સાઽભિવાદ્યાબ્રવીચ્છ્વશ્રૂં શ્વશુરં ચ મહાવ્રતા। અયં ગચ્છતિ મે ભર્તા ફલાહારો મહાવનમ્
પછી મહાવ્રતી સાવિત્રીએ શ્વશુ અને શ્વશુરને વંદન કરીને કહ્યું, 'મારો પતિ ફળાહારી છે અને તે મહાવનમાં જઈ રહ્યો છે.'
ઇચ્છેયમભ્યનુજ્ઞાતા આર્યયા શ્વશુરેણ હ। અનેન સહ નિર્ગન્તું ન મેઽદ્ય વિરહઃ ક્ષમઃ
'મારે તમારી અને આર્ય માતાની પરવાનગીથી એના સાથે જવું છે; આજે હું એથી અલગ રહી શકીશ નહીં.'
ગુર્વગ્નિહોત્રાર્તકૃતેપ્રસ્થિતશ્ચ સુતસ્તવ। ન નિવાર્યો નિવાર્યઃ સ્યાદન્યથા પ્રસ્થિતો વનમ્
'તમારો પુત્ર ગુરુ અને અગ્નિહોત્ર માટે જવા નીકળી પડ્યો છે; એકવાર જંગલ તરફ નીકળી જાય પછી તેને રોકવું યોગ્ય નથી.'
સંવત્સરઃ કિંચિદૂનો ન નિષ્ક્રાન્તાઽહમાશ્રમાત્। વનં કુસુમિતં દ્રષ્ટું પરં કૌતૂહલં હિ મે
'હજી એક વર્ષ પૂરું થયું નથી કે હું આશ્રમમાંથી નીકળી છું; મને ફૂલોથી ભરેલું જંગલ જોવા માટે ખૂબ જ ઈચ્છા છે.'
યદા પ્રભૃતિ સાવિત્રી પિત્રા દત્તા સ્નાષુ મમ। નાનયાઽભ્યર્થનાયુક્તમુક્તપૂર્વં સ્મરામ્યહમ્
જ્યારેથી સાવિત્રીને તેના પિતાએ મને આપી, ત્યારથી આજદિન સુધી તેણે ક્યારેય કોઈ માંગણી કરી હોય કે અયોગ્ય રીતે બોલી હોય એવું મને યાદ નથી.
તદેષા લભતાં કામં યથાભિલષિતં વધૂઃ। અપ્રમાદશ્ચ કર્તવ્યઃ પુત્રિ સત્યવતઃ પથિ
આ વધૂએ જે ઇચ્છે તે તેને મળે. અને દીકરી, તું સત્યના માર્ગે હંમેશાં સાવચેતી રાખજે.
ઉભાભ્યામભ્યનુજ્ઞાતા સા જગામ યશસ્વિની। સહભર્ત્રા હસન્તીવ હૃદયેન વિદૂયતા
બન્નેની મંજૂરી મળતાં, તે યશસ્વિ સ્ત્રી પતિ સાથે, હસતી હોય તેમ, પણ અંદરથી દુ:ખી હૃદયે ત્યાંથી નીકળી.
સા વનાનિ વિચિત્રાણિ રમણીયાનિ સર્વશઃ। મયૂરગણજુષ્ટાનિ દદર્શ વિપુલેક્ષણા
વિશાળ નેત્રવાળી એ સાવિત્રીએ સર્વત્ર સુંદર અને અદભૂત જંગલો જોયા, જ્યાં મોરોના ઝુંડ રમતાં હતાં.
નદીઃ પુણ્યવહાશ્ચૈવ પુષ્પિતાંશ્ચ નગોત્તમાન્। સત્યવાનાહ પશ્યેતિ સાવિત્રીં મધૂરં વચઃ
પવિત્ર નદીઓ અને ફૂલો થી ભરેલા ઊંચા પર્વતો જોઈને, સત્યવાને મીઠા શબ્દોમાં સાવિત્રીને કહ્યું: 'જુઓ!'
નીરીક્ષમાણા ભર્તારં સર્વાવસ્થમનિન્દિતા। મૃતમેવ હિં મેને કાલે મુનિવચઃ સ્મરન્
અવગણના લાયક નહિ એવી એ સ્ત્રી દરેક સમયે પતિને નિહાળતી રહી; ઋષિના વચન યાદ કરતાં, તેને પતિ જીવતો હોવા છતાં મરેલો જ લાગતો હતો.
અનુવ્રજન્તી ભર્તારં જગામ મૃદુગામિની। દ્વિધેવ હૃદયં કૃત્વા તં ચ કાલમવેક્ષતી
મૃદુ પગલાંવાળી એ સાવિત્રી પતિના પાછળ પાછળ ચાલતી રહી, મને બે ભાગે વહેંચાઈ ગયું હોય તેમ, અને નિર્ધારિત સમયની રાહ જોતી રહી.
અથ ભાર્યાસહાયઃ સ ફલાન્યાદાય વીર્યવાન્। કઠિનં પૂરયામાસ તતઃ કાષ્ઠાન્યપાટયત્
પછી, પત્ની સાથે, તે બળવાને ફળો ભેગા કર્યા અને પછી કઠણ લાકડું કાપવાનું શરૂ કર્યું, અને પછી તેને ફાડી નાખ્યું.
તસ્ય પાટયતઃ કાષ્ઠં સ્વેદો વૈ સમજાયત। વ્યાયામેન ચ તેનાસ્ય જજ્ઞે શિરસિ વેદના
જ્યારે તે લાકડું ફાડતો હતો, ત્યારે તેને ઘમઘમાટ થવા લાગ્યો અને મહેનતથી તેના માથામાં દુ:ખાવો થયો.
સોઽભિગમ્ય પ્રિયાં ભાર્યામુવાચ શ્રમપીડિતઃ। વ્યાયામેન મમાનેન જાતા શિરસિ વેદના
થાકથી પીડાયેલી હાલતમાં, તે પોતાની પ્રિય પત્ની પાસે ગયો અને કહ્યું: 'આ મહેનતથી મારા માથામાં દુ:ખાવો થયો છે.'
અઙ્ગાનિ ચૈવ સાવિત્રિ હૃદયં દૂયતીવ ચ। અસ્વસ્થમિવ ચાત્માનં લક્ષયે મિતભાષિણિ
'સાવિત્રી, મારા અંગો અને હૃદય જાણે ફાટી જાય છે તેમ લાગે છે; ઓ ઓછું બોલનારી, મને પોતે પણ તબિયત બગડી હોય તેમ લાગે છે.'
શૂલૈરિવ શિરો વિદ્ધમિદં સંલક્ષયામ્યહમ્। `ભ્રમન્તીવ દિશઃ સર્વાશ્ચક્રારૂઢં મનો મમ'। તત્સ્વપ્તુમિચ્છે કલ્યાણિ ન સ્તાતું શક્તિરસ્તિ મે
'મને એવું લાગે છે કે માથું જાણે કાંટાથી છિદ્રાય ગયું હોય; બધું ચક્કર ખાય છે, મન જાણે ચક્ર પર બેસી ગયું હોય. તેથી, સારા, હું સૂઈ જવું ઇચ્છું છું; ઊભો રહી શકતો નથી.'
સા સમાસાદ્ય સાવિત્રી ભર્તારમુપગમ્ય ચ। ઉત્સઙ્ગેઽસ્ય શિર કૃત્વા નિષસાદ મહીતલે
પછી સાવિત્રી પતિ પાસે આવી, તેનું માથું પોતાના ગોડમાં રાખીને જમીન પર બેસી ગઈ.
તતઃ સા નારદવચો વિમૃશન્તી તપસ્વિની। તં મુહૂર્તં ક્ષણં વેલાં દિવસં ચ યુયોજ હ
પછી, નારદજીના વચનોને મનમાં વિચારી, તે તપસ્વિ સ્ત્રીએ ક્ષણો, સમય અને આખો દિવસ ગણ્યો.
હન્ત પ્રાપ્તઃ સ કાલોઽયમિતિ ચિન્તાપરા સતી'। મુહૂર્તાદેવ ચાપશ્ય્પુરુષં રક્તવાસસમ્। વદ્ધમૌલિં વપુષ્મન્તમાદિત્યસમતેજસમ્
'હાય, એ સમય આવી ગયો' એમ વિચારતી, એ સ્ત્રીએ એક પળમાં જ લાલ વસ્ત્ર પહેરેલો, વાળ બંધેલો, તેજસ્વી અને સૂર્ય સમાન પ્રકાશવાળો પુરુષ જોયો.
શ્યામાવદાતં રક્તાક્ષં પાશહસ્તં ભયાવહમ્। સ્થિતં સત્યવતઃ પાર્શ્વે નિરીક્ષન્તં તમેવ ચ
એ પુરુષ શ્યામ પણ તેજસ્વી, લાલ આંખોવાળો, હાથમાં ફાંસો ધરાવતો અને ભયાનક દેખાતો હતો; તે સત્યવાનના બાજુએ ઊભો રહીને, માત્ર તેને જ નિહાળી રહ્યો હતો.
તં દૃષ્ટ્વાસહસોત્થાય ભર્તુન્યસ્ય શનૈઃ શિરઃ। કૃતાઞ્જલિરુવાચાર્તા હૃદયેન પ્રવેપતી
તેને જોઈ, એ સ્ત્રી તરત ઊભી રહી, ધીમે ધીમે પતિનું માથું નીચે મૂકી, હાથ જોડીને, હૃદયમાં ધ્રૂજતી, દુ:ખથી બોલી.
દૈવતંત્વાભિજાનામિ વપુરેતદ્ધ્યમાનુષમ્। કામયા બ્રૂહિ દેવેશ કસ્ત્વં કિંચ ચિકીર્ષસિ
'હું તમને દેવતા માનું છું; આ રૂપ માનવનું નથી. હે દેવોના સ્વામી, સાચું કહો, તમે કોણ છો અને શું કરવા ઇચ્છો છો?'
પતિવ્રતાઽસિ સાવિત્રિ તથૈવ ચ તપોન્વિતા। અસ્ત્વામભિભાષામિ વિદ્ધિ માં ત્વં શુભે યમમ્
સાવિત્રી, તું પતિને અડગ ભક્તિ રાખે છે અને તપમાં પણ નિપુણ છે. છતાં, હે શુભે, હું તને સંબોધું છું—મને યમ સમજો.
અયં તે રસત્યવાન્ભર્તા ક્ષીણાયુઃ પાર્થિવાત્મજઃ। નેષ્યામિ તમહં બદ્ધ્વા વિદ્ધ્યેતન્મે ચીકિર્ષિતં
આ પુરુષ, તારો પતિ અને રાજપુત્ર, હવે જીવનના અંતે પહોંચ્યો છે. હું તેને બાંધીને લઈ જવાનો છું—મારો ઇરાદો એ જ છે, એ જાણ.
શ્રૂયતે ભગવન્દૂતાસ્તવાગચ્છન્તિ માનવાન્। નેતું કિલ ભવાન્કસ્માદાગતોસિ સ્વયં પ્રભો
હે ભગવંત, લોકો કહે છે કે તમારા દૂતો મનુષ્યોને લેવા આવે છે. તો પછી, હે પ્રભુ, તમે પોતે અહીં કેમ આવ્યા છો?
ઇત્યુક્તઃ પિતૃરાજસ્તાં ભગવાન્સ્વચિકીર્ષિતમ્। યથાવત્સર્વમાખ્યાતું તત્પ્રિયાર્થં પ્રચક્રમે
આ રીતે કહેતાં, પિતૃઓના રાજા, તેને પ્રસન્ન કરવા ઈચ્છી, પોતાની ઈચ્છા પ્રમાણે બધું સ્પષ્ટ રીતે સમજાવવા લાગ્યા.
અયં ચ ધર્મસંયુક્તો રૂપવાન્ગુણસાગરઃ। નાર્હો મત્પુરુષૈર્નેતુમતોસ્મિ સ્વયમાગતઃ
આ પુરુષ ધર્મમાં સ્થિર, સુંદર અને ગુણોમાં મહાસાગર છે. મારા દૂતોએ તેને લઈ જવું યોગ્ય નથી, એટલે હું પોતે આવ્યો છું.
તતઃ સત્યવતઃ કાયાત્પાશબદ્ધં વશંગતમ્। અઙ્ગુષ્ઠમાત્રં પુરુષં નિશ્ચકર્ષ યમો બલાત્
પછી યમરાજે સત્યવતના શરીરમાંથી અંગૂઠા જેટલા કદનો, બાંધેલો અને વશ થયેલો પુરુષ જોરથી ખેંચી કાઢ્યો.
તતઃ સમુદ્ધૃતપ્રાણં ગતશ્વાસં હતપ્રભમ્। નિરવિચેષ્ટંશરીરં તદ્બભૂવાપ્રિયદર્સનમ્
પછી, જ્યારે પ્રાણ નીકળી ગયા, શ્વાસ બંધ થઈ ગયો અને તેજ ઓસર્યું, ત્યારે સત્યવતનું શરીર નિષ્ક્રિય અને ભયાનક દેખાવું બન્યું.
યમસ્તુ તં તતો બદ્ધ્વા પ્રયાતો દક્ષિણામુખઃ। સાવિત્રી ચૈવ દુઃખાર્તા યમમેવાન્વગચ્છત
યમરાજે તેને બાંધીને દક્ષિણ તરફ મોઢું કરીને ચાલ્યા ગયા; અને દુઃખથી વ્યાકુળ સાવિત્રી યમરાજના પાછળ-પાછી ગઈ.