એવમસ્ત્વિતિ સાવિત્રી ધ્યાનયોગપરાયણા। મનસા તા ગિરઃ સર્વાઃ પ્રત્યગૃહ્ણાત્તપસ્વિની
ધ્યાન અને યોગમાં સ્થિર રહેલી તપસ્વિ સાવિત્રીએ મનમાં 'એવું જ થાઓ' કહી, બધા આશીર્વાદ સ્વીકાર્યા.
તં કાલં તં મુહૂર્તં ચ પ્રતીક્ષન્તી નૃપાત્મજા। યથોક્તં નારદવચશ્ચિન્તયન્તી સુદુઃખિતા
રાજકુમારી ખૂબ જ દુઃખી હતી અને નારદજીના કહેલા શબ્દો યાદ કરીને, તે નિર્ધારિત સમય અને ક્ષણની રાહ જોઈ રહી હતી.
તતસ્તુ શ્વશ્રૂશ્વશુરાવૂચતુસ્તાં નૃપાત્મજામ્। એકાન્તમાસ્થિતાં વાક્યં પ્રીત્યા ભરતસત્તમ
પછી, હે ભરતકુળના શ્રેષ્ઠ, શ્વશુ અને શ્વશુરે એકાંતમાં બેઠેલી રાજકુમારી સાવિત્રીને પ્રેમથી સંબોધી.
વ્રતં યથોપદિષ્ટં તુ તથા તત્પારિતં ત્વયા। આહારકાલઃ સંપ્રાપ્તઃ ક્રિયતાં યદનન્તરમ્
'તમે જે રીતે ઉપદેશ મળ્યો હતો એ પ્રમાણે વ્રત પૂર્ણ કર્યું છે; હવે ભોજન કરવાનો સમય આવ્યો છે—પછી જે કરવું હોય તે કરો,' એમ તેમણે કહ્યું.
અસ્તં ગતે મયાઽઽદિત્યે ભોક્તવ્યં કૃતકામયા। એષ મે હૃદિ સંકલ્પઃ સમયશ્ચ કૃતો મયા
'મારે તો સૂર્યાસ્ત પછી જ ભોજન કરવાનો સંકલ્પ અને વચન લીધું છે; એ જ મારી દૃઢ નિશ્ચય છે,' એમ સાવિત્રીએ જવાબ આપ્યો.
એવં સંભાષમાણાયાઃ સાવિત્ર્યા ભોજનં પ્રતિ। સ્કન્ધે પરશુમાદાય સત્યવાન્પ્રસ્થિતો વનમ્
જ્યારે સાવિત્રી ભોજન વિશે આવી રીતે બોલી રહી હતી, ત્યારે સત્યવાને પોતાના ખભા પર કુહાડી લઈ જંગલ તરફ રવાના થયો.
સાવિત્રી ત્વાહ ભર્તારં નૈકસ્ત્વં ગન્તુમર્હસિ। સહ ત્વયા ગમિષ્યામિ ન હિત્વાં હાતુમુત્સહે
પણ સાવિત્રીએ પતિને કહ્યું, 'તમે એકલા જશો નહીં; હું પણ તમારી સાથે જઇશ, કેમ કે હું તમાથી અલગ રહી શકતી નથી.'
વનં ન ગતપૂર્વં તે દુઃખ પન્થાશ્ચ ભામિનિ। વ્રતોપવાસક્ષામા ચ કથં પદ્ભ્યાં ગમિષ્યસિ
'પ્રિયે, તું કદી જંગલમાં ગઈ નથી અને રસ્તો પણ કઠિન છે; ઉપવાસ અને વ્રતથી તું દુર્બળ થઈ ગઈ છે, તો પગે ચાલીને કેવી રીતે જઈશ?'
ઉપવાસાન્ન મે ગ્લાનિર્નાસ્તિ ચાપિ પરિશ્રમઃ। ગમને ચ કૃતોત્સાહાં પ્રતિષેદ્ધું ન માઽર્હસિ
'મારે ઉપવાસથી ન તો થાક લાગ્યો છે, ન કોઈ દુર્બળતા છે; હું જવા માટે પૂરી ઉત્સુક છું, તમે મને રોકશો નહીં.'
યદિ તે ગમનોત્સાહઃ કરિષ્યામિ તવ પ્રયમ્। મમ ત્વામન્ત્રય ગુરૂન્ન માં દોષઃ સ્પૃશેદયમ્
'જો તને જવાની ખૂબ ઈચ્છા હોય તો હું તારી ઈચ્છા મુજબ કરીશ; પણ પહેલા મારા વડીલોથી પરવાનગી લઈ લે, જેથી મને કોઈ દોષ ન લાગે.'
સાઽભિવાદ્યાબ્રવીચ્છ્વશ્રૂં શ્વશુરં ચ મહાવ્રતા। અયં ગચ્છતિ મે ભર્તા ફલાહારો મહાવનમ્
પછી મહાવ્રતી સાવિત્રીએ શ્વશુ અને શ્વશુરને વંદન કરીને કહ્યું, 'મારો પતિ ફળાહારી છે અને તે મહાવનમાં જઈ રહ્યો છે.'
ઇચ્છેયમભ્યનુજ્ઞાતા આર્યયા શ્વશુરેણ હ। અનેન સહ નિર્ગન્તું ન મેઽદ્ય વિરહઃ ક્ષમઃ
'મારે તમારી અને આર્ય માતાની પરવાનગીથી એના સાથે જવું છે; આજે હું એથી અલગ રહી શકીશ નહીં.'
ગુર્વગ્નિહોત્રાર્તકૃતેપ્રસ્થિતશ્ચ સુતસ્તવ। ન નિવાર્યો નિવાર્યઃ સ્યાદન્યથા પ્રસ્થિતો વનમ્
'તમારો પુત્ર ગુરુ અને અગ્નિહોત્ર માટે જવા નીકળી પડ્યો છે; એકવાર જંગલ તરફ નીકળી જાય પછી તેને રોકવું યોગ્ય નથી.'
સંવત્સરઃ કિંચિદૂનો ન નિષ્ક્રાન્તાઽહમાશ્રમાત્। વનં કુસુમિતં દ્રષ્ટું પરં કૌતૂહલં હિ મે
'હજી એક વર્ષ પૂરું થયું નથી કે હું આશ્રમમાંથી નીકળી છું; મને ફૂલોથી ભરેલું જંગલ જોવા માટે ખૂબ જ ઈચ્છા છે.'
યદા પ્રભૃતિ સાવિત્રી પિત્રા દત્તા સ્નાષુ મમ। નાનયાઽભ્યર્થનાયુક્તમુક્તપૂર્વં સ્મરામ્યહમ્
જ્યારેથી સાવિત્રીને તેના પિતાએ મને આપી, ત્યારથી આજદિન સુધી તેણે ક્યારેય કોઈ માંગણી કરી હોય કે અયોગ્ય રીતે બોલી હોય એવું મને યાદ નથી.
તદેષા લભતાં કામં યથાભિલષિતં વધૂઃ। અપ્રમાદશ્ચ કર્તવ્યઃ પુત્રિ સત્યવતઃ પથિ
આ વધૂએ જે ઇચ્છે તે તેને મળે. અને દીકરી, તું સત્યના માર્ગે હંમેશાં સાવચેતી રાખજે.
ઉભાભ્યામભ્યનુજ્ઞાતા સા જગામ યશસ્વિની। સહભર્ત્રા હસન્તીવ હૃદયેન વિદૂયતા
બન્નેની મંજૂરી મળતાં, તે યશસ્વિ સ્ત્રી પતિ સાથે, હસતી હોય તેમ, પણ અંદરથી દુ:ખી હૃદયે ત્યાંથી નીકળી.
સા વનાનિ વિચિત્રાણિ રમણીયાનિ સર્વશઃ। મયૂરગણજુષ્ટાનિ દદર્શ વિપુલેક્ષણા
વિશાળ નેત્રવાળી એ સાવિત્રીએ સર્વત્ર સુંદર અને અદભૂત જંગલો જોયા, જ્યાં મોરોના ઝુંડ રમતાં હતાં.
નદીઃ પુણ્યવહાશ્ચૈવ પુષ્પિતાંશ્ચ નગોત્તમાન્। સત્યવાનાહ પશ્યેતિ સાવિત્રીં મધૂરં વચઃ
પવિત્ર નદીઓ અને ફૂલો થી ભરેલા ઊંચા પર્વતો જોઈને, સત્યવાને મીઠા શબ્દોમાં સાવિત્રીને કહ્યું: 'જુઓ!'
નીરીક્ષમાણા ભર્તારં સર્વાવસ્થમનિન્દિતા। મૃતમેવ હિં મેને કાલે મુનિવચઃ સ્મરન્
અવગણના લાયક નહિ એવી એ સ્ત્રી દરેક સમયે પતિને નિહાળતી રહી; ઋષિના વચન યાદ કરતાં, તેને પતિ જીવતો હોવા છતાં મરેલો જ લાગતો હતો.
અનુવ્રજન્તી ભર્તારં જગામ મૃદુગામિની। દ્વિધેવ હૃદયં કૃત્વા તં ચ કાલમવેક્ષતી
મૃદુ પગલાંવાળી એ સાવિત્રી પતિના પાછળ પાછળ ચાલતી રહી, મને બે ભાગે વહેંચાઈ ગયું હોય તેમ, અને નિર્ધારિત સમયની રાહ જોતી રહી.
અથ ભાર્યાસહાયઃ સ ફલાન્યાદાય વીર્યવાન્। કઠિનં પૂરયામાસ તતઃ કાષ્ઠાન્યપાટયત્
પછી, પત્ની સાથે, તે બળવાને ફળો ભેગા કર્યા અને પછી કઠણ લાકડું કાપવાનું શરૂ કર્યું, અને પછી તેને ફાડી નાખ્યું.
તસ્ય પાટયતઃ કાષ્ઠં સ્વેદો વૈ સમજાયત। વ્યાયામેન ચ તેનાસ્ય જજ્ઞે શિરસિ વેદના
જ્યારે તે લાકડું ફાડતો હતો, ત્યારે તેને ઘમઘમાટ થવા લાગ્યો અને મહેનતથી તેના માથામાં દુ:ખાવો થયો.
સોઽભિગમ્ય પ્રિયાં ભાર્યામુવાચ શ્રમપીડિતઃ। વ્યાયામેન મમાનેન જાતા શિરસિ વેદના
થાકથી પીડાયેલી હાલતમાં, તે પોતાની પ્રિય પત્ની પાસે ગયો અને કહ્યું: 'આ મહેનતથી મારા માથામાં દુ:ખાવો થયો છે.'
અઙ્ગાનિ ચૈવ સાવિત્રિ હૃદયં દૂયતીવ ચ। અસ્વસ્થમિવ ચાત્માનં લક્ષયે મિતભાષિણિ
'સાવિત્રી, મારા અંગો અને હૃદય જાણે ફાટી જાય છે તેમ લાગે છે; ઓ ઓછું બોલનારી, મને પોતે પણ તબિયત બગડી હોય તેમ લાગે છે.'
શૂલૈરિવ શિરો વિદ્ધમિદં સંલક્ષયામ્યહમ્। `ભ્રમન્તીવ દિશઃ સર્વાશ્ચક્રારૂઢં મનો મમ'। તત્સ્વપ્તુમિચ્છે કલ્યાણિ ન સ્તાતું શક્તિરસ્તિ મે
'મને એવું લાગે છે કે માથું જાણે કાંટાથી છિદ્રાય ગયું હોય; બધું ચક્કર ખાય છે, મન જાણે ચક્ર પર બેસી ગયું હોય. તેથી, સારા, હું સૂઈ જવું ઇચ્છું છું; ઊભો રહી શકતો નથી.'
સા સમાસાદ્ય સાવિત્રી ભર્તારમુપગમ્ય ચ। ઉત્સઙ્ગેઽસ્ય શિર કૃત્વા નિષસાદ મહીતલે
પછી સાવિત્રી પતિ પાસે આવી, તેનું માથું પોતાના ગોડમાં રાખીને જમીન પર બેસી ગઈ.
તતઃ સા નારદવચો વિમૃશન્તી તપસ્વિની। તં મુહૂર્તં ક્ષણં વેલાં દિવસં ચ યુયોજ હ
પછી, નારદજીના વચનોને મનમાં વિચારી, તે તપસ્વિ સ્ત્રીએ ક્ષણો, સમય અને આખો દિવસ ગણ્યો.
હન્ત પ્રાપ્તઃ સ કાલોઽયમિતિ ચિન્તાપરા સતી'। મુહૂર્તાદેવ ચાપશ્ય્પુરુષં રક્તવાસસમ્। વદ્ધમૌલિં વપુષ્મન્તમાદિત્યસમતેજસમ્
'હાય, એ સમય આવી ગયો' એમ વિચારતી, એ સ્ત્રીએ એક પળમાં જ લાલ વસ્ત્ર પહેરેલો, વાળ બંધેલો, તેજસ્વી અને સૂર્ય સમાન પ્રકાશવાળો પુરુષ જોયો.
શ્યામાવદાતં રક્તાક્ષં પાશહસ્તં ભયાવહમ્। સ્થિતં સત્યવતઃ પાર્શ્વે નિરીક્ષન્તં તમેવ ચ
એ પુરુષ શ્યામ પણ તેજસ્વી, લાલ આંખોવાળો, હાથમાં ફાંસો ધરાવતો અને ભયાનક દેખાતો હતો; તે સત્યવાનના બાજુએ ઊભો રહીને, માત્ર તેને જ નિહાળી રહ્યો હતો.