આર્યજુષ્ટમિદં વૃત્તમિતિ વિજ્ઞાય શાશ્વતમ્। સન્તઃ પરાર્થં કુર્વાણા નાવેક્ષન્તિ પ્રતિક્રિયાઃ
આ વર્તન મહાન અને સારા લોકો દ્વારા માન્ય છે અને સદા માટેનું છે એવું જાણીને, સારા લોકો હંમેશા બીજાના હિત માટે જ કામ કરે છે, કદી પણ બદલાની આશા રાખતા નથી.
ન ચ પ્રસાદઃ સત્પુરુષેષુ મોઘો ન ચાપ્યર્થો નશ્યતિ નાપિ માનઃ। યસ્માદેતન્નિયતં સત્સુ નિત્યં તસ્માત્સન્તો રક્ષિતારો ભવન્તિ
સારા માણસો પર કરેલો ઉપકાર કદી વ્યર્થ નથી જતો, તેમ જ ધન કે માન પણ કદી ગુમાતું નથી. કારણ કે સજ્ઞોમાં આ હંમેશા રહે છે, તેથી સારા લોકો હંમેશા રક્ષક બની રહે છે.
યથાયથા ભાષસિ ધર્મસંહિતં મનોનુકૂલં સુપદં મહાર્થવત્। તથાતથા મે ત્વયિ ભક્તિરુત્તમા વરં વૃણીષ્વાપ્રતિમં પતિવ્રતે
જેમ તમે ધર્મથી ભરેલા, મનને ગમતા, સુંદર અને અર્થસભર વચનો બોલો છો, તેમ મારી શ્રેષ્ઠ ભક્તિ તમારી માટે વધી રહી છે. હે અનન્ય અને પતિવ્રતા, તમે કોઈ વર માંગો.
ન તેઽપવર્ગઃ સુકૃતાદ્વિના કૃત- સ્તથા યથાઽન્યેષુ વરેષુ માનદ। વરં વૃણે જીવતુ સત્યવાનયં યથા મૃતા હ્યેવમહં પતિં વિના
હે માન આપનાર, બીજા વર માંગનારાઓને જે રીતે મળે છે એ રીતે તમને પુણ્ય વિના મોક્ષ મળતો નથી. હું એ વર માંગું છું કે સત્યવાન જીવતો રહે, કેમ કે પતિ વિના હું પણ મરી જાઉં એવી જ છું.
ન કામયે ભર્તવિનાકૃતા સુખં ન કામયે ભર્તૃવિનાકૃતા દિવમ્। નકામયે ભર્તવિનાકૃતા શ્રિયં ન ભર્તૃહીના વ્યવસામિ જીબિતુમ્
મારે પતિ વિના સુખ જોઈએ જ નથી; પતિ વિના સ્વર્ગ પણ નથી જોઈએ; પતિ વિના વૈભવ પણ નથી જોઈએ; પતિ વગર જીવવાનું હું મનમાં પણ લાવી શકતી નથી.
વરાતિસર્ગઃ શતપુત્રતા મમ ત્વયૈવ દત્તો હ્રિયતે ચ મે પતિઃ। વરં વૃણે જીવતુ સત્યવાનયં તવૈવ સત્યં વચનં ભવિષ્યતિ
તમારી પાસેથી મને શતપુત્રનો વર મળ્યો છે, પણ પતિ તો મારી પાસે થી લઈ જવામાં આવે છે. હું એ વર માંગું છું કે સત્યવાન જીવતો રહે, જેથી તમારું વચન સાચું સાબિત થાય.
તથેત્યુક્ત્વા તુ તં પાશં મુક્ત્વા વૈવસ્વતો યમઃ। ધર્મરાજઃ પ્રહૃષ્ટાત્મા સાવિત્રીમિદમબ્રવીત્
યમરાજે 'તેમ જ થાઓ' એવું કહીને એ બંધન છોડી દીધું. ધર્મરાજા આનંદિત મનથી સાવિત્રીને આ રીતે બોલ્યા.
એષ ભદ્રે મયા મુક્તો ભર્તા તે કુલનન્દિનિ। `તોષિતોઽહં ત્વયા સાધ્વિ વાક્યૈર્ધર્માર્તસંહિતૈઃ
હે કુળને આનંદ આપનારી, તારો પતિ મેં મુક્ત કર્યો છે. હે સતી, તારા ધર્મથી ભરેલા અને અર્થસભર વચનોને કારણે હું તારી પર ખુશ છું.
અરોગસ્વ નેયશ્ચ સિદ્ધાર્થઃ સ ભવિષ્યિ। ચતુર્વર્ષશતાયુશ્ચ ત્વયા સાર્ધમવાપ્સ્યતિ
તમે સ્વસ્થ રહો અને આ સત્યવાને પણ સર્વ શુભ ફળ પ્રાપ્ત થાય. તે ચારસો વર્ષ સુધી તારા સાથે જીવે એવો આયુષ્ય મેળવે.
ઇષ્ટ્વા યજ્ઞૈશ્ચ ધર્મેણ ખ્યાતિં લોકે ગમિષ્યતિ। ત્વયિ પુત્રશતં ચૈવ સત્યવાઞ્જનયિષ્યતિ
સત્યવાન ધર્મપૂર્વક યજ્ઞો કરીને લોકમાં પ્રસિદ્ધિ મેળવે અને તારા ગર્ભે સત્યવાને શતપુત્રો થાય.
તે ચાપિ સર્વે રાજાનઃ ક્ષત્રિયાઃ પુત્રપૌત્રિણઃ। ખ્યાતાસ્ત્વન્નામધેયાશ્ચભવિષ્યન્તીહ શાશ્વતાઃ
એ બધા રાજાઓ, ક્ષત્રિય પુત્ર-પૌત્રો, તારા નામથી લોકમાં જાણીતા અને હંમેશા પ્રસિદ્ધ રહેશે.
પિતુશ્ચ તે પુત્રશતં ભવિતા તવ માતરિ। માલવ્યાં માલવા નામ શાશ્વતાઃ પુત્રપૌત્રિણઃ। ભ્રાતરસ્તે ભવિષ્યન્તિ ક્ષત્રિયાસ્ત્રિદશોપમાઃ
તારા પિતાને પણ તારી માતા પાસેથી શતપુત્રો થશે; માલવ દેશમાં માલવો નામે, પુત્ર-પૌત્રોવાળા, તારા ભાઈઓ ક્ષત્રિય અને દેવો સમાન થશે.
એવં તસ્યૈ વરં દત્ત્વા ધર્મરાજઃ પ્રતાપવાન્। નિવર્તયિત્વા સાવિત્રીં સ્વમેવ ભવનં યયૌ
આ રીતે ધર્મરાજાએ સાવિત્રીને વર આપ્યા પછી, તેને પાછી મોકલી પોતાનાં ધામે પરત ગયા.
સાવિત્ર્યપિ યમે યાતે ભર્તારં પ્રતિલભ્ય ચ। જગામ તત્ર યત્રાસ્યા ભર્તુઃ શાવં કલેવરમ્
યમરાજે જતા રહ્યા પછી, સાવિત્રી પોતાના પતિને પાછા પામી, ત્યાં ગઈ જ્યાં તેના પતિનું નિર્જીવ શરીર પડ્યું હતું.
સા ભૂમૌ પ્રેક્ષ્યભર્તારમુપસૃત્યોપગૃહ્ય ચ। ઉત્સઙ્ગે શિર આરોપ્ય ભૂમાવુપવિવેશ હ
તેણે પતિને જમીન પર જોયા, નજીક જઈને તેને વળગી, તેના માથું પોતાના ગોડમાં રાખીને જમીન પર બેસી ગઈ.
સંજ્ઞાં ચસ પુનર્લબ્ધ્વા સાવિત્રીમભ્યભાષત। પ્રોષ્યાગત ઇવ પ્રેમ્ણા પુનઃપુનરુદીક્ષ્યવૈ
પતિએ ફરીથી સંજ્ઞાન પામી, પ્રેમથી વારંવાર તેની તરફ જોઈને, પ્રવાસથી પરત ફર્યા હોય એમ, સાવિત્રીને સંબોધન કર્યું.
સુચિરં બત સુપ્તોસ્મિ કિમર્થં નાવબોધિતઃ। ક્વ ચાસૌ પુરુષઃ શ્યામો યોસૌ માં સંચકર્ષહ
હાય! હું કેટલો લાંબો સુઈ રહ્યો! મને કોઈએ જગાડ્યું કેમ નહીં? અને એ શ્યામવર્ણનો પુરુષ, જે મને ખેંચી ગયો, એ ક્યાં ગયો?
સુચિરં ત્વંપ્રસુપ્તોસિ મમાહ્કે પુરુષર્ષભ। ગતઃ સ ભગવાન્દેવઃ પ્રજાસંયમનો યમઃ
પુરૂષશ્રેષ્ઠ, તું ઘણો સમય મારી ગોદમાં સુતો રહ્યો હતો. એ દેવરૂપ યમરાજ અહીંથી જઈ ચૂક્યા છે.
વિશ્રાન્તોસિ મહાભાગ વિનિદ્રશ્ચ નૃપાત્મજ। યદિ શક્યં સમુત્તિષ્ઠ વિગાઢાં પશ્ય શર્વરીમ્
મહાભાગ્યશાળી રાજકુમાર, હવે તું આરામ કરી ઉઠ્યો છે અને તારી ઊંઘ પણ ઊતરી ગઈ છે. જો શકતો હોય તો ઊભો થા અને આ ઘેરી રાતને જો.
ઉપલભ્યતતઃ સંજ્ઞાં સુખસુપ્ત ઇવોત્થિતઃ। દિશઃ સર્વા વનાન્તાંશ્ચ નિરીક્ષ્યોવાચ સત્યવાન્
પછી સત્યવાને જાણ આવી, અને તે સુખદ ઊંઘમાંથી જાગ્યો હોય એમ ઊઠ્યો. તેણે ચારે બાજુ અને જંગલના કિનારા તરફ જોયું અને બોલ્યો.
ફલાહારોસ્મિ નિષ્ક્રાન્તસ્વયા સહ સુમધ્યમે। તતઃ પાટયતઃ કાષ્ઠં શરિસો મે રુજાઽભવત્
સુંદર કટિવાળી, હું તારી સાથે જંગલમાં ફળ લેવા ગયો હતો. ત્યારબાદ, જ્યારે હું લાકડું ફાડતો હતો, ત્યારે મારા માથામાં દુઃખાવો થયો.
શિરોભિતાપસંતપ્તઃ સ્થાતું ચિરમશક્નુવન્। તવોત્સઙ્ગે પ્રસુપ્તોસ્મિ ઇતિ સર્વં સ્મરે શુભે
મારા માથામાં જ્વલંત પીડાથી હું વધારે સમય ઊભો રહી શક્યો નહીં. હે શુભે, મને બધું યાદ છે—હું તારી ગોદમાં સુઈ ગયો હતો.
ત્વયોપગૂઢસ્ય ચ મે નિદ્રયાઽપહૃતં મનઃ। તતોઽપશ્યં તમો ઘોરં પુરુષં ચ મહૌજસમ્
તારે મને ભેટી રાખ્યો ત્યારે ઊંઘે મારું મન લઈ લીધું. પછી મેં ભયાનક અંધકાર અને એક તેજસ્વી પુરુષ જોયો.
તદ્યદિ ત્વં વિજાનાસિ કિં તદ્બ્રૂહિ સુમધ્યમે। સ્વપ્નો મે યદિવા દૃષ્ટો યદિ વા સત્યમેવ તત્
હે સુંદર કટિવાળી, જો તને ખબર હોય તો મને કહેજે—શું એ મેં સપનામાં જોયું હતું કે ખરેખર સાચું બન્યું હતું?
તમુવાચાથ સાવિત્રી રજની વ્યવગાહતે। શ્વસ્તે સર્વંયથાવૃત્તમાખ્યાસ્યામિ નૃપાત્મજ
પછી સાવિત્રીએ, રાત ઘેરી થતી હતી ત્યારે, કહ્યું: 'હે રાજકુમાર, કાલે સવાર પડે ત્યારે હું તને બધું જવું એમ બન્યું તેમ કહીષ.'
ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ ભદ્રં તે પિતરૌ પશ્ય સુવ્રત। વિગાઢા રજની ચેયં નિવૃત્તશ્ચ દિવાકરઃ
ઉઠ, ઊઠ, તને શુભકામનાઓ! હે ધીરજવાન, તારા માતા-પિતાને જો. રાત ઘેરી છે અને સૂર્ય પણ અસ્ત થઈ ગયો છે.
નક્તંચરાશ્ચરન્ત્યેતે હૃષ્ટાઃ ક્રૂરાભિભાષિણઃ। શ્રૂયન્તે પર્ણશબ્દાશ્ચ મૃગાણાં ચરતાં વને
હવે રાત્રે ફરતા પ્રાણીઓ આનંદથી અને કઠોર અવાજે બોલી રહ્યા છે. પાંદડાની અવાજ અને જંગલમાં હરણો દોડે છે એના પગલાં સાંભળાય છે.
એતા ઘોરં શિવા નાદાન્દિશં દક્ષિણપશ્ચિમામ્। આસ્થાય વિરુવન્ત્યુગ્રાઃ કમ્પયન્ત્યો મનો મમ
એ ભયાનક પ્રાણીઓ દક્ષિણ-પશ્ચિમ તરફથી અશુભ અવાજો કરી રહી છે, અને એમના હુલ્લડથી મારું મન ધ્રુજી ઉઠે છે.
વનં પ્રતિભયાકારં ઘનેન તમસા વૃતમ્। ન વિજ્ઞાસ્યસિ પન્થાનં ગન્તું ચૈવ ન શક્ષ્યસિ
આ જંગલ ઘન અંધકારથી ઢંકાયેલું છે અને ભયજનક લાગે છે. તું રસ્તો ઓળખી શકીશ નહીં અને આગળ જઈ પણ શકીશ નહીં.
અસ્મિન્ન વને દગ્ધે શુષ્કવૃક્ષઃ સ્થિતો જ્વલન્। વાયુના ધમ્યમાનોત્ર દૃશ્યતેઽગ્નિઃ ક્વચિત્ક્વચિત્
આ જંગલમાં સુકાઈ ગયેલા વૃક્ષો બળી ગયા હોય એમ ઊભા છે, અને ક્યાંક ક્યાંક પવનથી ધમાયેલો અગ્નિ દેખાય છે.