નિત્યશશ્ચાર્જવં તસ્મિન્ધૃતિસ્તત્રૈવ ચ ધ્રુવા। સંક્ષેપતસ્તપોવૃદ્ધૈઃ શીલવૃદ્ધૈશ્ચ કથ્યતે
તેમાં હંમેશાં સીધાઈ અને અડગ દૃઢતા છે. ટૂંકમાં, તપસ્વી અને સદાચારવાળા વૃદ્ધો તેને આવું જ વર્ણવે છે.
ગુણૈરુપેતં સર્વૈસ્તં ભગવન્પ્રબ્રવીષિ મે। દોષાનપ્યસ્ય મે બ્રૂહિ યદિ સન્તીહ કેચન
હે ભગવન, કૃપા કરીને તેના બધા ગુણો મને કહો. જો તેમાં કોઈ ખામી હોય તો એ પણ જણાવો.
એક એવાસ્ય દોષો હિ ગુણાનાક્રમ્ય તિષ્ઠતિ। સ ચ દોષઃ પ્રયત્નેન ન શક્યમતિવર્તિતુમ્
તેમાં માત્ર એક જ ખામી છે, જે તેના બધા ગુણોમાં ઊભી રહી છે. અને એ ખામી પ્રયત્ન કરીને પણ દૂર કરી શકાય તેવી નથી.
એકો દોષોઽસ્તિ નાન્યોઽસ્ય સોદ્યપ્રભૃતિ સત્યવાન્। સંવત્સરેણ ક્ષીણાયુર્દેહન્યાસં કરિષ્યતિ
હે સત્યવાન, તેમાં એક જ ખામી છે, બીજું કંઈ નથી. આજથી એક વર્ષમાં તેનું આયુષ્ય પૂરુ થઈ જશે અને તે શરીર ત્યાગશે.
એહિ સાવિત્રિ ગચ્છસ્વ અન્યં વરય શોભને। તસ્ય દોષો મહાનેકો ગુણાનાક્રમ્ય ચ સ્થિતઃ
હે સાવિત્રી, આવો અને બીજું કોઈ પસંદ કરો. એમાં એક મોટી ખામી છે, જે તેના બધા ગુણો પર ભારે પડી છે.
યથા મે ભગવાનાહ નારદો દેવસત્કૃતઃ। સંવત્સરેણ સોઽલ્પાયુર્દેહન્યાસં કરિષ્યતિ
જેમ ભગવાન નારદે, દેવતાઓ દ્વારા સન્માનિત, મને કહ્યું છે, તેમ એક વર્ષમાં તેનું આયુષ્ય પૂરું થઈ જશે અને તે શરીર ત્યાગશે.
સકૃદંશો નિપતતિ સકૃત્કન્યા પ્રદીયતે। સ કૃદાહ દદાનીતિ ત્રીણ્યેતાનિ સકૃત્સકૃતે
ભાગ્ય ફક્ત એક વાર વહેંચાય છે, કન્યા પણ એક જ વાર અપાય છે અને 'હું આપું છું' એ પણ એક જ વાર કહેવાય છે—આ ત્રણેય કામ ફક્ત એક જ વાર થાય છે.
દીર્ઘાયુરથવાઽલ્પાયુઃ સગુણો નિર્ગુણોઽપિ વા। સકૃદ્વૃતો મયા ભર્તા ન દ્વિતીયં વૃણોમ્યહમ્
તે લાંબું આયુષ્ય ધરાવતો હોય કે ટૂંકું, ગુણવાન હોય કે ન હોય, જે પતિ મેં એકવાર પસંદ કર્યો છે, બીજો હું કદી પસંદ કરીશ નહીં.
મનસા નિશ્ચયં કૃત્વાતતો વાચાઽભિધીયતે। ક્રિયતે કર્મણા પશ્ચાત્પ્રમાણં મે મનસ્તતઃ
મારે મનમાં નિશ્ચય કરીને પછી બોલું છું અને પછી કર્મથી તેને પાળું છું—મારા માટે મન જ સૌથી મોટું પ્રમાણ છે.
સ્થિરા બુદ્ધિર્નરશ્રેષ્ઠ સાવિત્ર્યા દુહિતુસ્તવ। નૈષા વારયિતું શક્યા ધર્માદસ્માત્કથંચન
હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, તમારી પુત્રી સાવિત્રીનો મનોબળ અડગ છે. તેને કોઈ રીતે ધર્મમાંથી વાળવી શક્ય નથી.
નાન્યસ્મિન્પુરુષે સન્તિ યે સત્યવતિ વૈ ગુણાઃ। પ્રદાનમેવ તસ્માન્મે રોચતે દુહિતુસ્તવ
સત્યવતીમાં જે ગુણો છે, એ બીજા કોઈમાં નથી. એટલે, હું મારી દીકરી તને આપવાનું પસંદ કરું છું.
અવિચાલ્યમેતદુક્તં તથ્યં ચ ભવતા વચઃ। કરિષ્યામ્યેતદેવં ચ ગુરુર્હિ ભગવાન્મમ
તારે જે કહ્યું એ અડગ અને સાચું છે. હું એ જ કરીશ, કેમ કે તું મારા ગુરુ છે.
અવિઘ્નમસ્તુ સાવિત્ર્યાઃ પ્રદાને દુહિતુસ્તવ। સાધયિષ્યામ્યહં તાવત્સર્વેષાં ભદ્રમસ્તુ વઃ
તારી દીકરી સાવિત્રીના વિવાહમાં કોઈ અવરોધ ન આવે. હું આ કાર્ય પૂરું કરીશ અને તમે બધા સુખી રહો.
એવમુક્ત્વા સ્વમુત્પત્ય નારદસ્ત્રિદિવં ગતઃ। રાજાઽપિ દુહિતુઃ સજ્જં વૈવાહિકમકારયત્
આ રીતે કહીને નારદ ઊભા થયા અને સ્વર્ગે ગયા. રાજાએ પણ પોતાની દીકરીના લગ્નની તૈયારીઓ શરૂ કરી.
અથ કન્યાપ્રદાને સ તમેવાર્થં વિચિન્તયન્। સમાનિત્યે ચ તત્સર્વંભાણ્ડં વૈવાહિકં નૃપઃ
પછી, દીકરીના વિવાહ વિશે વિચારીને રાજાએ બધું લગ્નનું સામાન ભેગું કર્યું.
તતો વૃદ્ધાન્દ્વિજાન્સર્વાનૃત્વિક્સભ્યપુરોહિતાન્। સમાહૂય દિને પુણ્યે પ્રયયૌ સહ કન્યયા
પવિત્ર દિવસે રાજાએ બધા વડીલ, બ્રાહ્મણો, યજમાન અને પુરોહિતોને બોલાવ્યા અને દીકરી સાથે નીકળી પડ્યા.
મેધ્યારણ્યં સ ગત્વા ચ દ્યુમત્સેનાશ્રમં નૃપઃ। પદ્ભ્યામેવ દ્વિજૈઃ સાર્ધં રાજર્ષિં તમુપાગમત્
રાજા પવિત્ર જંગલમાં દ્યુમત્સેનના આશ્રમમાં ગયા અને બ્રાહ્મણો સાથે પગપાળા એ રાજર્ષિ પાસે પહોંચ્યા.
તત્રાપશ્યન્મહાભાગં સાલવૃક્ષમુપાશ્રિતમ્। કૌશ્યાં બૃસ્યાં સમાસીનં ચક્ષુર્હીનં નૃપં તદા
ત્યાં તેણે મહાન અને તેજસ્વી રાજાને જોયા, જે દ્રષ્ટિથી વંચિત હતા, કુશના આસન અને મૃગચર્મ પર બેઠેલા અને સાલ વૃક્ષની છાંયમાં હતા.
સ રાજા તસ્ય રાજર્ષેઃ કૃત્વાપૂજાં યથાઽર્હતઃ। વાચા સુનિયતો ભૂત્વા ચકારાત્મનિવેદનમ્
રાજાએ એ રાજર્ષિને યોગ્ય રીતે વંદન કરીને, સંયમથી વાત કરી અને પોતાનું પરિચય આપ્યો.
તસ્યાર્ધ્યમાસં ચૈવ ગાં ચાવેદ્યસ ધર્મવિત્। કિમાગમનમિત્યેવં રાજા રાજાનમબ્રવીત્
ધર્મજ્ઞ એ રાજાએ તેમને પાદ્ય અને ગાય આપી, પછી પૂછ્યું: 'તમે કયા હેતુથી આવ્યા છો?'
તસ્ય સર્વમભિપ્રાયમિતિકર્તવ્યતાં ચ તામ્। સત્યવન્તં સમુદ્દિશ્ય સર્વમેવ ન્યવેદયત્
પછી રાજાએ સત્યવાનને લગતી પોતાની આખી ઇચ્છા અને હેતુ તેમને જણાવી દીધા.
સાવિત્રી નામ રાજર્ષે કન્યેયં મમ શોભના। તાં સ્વધર્મેણ ધર્મજ્ઞ સ્નુષાર્થે ત્વં ગૃહાણ મે
'હે રાજર્ષિ, આ મારી સુંદર દીકરી સાવિત્રી છે. ધર્મ પ્રમાણે, તું તેને મારી વહુ તરીકે સ્વીકાર.'
ચ્યુતાઃ સ્મ રાજ્યાદ્વનવાસમાશ્રિતા- શ્ચરામ ધર્મં નિયતાસ્તપસ્વિનઃ। કથં ત્વનર્હા વનવાસમાશ્રમે સહિષ્યતિ ક્લેશમિમં સુતા તવ
'અમે રાજ્ય ગુમાવીને જંગલમાં રહેવા આવ્યા છીએ, ધર્મ અને તપસ્યામાં લાગેલા છીએ. તારી દીકરી, જેને આ દુઃખની આદત નથી, એ જંગલના કષ્ટ કેવી રીતે સહન કરશે?'
સુખં ચ દુઃખં ચ ભવાભવાત્મકં યદા વિજાનાતિ સુતાઽહમેવ ચ। ન મદ્વિધે યુજ્યતેવાક્યમીદૃશં વિનિશ્ચયેનાભિગતોસ્મિ તે નૃપ
'મારી દીકરી અને હું સુખ-દુઃખ અને આવ-જાવનું સ્વરૂપ જાણીએ છીએ. આવી વાતો મારા જેવા માટે યોગ્ય નથી, રાજા. હું નિશ્ચયપૂર્વક તારી પાસે આવ્યો છું.'
આશાં નાર્હસિ મે હન્તું સૌહૃદાત્પ્રણતસ્ય ચ। અભિતશ્ચાગતં પ્રેમ્ણા પ્રત્યાખ્યાતું ન માઽર્હસિ
'મિત્રતાથી અને શ્રદ્ધાથી હું તારી પાસે આવ્યો છું, મારી આશા તું તોડી ન નાખે. પ્રેમથી તારી પાસે આવ્યો છું, મને તું નકારવું નહીં.'
અનુરૂપો હિ યુક્તશ્ચ ત્વં મમાહં તવાપિ ચ। સ્નુષાં પ્રતીચ્છ મે કન્યાં ભાર્યાં સત્યવતસ્તતઃ
'તું પણ યોગ્ય છે અને હું પણ. એટલે મારી દીકરીને સત્યવાનની પત્ની તરીકે, વહુ તરીકે સ્વીકાર.'
પૂર્વમેવાભિલવિતઃ સંબન્ધો મે ત્વયા સહ। ભ્રષ્ટરાજ્યસ્ત્વહમિતિ તત એતદ્વિચારિતમ્
'આ સંબંધ હું પહેલેથી જ ઈચ્છતો હતો. રાજ્ય ગુમાવ્યું હોવા છતાં, એ માટે જ મેં આ વિચાર કર્યો.'
અભિપ્રાયસ્ત્વયં યો મે પૂર્વમેવાભિકાઙ્ક્ષિતઃ। સ નિર્વર્તતુ મેઽદ્યૈવ કાઙ્ક્ષિતો હ્યસિ મેઽતિથિઃ
'જે ઈચ્છા મેં પહેલા રાખી હતી, એ આજે પૂરી થાય. તું એ મહેમાન છે, જેને હું લાંબા સમયથી ઇચ્છતો હતો.'
તતઃ સર્વાન્સમાનાય્ય દ્વિજાનાશ્રમવાસિનઃ। યથાવિધિ સમુદ્વાહં કારયામાસતુર્નૃપૌ
પછી બંને રાજાઓએ આશ્રમમાં રહેતા બધા બ્રાહ્મણોને બોલાવ્યા અને યોગ્ય વિધિ પ્રમાણે લગ્ન કરાવ્યા.
દત્ત્વા સોઽશ્વપતિઃ કન્યાં યથાર્હં સપરિચ્છદમ્। યયૌ સ્વમેવ ભવનં યુક્તઃ પરમયા મુદા
પછી અશ્વપતિએ પોતાની દીકરીને તમામ આભૂષણો અને સાથીદારો સાથે યોગ્ય રીતે આપી, આનંદથી પોતાના મહેલે પરત ગયા.