તસ્ય પુત્રઃ પુરે જાતઃ સંવૃદ્ધશ્ચ તપોવને। સત્યવાનનુરૂપો મે ભર્તેતિ મનસા વૃતઃ
તેમનો પુત્ર શહેરમાં જન્મ્યો અને આશ્રમમાં મોટો થયો; સત્યવાન સર્વ રીતે યોગ્ય છે, તેને મેં મનથી પતિ તરીકે પસંદ કર્યો છે.
અહો વત મહત્પાપં સાવિત્ર્યા નૃપતે કૃતમ્। અજાનન્ત્યા યદનયા ગુણવાન્સત્યવાન્વૃતઃ
હાય રાજા, સાવિત્રીએ અજાણતાં કેટલું મોટું દુઃખનું કામ કર્યું છે, કે ગુણવાન સત્યવાનને પતિ તરીકે પસંદ કર્યો છે!
સત્યં વદત્યસ્ય પિતા સત્યં માતા પ્રભાષતે। તથાઽસ્ બ્રાહ્મણાશ્ચક્રુર્નામૈતત્સત્યવાનિતિ
પિતાએ હંમેશાં સત્ય બોલ્યું છે, માતાએ પણ સત્ય જ કહ્યું છે. તેથી બ્રાહ્મણોએ તેને 'સત્યવાન' નામ આપ્યું, કારણ કે તે હંમેશાં સત્ય બોલે છે.
બાલસ્યાશ્વાઃ પ્રિયાશ્ચાસ્ય કરોત્યશ્વાંશ્ચ મૃન્મયાન્। ચિત્રેઽપિ વિલિખત્યશ્વાંશ્ચિત્રાશ્વ ઇતિ ચોચ્યતે
બાળપણમાં તેને ઘોડા બહુ પ્રિય હતાં. તે માટીના ઘોડા બનાવતો અને ચિત્રોમાં પણ ઘોડા દોરતો. એટલે તેને 'ચિત્રાશ્વ' પણ કહે છે.
અપીદાનીં સ તેજસ્વી બુદ્ધિમાન્વા નૃપાત્મજઃ। ક્ષમાવાનપિ વા શૃરઃ સત્યવાન્પિતૃવત્સલઃ
હવે પણ શું એ તેજસ્વી રાજકુમાર પહેલાની જેમ બુદ્ધિશાળી, ધીરજવાળો અને પિતાને પ્રેમ કરનાર છે?
વિવસ્વાનિવ તેજસ્વી વૃહસ્પતિસમો મતૌ। મહેન્દ્ર ઇવન વીરશ્ચ વસુધેવ ક્ષમાન્વિતઃ
તે સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવે છે, બુદ્ધિમાં બૃહસ્પતિ જેવો છે, પરાક્રમમાં ઇન્દ્ર જેવો છે અને ધરતી જેવી ક્ષમાશીલતા ધરાવે છે.
અપિ રાજાત્મજો દાતા બ્રહ્મણ્યશ્ચાપિ સત્યવાન્। રૂપવાનપ્યુદારો વાઽપ્યથવા પ્રિયદર્શનઃ
એ રાજકુમાર દયાળુ છે, બ્રાહ્મણોને માન આપનાર છે, સત્યવંત છે, સુંદર છે, ઉદાર છે અને સૌને આનંદ આપનાર છે.
સાંકૃતે રન્તિદેવસ્ સ્વશક્ત્યા દાનતઃ સમઃ। બ્રહ્મણ્યઃ સત્યવાદી ચ શિબિરૌશીનરો યથા
દાનમાં તે પોતાની શક્તિ પ્રમાણે રંતિદેવ જેવો છે. બ્રાહ્મણપ્રેમી અને સત્ય બોલનાર છે, શિબી અને ઉશીનર જેવો.
યયાતિરિવ ચોદારઃ સોમવત્પ્રિયદર્શનઃ। રૂપેણાન્યતમોઽશ્વિભ્યાં દ્યુમત્સેનસુતો બલી
તે યયાતિ જેવો ઉદાર છે, ચંદ્ર જેવો સૌમ્ય અને મનોહર છે, રૂપમાં અશ્વિનીકુમારો જેવો છે અને દ્યુમત્સેનાનો પુત્ર બલવાન છે.
સ વદાન્યઃ સ તેજસ્વીધીમાંશ્ચૈવ ક્ષમાન્વિતઃ'। સ દાન્તઃ સ મૃદુઃ શૂરઃ સ સત્યઃ સંયતેન્દ્રિયઃ। સન્મૈત્રઃ સોનસૂયશ્ચ સ હ્રીમાન્દ્યુતિમાંશ્ચ સઃ
તે દયાળુ છે, તેજસ્વી છે, બુદ્ધિશાળી છે, ધીરજવાળો છે, ઇન્દ્રિયોને વશમાં રાખનાર છે, સૌમ્ય છે, શૂરવીર છે, સત્યવંત છે, મિત્રભાવ રાખે છે, ઈર્ષ્યા રાખતો નથી, લજ્જાશીલ છે અને તેજ ધરાવે છે.
નિત્યશશ્ચાર્જવં તસ્મિન્ધૃતિસ્તત્રૈવ ચ ધ્રુવા। સંક્ષેપતસ્તપોવૃદ્ધૈઃ શીલવૃદ્ધૈશ્ચ કથ્યતે
તેમાં હંમેશાં સીધાઈ અને અડગ દૃઢતા છે. ટૂંકમાં, તપસ્વી અને સદાચારવાળા વૃદ્ધો તેને આવું જ વર્ણવે છે.
ગુણૈરુપેતં સર્વૈસ્તં ભગવન્પ્રબ્રવીષિ મે। દોષાનપ્યસ્ય મે બ્રૂહિ યદિ સન્તીહ કેચન
હે ભગવન, કૃપા કરીને તેના બધા ગુણો મને કહો. જો તેમાં કોઈ ખામી હોય તો એ પણ જણાવો.
એક એવાસ્ય દોષો હિ ગુણાનાક્રમ્ય તિષ્ઠતિ। સ ચ દોષઃ પ્રયત્નેન ન શક્યમતિવર્તિતુમ્
તેમાં માત્ર એક જ ખામી છે, જે તેના બધા ગુણોમાં ઊભી રહી છે. અને એ ખામી પ્રયત્ન કરીને પણ દૂર કરી શકાય તેવી નથી.
એકો દોષોઽસ્તિ નાન્યોઽસ્ય સોદ્યપ્રભૃતિ સત્યવાન્। સંવત્સરેણ ક્ષીણાયુર્દેહન્યાસં કરિષ્યતિ
હે સત્યવાન, તેમાં એક જ ખામી છે, બીજું કંઈ નથી. આજથી એક વર્ષમાં તેનું આયુષ્ય પૂરુ થઈ જશે અને તે શરીર ત્યાગશે.
એહિ સાવિત્રિ ગચ્છસ્વ અન્યં વરય શોભને। તસ્ય દોષો મહાનેકો ગુણાનાક્રમ્ય ચ સ્થિતઃ
હે સાવિત્રી, આવો અને બીજું કોઈ પસંદ કરો. એમાં એક મોટી ખામી છે, જે તેના બધા ગુણો પર ભારે પડી છે.
યથા મે ભગવાનાહ નારદો દેવસત્કૃતઃ। સંવત્સરેણ સોઽલ્પાયુર્દેહન્યાસં કરિષ્યતિ
જેમ ભગવાન નારદે, દેવતાઓ દ્વારા સન્માનિત, મને કહ્યું છે, તેમ એક વર્ષમાં તેનું આયુષ્ય પૂરું થઈ જશે અને તે શરીર ત્યાગશે.
સકૃદંશો નિપતતિ સકૃત્કન્યા પ્રદીયતે। સ કૃદાહ દદાનીતિ ત્રીણ્યેતાનિ સકૃત્સકૃતે
ભાગ્ય ફક્ત એક વાર વહેંચાય છે, કન્યા પણ એક જ વાર અપાય છે અને 'હું આપું છું' એ પણ એક જ વાર કહેવાય છે—આ ત્રણેય કામ ફક્ત એક જ વાર થાય છે.
દીર્ઘાયુરથવાઽલ્પાયુઃ સગુણો નિર્ગુણોઽપિ વા। સકૃદ્વૃતો મયા ભર્તા ન દ્વિતીયં વૃણોમ્યહમ્
તે લાંબું આયુષ્ય ધરાવતો હોય કે ટૂંકું, ગુણવાન હોય કે ન હોય, જે પતિ મેં એકવાર પસંદ કર્યો છે, બીજો હું કદી પસંદ કરીશ નહીં.
મનસા નિશ્ચયં કૃત્વાતતો વાચાઽભિધીયતે। ક્રિયતે કર્મણા પશ્ચાત્પ્રમાણં મે મનસ્તતઃ
મારે મનમાં નિશ્ચય કરીને પછી બોલું છું અને પછી કર્મથી તેને પાળું છું—મારા માટે મન જ સૌથી મોટું પ્રમાણ છે.
સ્થિરા બુદ્ધિર્નરશ્રેષ્ઠ સાવિત્ર્યા દુહિતુસ્તવ। નૈષા વારયિતું શક્યા ધર્માદસ્માત્કથંચન
હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, તમારી પુત્રી સાવિત્રીનો મનોબળ અડગ છે. તેને કોઈ રીતે ધર્મમાંથી વાળવી શક્ય નથી.
નાન્યસ્મિન્પુરુષે સન્તિ યે સત્યવતિ વૈ ગુણાઃ। પ્રદાનમેવ તસ્માન્મે રોચતે દુહિતુસ્તવ
સત્યવતીમાં જે ગુણો છે, એ બીજા કોઈમાં નથી. એટલે, હું મારી દીકરી તને આપવાનું પસંદ કરું છું.
અવિચાલ્યમેતદુક્તં તથ્યં ચ ભવતા વચઃ। કરિષ્યામ્યેતદેવં ચ ગુરુર્હિ ભગવાન્મમ
તારે જે કહ્યું એ અડગ અને સાચું છે. હું એ જ કરીશ, કેમ કે તું મારા ગુરુ છે.
અવિઘ્નમસ્તુ સાવિત્ર્યાઃ પ્રદાને દુહિતુસ્તવ। સાધયિષ્યામ્યહં તાવત્સર્વેષાં ભદ્રમસ્તુ વઃ
તારી દીકરી સાવિત્રીના વિવાહમાં કોઈ અવરોધ ન આવે. હું આ કાર્ય પૂરું કરીશ અને તમે બધા સુખી રહો.
એવમુક્ત્વા સ્વમુત્પત્ય નારદસ્ત્રિદિવં ગતઃ। રાજાઽપિ દુહિતુઃ સજ્જં વૈવાહિકમકારયત્
આ રીતે કહીને નારદ ઊભા થયા અને સ્વર્ગે ગયા. રાજાએ પણ પોતાની દીકરીના લગ્નની તૈયારીઓ શરૂ કરી.
અથ કન્યાપ્રદાને સ તમેવાર્થં વિચિન્તયન્। સમાનિત્યે ચ તત્સર્વંભાણ્ડં વૈવાહિકં નૃપઃ
પછી, દીકરીના વિવાહ વિશે વિચારીને રાજાએ બધું લગ્નનું સામાન ભેગું કર્યું.
તતો વૃદ્ધાન્દ્વિજાન્સર્વાનૃત્વિક્સભ્યપુરોહિતાન્। સમાહૂય દિને પુણ્યે પ્રયયૌ સહ કન્યયા
પવિત્ર દિવસે રાજાએ બધા વડીલ, બ્રાહ્મણો, યજમાન અને પુરોહિતોને બોલાવ્યા અને દીકરી સાથે નીકળી પડ્યા.
મેધ્યારણ્યં સ ગત્વા ચ દ્યુમત્સેનાશ્રમં નૃપઃ। પદ્ભ્યામેવ દ્વિજૈઃ સાર્ધં રાજર્ષિં તમુપાગમત્
રાજા પવિત્ર જંગલમાં દ્યુમત્સેનના આશ્રમમાં ગયા અને બ્રાહ્મણો સાથે પગપાળા એ રાજર્ષિ પાસે પહોંચ્યા.
તત્રાપશ્યન્મહાભાગં સાલવૃક્ષમુપાશ્રિતમ્। કૌશ્યાં બૃસ્યાં સમાસીનં ચક્ષુર્હીનં નૃપં તદા
ત્યાં તેણે મહાન અને તેજસ્વી રાજાને જોયા, જે દ્રષ્ટિથી વંચિત હતા, કુશના આસન અને મૃગચર્મ પર બેઠેલા અને સાલ વૃક્ષની છાંયમાં હતા.
સ રાજા તસ્ય રાજર્ષેઃ કૃત્વાપૂજાં યથાઽર્હતઃ। વાચા સુનિયતો ભૂત્વા ચકારાત્મનિવેદનમ્
રાજાએ એ રાજર્ષિને યોગ્ય રીતે વંદન કરીને, સંયમથી વાત કરી અને પોતાનું પરિચય આપ્યો.
તસ્યાર્ધ્યમાસં ચૈવ ગાં ચાવેદ્યસ ધર્મવિત્। કિમાગમનમિત્યેવં રાજા રાજાનમબ્રવીત્
ધર્મજ્ઞ એ રાજાએ તેમને પાદ્ય અને ગાય આપી, પછી પૂછ્યું: 'તમે કયા હેતુથી આવ્યા છો?'