તે ચાપિ સર્વે રાજાનઃ ક્ષત્રિયાઃ પુત્રપૌત્રિણઃ। ખ્યાતાસ્ત્વન્નામધેયાશ્ચભવિષ્યન્તીહ શાશ્વતાઃ
એ બધા રાજાઓ, ક્ષત્રિય પુત્ર-પૌત્રો, તારા નામથી લોકમાં જાણીતા અને હંમેશા પ્રસિદ્ધ રહેશે.
પિતુશ્ચ તે પુત્રશતં ભવિતા તવ માતરિ। માલવ્યાં માલવા નામ શાશ્વતાઃ પુત્રપૌત્રિણઃ। ભ્રાતરસ્તે ભવિષ્યન્તિ ક્ષત્રિયાસ્ત્રિદશોપમાઃ
તારા પિતાને પણ તારી માતા પાસેથી શતપુત્રો થશે; માલવ દેશમાં માલવો નામે, પુત્ર-પૌત્રોવાળા, તારા ભાઈઓ ક્ષત્રિય અને દેવો સમાન થશે.
એવં તસ્યૈ વરં દત્ત્વા ધર્મરાજઃ પ્રતાપવાન્। નિવર્તયિત્વા સાવિત્રીં સ્વમેવ ભવનં યયૌ
આ રીતે ધર્મરાજાએ સાવિત્રીને વર આપ્યા પછી, તેને પાછી મોકલી પોતાનાં ધામે પરત ગયા.
સાવિત્ર્યપિ યમે યાતે ભર્તારં પ્રતિલભ્ય ચ। જગામ તત્ર યત્રાસ્યા ભર્તુઃ શાવં કલેવરમ્
યમરાજે જતા રહ્યા પછી, સાવિત્રી પોતાના પતિને પાછા પામી, ત્યાં ગઈ જ્યાં તેના પતિનું નિર્જીવ શરીર પડ્યું હતું.
સા ભૂમૌ પ્રેક્ષ્યભર્તારમુપસૃત્યોપગૃહ્ય ચ। ઉત્સઙ્ગે શિર આરોપ્ય ભૂમાવુપવિવેશ હ
તેણે પતિને જમીન પર જોયા, નજીક જઈને તેને વળગી, તેના માથું પોતાના ગોડમાં રાખીને જમીન પર બેસી ગઈ.
સંજ્ઞાં ચસ પુનર્લબ્ધ્વા સાવિત્રીમભ્યભાષત। પ્રોષ્યાગત ઇવ પ્રેમ્ણા પુનઃપુનરુદીક્ષ્યવૈ
પતિએ ફરીથી સંજ્ઞાન પામી, પ્રેમથી વારંવાર તેની તરફ જોઈને, પ્રવાસથી પરત ફર્યા હોય એમ, સાવિત્રીને સંબોધન કર્યું.
સુચિરં બત સુપ્તોસ્મિ કિમર્થં નાવબોધિતઃ। ક્વ ચાસૌ પુરુષઃ શ્યામો યોસૌ માં સંચકર્ષહ
હાય! હું કેટલો લાંબો સુઈ રહ્યો! મને કોઈએ જગાડ્યું કેમ નહીં? અને એ શ્યામવર્ણનો પુરુષ, જે મને ખેંચી ગયો, એ ક્યાં ગયો?
સુચિરં ત્વંપ્રસુપ્તોસિ મમાહ્કે પુરુષર્ષભ। ગતઃ સ ભગવાન્દેવઃ પ્રજાસંયમનો યમઃ
પુરૂષશ્રેષ્ઠ, તું ઘણો સમય મારી ગોદમાં સુતો રહ્યો હતો. એ દેવરૂપ યમરાજ અહીંથી જઈ ચૂક્યા છે.
વિશ્રાન્તોસિ મહાભાગ વિનિદ્રશ્ચ નૃપાત્મજ। યદિ શક્યં સમુત્તિષ્ઠ વિગાઢાં પશ્ય શર્વરીમ્
મહાભાગ્યશાળી રાજકુમાર, હવે તું આરામ કરી ઉઠ્યો છે અને તારી ઊંઘ પણ ઊતરી ગઈ છે. જો શકતો હોય તો ઊભો થા અને આ ઘેરી રાતને જો.
ઉપલભ્યતતઃ સંજ્ઞાં સુખસુપ્ત ઇવોત્થિતઃ। દિશઃ સર્વા વનાન્તાંશ્ચ નિરીક્ષ્યોવાચ સત્યવાન્
પછી સત્યવાને જાણ આવી, અને તે સુખદ ઊંઘમાંથી જાગ્યો હોય એમ ઊઠ્યો. તેણે ચારે બાજુ અને જંગલના કિનારા તરફ જોયું અને બોલ્યો.
ફલાહારોસ્મિ નિષ્ક્રાન્તસ્વયા સહ સુમધ્યમે। તતઃ પાટયતઃ કાષ્ઠં શરિસો મે રુજાઽભવત્
સુંદર કટિવાળી, હું તારી સાથે જંગલમાં ફળ લેવા ગયો હતો. ત્યારબાદ, જ્યારે હું લાકડું ફાડતો હતો, ત્યારે મારા માથામાં દુઃખાવો થયો.
શિરોભિતાપસંતપ્તઃ સ્થાતું ચિરમશક્નુવન્। તવોત્સઙ્ગે પ્રસુપ્તોસ્મિ ઇતિ સર્વં સ્મરે શુભે
મારા માથામાં જ્વલંત પીડાથી હું વધારે સમય ઊભો રહી શક્યો નહીં. હે શુભે, મને બધું યાદ છે—હું તારી ગોદમાં સુઈ ગયો હતો.
ત્વયોપગૂઢસ્ય ચ મે નિદ્રયાઽપહૃતં મનઃ। તતોઽપશ્યં તમો ઘોરં પુરુષં ચ મહૌજસમ્
તારે મને ભેટી રાખ્યો ત્યારે ઊંઘે મારું મન લઈ લીધું. પછી મેં ભયાનક અંધકાર અને એક તેજસ્વી પુરુષ જોયો.
તદ્યદિ ત્વં વિજાનાસિ કિં તદ્બ્રૂહિ સુમધ્યમે। સ્વપ્નો મે યદિવા દૃષ્ટો યદિ વા સત્યમેવ તત્
હે સુંદર કટિવાળી, જો તને ખબર હોય તો મને કહેજે—શું એ મેં સપનામાં જોયું હતું કે ખરેખર સાચું બન્યું હતું?
તમુવાચાથ સાવિત્રી રજની વ્યવગાહતે। શ્વસ્તે સર્વંયથાવૃત્તમાખ્યાસ્યામિ નૃપાત્મજ
પછી સાવિત્રીએ, રાત ઘેરી થતી હતી ત્યારે, કહ્યું: 'હે રાજકુમાર, કાલે સવાર પડે ત્યારે હું તને બધું જવું એમ બન્યું તેમ કહીષ.'
ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ ભદ્રં તે પિતરૌ પશ્ય સુવ્રત। વિગાઢા રજની ચેયં નિવૃત્તશ્ચ દિવાકરઃ
ઉઠ, ઊઠ, તને શુભકામનાઓ! હે ધીરજવાન, તારા માતા-પિતાને જો. રાત ઘેરી છે અને સૂર્ય પણ અસ્ત થઈ ગયો છે.
નક્તંચરાશ્ચરન્ત્યેતે હૃષ્ટાઃ ક્રૂરાભિભાષિણઃ। શ્રૂયન્તે પર્ણશબ્દાશ્ચ મૃગાણાં ચરતાં વને
હવે રાત્રે ફરતા પ્રાણીઓ આનંદથી અને કઠોર અવાજે બોલી રહ્યા છે. પાંદડાની અવાજ અને જંગલમાં હરણો દોડે છે એના પગલાં સાંભળાય છે.
એતા ઘોરં શિવા નાદાન્દિશં દક્ષિણપશ્ચિમામ્। આસ્થાય વિરુવન્ત્યુગ્રાઃ કમ્પયન્ત્યો મનો મમ
એ ભયાનક પ્રાણીઓ દક્ષિણ-પશ્ચિમ તરફથી અશુભ અવાજો કરી રહી છે, અને એમના હુલ્લડથી મારું મન ધ્રુજી ઉઠે છે.
વનં પ્રતિભયાકારં ઘનેન તમસા વૃતમ્। ન વિજ્ઞાસ્યસિ પન્થાનં ગન્તું ચૈવ ન શક્ષ્યસિ
આ જંગલ ઘન અંધકારથી ઢંકાયેલું છે અને ભયજનક લાગે છે. તું રસ્તો ઓળખી શકીશ નહીં અને આગળ જઈ પણ શકીશ નહીં.
અસ્મિન્ન વને દગ્ધે શુષ્કવૃક્ષઃ સ્થિતો જ્વલન્। વાયુના ધમ્યમાનોત્ર દૃશ્યતેઽગ્નિઃ ક્વચિત્ક્વચિત્
આ જંગલમાં સુકાઈ ગયેલા વૃક્ષો બળી ગયા હોય એમ ઊભા છે, અને ક્યાંક ક્યાંક પવનથી ધમાયેલો અગ્નિ દેખાય છે.
તતોઽગ્નિમાનયિત્વેહ જ્વાલયિપ્યામિ સર્વતઃ। કાષ્ઠાનીમાનિ સન્તીહ જહિ સંતાપમાત્મનઃ
એથી, હું અહીં અગ્નિ લાવીને ચારે બાજુ પ્રગટાવી દઈશ. અહીં લાકડાં છે—તું તારી ચિંતા દૂર કર.
યદિ નોત્સહસે ગન્તું સરુજં ત્વાં હિ લક્ષયે। ન ચ જ્ઞાસ્યસિ પન્થાનં તમસા સંવૃતે વને
જો તું જઈ શકતો નથી—કારણ કે હું તારા શરીરમાં હજી દુઃખાવો જોઈ રહી છું—તો આ અંધકારથી ભરેલા જંગલમાં તું રસ્તો ઓળખી શકીશ નહીં.
શ્વઃ પ્રભાતે વને દૃશ્યે યાસ્યાવોઽનુમતે તવ। વસાવેહ ક્ષપામેકાં રુચિતં યદિ તેઽનઘ
કાલે સવાર પડે અને જંગલ સ્પષ્ટ દેખાય ત્યારે, જો તને મન હોય તો, આપણે જઈશું. જો તને ગમતું હોય તો, આ એક રાત અહીં વિતાવી લઈએ.
શિરોરુજા નિવૃત્તા મે સ્વસ્થાન્યઙ્ગાનિ લક્ષયે। માતાપિતૃભ્યામિચ્છામિ સંયોગં ત્વત્પ્રસાદજમ્
મારા માથાનો દુઃખાવો હવે ગયો છે અને મારું આખું શરીર સ્વસ્થ લાગે છે. હવે હું તારી કૃપાથી મારા માતા-પિતાને ફરી મળવા ઈચ્છું છું.
ન કદાચિદ્વિકાલે હિ ગતપૂર્વોહમાશ્રમાત્। અનાગતાયાં સન્ધ્યાયાં માતા મે પ્રરુણદ્ધિ મામ્
હું ક્યારેય પણ અયોગ્ય સમયે આશ્રમ છોડ્યો નથી; સાંજ આવી પણ ન હોય ત્યારે મારી મા મને રોકી લે છે.
દિવાઽપિમયિ નિષ્ક્રાન્તે સન્તપ્યેતે ગુરૂ મમ। વિચિનોતિ હિ માં તાતઃ સહૈવાશ્રમવાસિભિઃ
દિવસે પણ હું બહાર જાઉં ત્યારે મારા મોટા લોકો દુઃખી થાય છે; મારા પિતા આશ્રમના રહેવાસીઓ સાથે મને શોધવા નીકળે છે.
માત્રા પિત્રા ચ સુભૃશં દુઃખિતાભ્યામહં પુરા। ઉપાલબ્ધશ્ચ બહુશશ્ચિરેણાગચ્છસીતિ હિ
પહેલાં પણ મારી દુઃખી માતા-પિતાએ મને વારંવાર ઉંમરથી મોડું આવું છું એમ કહીને ઠપકો આપ્યો છે.
કાત્વવસ્થા તયોરદ્ય મદર્થમિતિ ચિન્તયે। તયોરદૃશ્યે મયિ ચ મહદ્દુઃખં ભવિષ્યતિ
આજે મારા કારણે એમની હાલત કેવી હશે એ વિચારું છું; જો હું એમને દેખાઈશ નહીં તો એમને ઘણું મોટું દુઃખ થશે.
પુરા મામૂચતુશ્ચૈવ રાત્રાવસ્રાયમાણકૌ। ભૃશં સુદુઃખિતૌ વૃદ્ધૌ બહુશઃ પ્રીતિસંયુતૌ
પહેલાં રાત્રે મારા વૃદ્ધ માતા-પિતા, ખૂબ દુઃખી અને પ્રેમથી ભરેલા, મને બોલ્યા હતા.
ત્વયા હીનૌ ન જીવાવ મુહૂર્તમપિ પુત્રક। યાવદ્ધરિષ્યસે પુત્ર તાવન્નૌ જીવિતં ધ્રુવમ્
બેટા, તારા વગર અમે એક ક્ષણ પણ જીવતાં રહી શકીએ નહીં; તું જ્યાં સુધી છે, ત્યાં સુધી જ અમારું જીવન છે.