા માતા-પિતાને ફરી મળવા ઈચ્છું છું.
ન કદાચિદ્વિકાલે હિ ગતપૂર્વોહમાશ્રમાત્। અનાગતાયાં સન્ધ્યાયાં માતા મે પ્રરુણદ્ધિ મામ્
હું ક્યારેય પણ અયોગ્ય સમયે આશ્રમ છોડ્યો નથી; સાંજ આવી પણ ન હોય ત્યારે મારી મા મને રોકી લે છે.
દિવાઽપિમયિ નિષ્ક્રાન્તે સન્તપ્યેતે ગુરૂ મમ। વિચિનોતિ હિ માં તાતઃ સહૈવાશ્રમવાસિભિઃ
દિવસે પણ હું બહાર જાઉં ત્યારે મારા મોટા લોકો દુઃખી થાય છે; મારા પિતા આશ્રમના રહેવાસીઓ સાથે મને શોધવા નીકળે છે.
માત્રા પિત્રા ચ સુભૃશં દુઃખિતાભ્યામહં પુરા। ઉપાલબ્ધશ્ચ બહુશશ્ચિરેણાગચ્છસીતિ હિ
પહેલાં પણ મારી દુઃખી માતા-પિતાએ મને વારંવાર ઉંમરથી મોડું આવું છું એમ કહીને ઠપકો આપ્યો છે.
કાત્વવસ્થા તયોરદ્ય મદર્થમિતિ ચિન્તયે। તયોરદૃશ્યે મયિ ચ મહદ્દુઃખં ભવિષ્યતિ
આજે મારા કારણે એમની હાલત કેવી હશે એ વિચારું છું; જો હું એમને દેખાઈશ નહીં તો એમને ઘણું મોટું દુઃખ થશે.
પુરા મામૂચતુશ્ચૈવ રાત્રાવસ્રાયમાણકૌ। ભૃશં સુદુઃખિતૌ વૃદ્ધૌ બહુશઃ પ્રીતિસંયુતૌ
પહેલાં રાત્રે મારા વૃદ્ધ માતા-પિતા, ખૂબ દુઃખી અને પ્રેમથી ભરેલા, મને બોલ્યા હતા.
ત્વયા હીનૌ ન જીવાવ મુહૂર્તમપિ પુત્રક। યાવદ્ધરિષ્યસે પુત્ર તાવન્નૌ જીવિતં ધ્રુવમ્
બેટા, તારા વગર અમે એક ક્ષણ પણ જીવતાં રહી શકીએ નહીં; તું જ્યાં સુધી છે, ત્યાં સુધી જ અમારું જીવન છે.
વૃદ્ધયોરન્ધયોર્દૃષ્ટિસ્ત્વયિ વંશઃ પ્રતિષ્ઠિઃ। ત્વયિ પિણ્ડશ્ચ કીર્તિશ્ચ સન્તાનશ્ચાવયોરિતિ
વૃદ્ધ અને અંધ માતા-પિતાને માટે તું જ એમની આંખો છે, વંશનો આધાર છે, પિંડ અને નામ-કિર્તિ અને વંશની આગળ વધાર છે.
માતા વૃદ્ધા પિતા વૃદ્ધસ્તયોર્યષ્ટિરહં કિલ। તૌ રાત્રૌ મામપશ્યન્તૌ કામવસ્થાં ગમિષ્યતઃ
મારી માતા અને પિતા બંને વૃદ્ધ છે અને હું એમનો આધાર છું; રાત્રે જો હું એમને દેખાઈશ નહીં તો એમની હાલત કફોડી થઈ જશે.
નિદ્રાયાશ્ચાભ્યસૂયામિ યસ્યા હેતોઃ પિતા મમ। માતા ચ સંશયં પ્રાપ્તા મત્કૃતેઽનપકારિણી
મને ઊંઘથી પણ ઈર્ષા થાય છે, કેમ કે એની કારણે મારા પિતા અને નિર્દોષ માતા મારા માટે ચિંતિત થઈ ગયા છે.
અહં ચ સંશયં પ્રાપ્તઃ કૃચ્છ્રામાપદમાસ્થિતઃ। માતાપિતૃભ્યાં હિ વિના નાહં જીવિતુમુત્સહે
હું પણ ચિંતામાં પડી ગયો છું અને મોટી મુશ્કેલીમાં છું; માતા-પિતા વગર હું જીવવાનો સહન કરી શકતો નથી.
વ્યક્તમાકુલયા બુદ્ધ્યા પ્રજ્ઞાચક્ષુઃ પિતા મમ। એકૈકમસ્યાં વેલાયાં પૃચ્છત્યાશ્રમવાસિનમ્
ખરેખર, ચિંતિત મનથી મારા બુદ્ધિશાળી પિતા આ સમયે દરેક આશ્રમવાસીને મારા વિશે પૂછે છે.
નાત્માનમનુશોચામિ યથાઽહંપિતરં શુભે। ભર્તારં ચાપ્યનુગતાં માતરં ભૃશદુઃખિતામ્
હું પોતાનાથી એટલું દુઃખી નથી જેટલું મારા પિતા માટે છું, અને મારા પતિને અનુસરીને જે માતા ખૂબ દુઃખી છે, એ માટે છું.
મત્કૃતે ન હિ તાવદ્ય સન્તાપં પરમેષ્યતઃ। જીવન્તાવનુજીવામિ ભર્તવ્યૌ તૌ મયેતિ હ
મારા કારણે એમને કષ્ટ થાય એ હું ઈચ્છતો નથી; જ્યાં સુધી એમનું જીવન છે, ત્યાં સુધી હું એમના માટે જીવતો રહીશ.
તયોઃ પ્રિયં મે કર્વ્યમિતિ જીવામિ ચાપ્યહમ્। `પરમં દૈવતં તૌ મે પૂજનીયૌ સદા મયા। તયોસ્તુ મે સદાઽસ્ત્યેવં વ્રતમેતત્પુરાતનમ્
એમને ખુશ રાખવું એ જ મારું જીવન છે; એ બંને મારા માટે સર્વોચ્ચ દેવતા છે અને હું હંમેશાં એમની પૂજા કરું છું; એમની માટે આ મારું જૂનું વ્રત છે.
એવમુક્ત્વા સ ધર્માત્મા ગુરુભક્તો ગુરુપ્રિયઃ। ઉચ્છ્રિત્ય બાહૂ દુઃખાર્તઃ સુસ્વરં પ્રરુરોદ હ
આ રીતે બોલીને એ ધર્મનિષ્ઠ, મોટા લોકોના પ્રિય અને ભક્ત પુત્રએ દુઃખથી હાથ ઉંચા કરીને સ્પષ્ટ અવાજે રડવા લાગ્યો.
તતોઽબ્રવીત્તથા દૃષ્ટ્વાભર્તારં શોકકર્શિતમ્। પ્રમૃજ્યાશ્રૂણિ પાણિભ્યાં સાવિત્રી ધર્મચારિણી
પછી, પતિને દુઃખથી કાંઈકાય થયેલા જોઈને, ધર્મનિષ્ઠ સાવિત્રીએ પોતાના હાથથી એમના આંસુ પુંછ્યા અને બોલી.