યૌવનસ્થાં તુ તાં દૃષ્ટ્વા સ્વાં સુતાં દેવરૂપિણીમ્। અયાચ્યમાનાં ચ વરૈર્નૃપતિર્દુઃખિતોઽભવત્
પોતાની યુવાન અને દેવતુલ્ય રૂપાળી દીકરીને જોઈ, અને કોઈ વર માંગતો ન હોવાથી, રાજાને દુઃખ થયું.
પુત્રિ પ્રદાનકાલસ્તે ન ચ કશ્ચિદ્વૃણોતિ મામ્। સ્વયમન્વિચ્છ ભર્તારં ગુણૈઃ સદૃશમાત્મનઃ
દીકરી, તારો લગ્નનો સમય આવી ગયો છે, પણ કોઈ મને વર માંગવા આવતો નથી; તું પોતે જ પોતાના ગુણોને યોગ્ય એવો પતિ શોધ.
પ્રાર્થિતઃ પુરુષો યશ્ચ સ નિવેદ્યસ્ત્વયા મમ। વિમૃશ્યાહં પ્રદાસ્યામિ વરય ત્વં યથેપ્સિતમ્
તને જે પુરુષ પસંદ હોય, એનું નામ મને જણાવજે; હું વિચાર કરી તારો વિવાહ કરીશ—તું મનગમતો વર પસંદ કર.
શ્રુતં હિ ધર્મશાસ્ત્રેષુ પઠ્યમાનં દ્વિજાતિભિઃ। તથા ત્વમપિકલ્યાણિ ગદતો મે વચઃ શૃણુ
ધર્મશાસ્ત્રોમાં, જે દ્વિજોએ વાંચ્યું છે, એ સાંભળ્યું છે; એ પ્રમાણે, હે કલ્યાણી, હવે તું પણ મારા બોલતા શબ્દો સાંભળ.
અપ્રદાતા પિતા વાચ્યો વાચ્યશ્ચાનુપયન્પતિઃ। મૃતે પિતરિ પુત્રશ્ચ વાચ્યો માતુરરક્ષિતા
પિતા જે પુત્રીનું વિવાહ નથી કરાવતો, તે નિંદનીય છે; અને પતિ જે પત્નીને સ્વીકારતો નથી, તે પણ નિંદનીય છે. પિતાનું અવસાન થયા પછી જે પુત્ર માતાની રક્ષા કરતો નથી, તે પણ નિંદનીય ગણાય છે.
ઇદં મે વચનં ક્ષુત્વા ભર્તુરન્વેષણે ન્વર। દેવતાનાં યથા યાચ્યો ન ભવેયં તથા કુરુ
મારા આ વચન સાંભળો: પતિ શોધવામાં એવું કરો કે મને કોઈ દેવતાઓ પાસે માગવા જાય એમ વિનંતી કરવી ન પડે.
એવમુક્ત્વા દુહિતરં તથા વૃદ્ધાંશ્ચ મન્ત્રિણઃ। વ્યાદિદેશાનુયાત્રં ચ ગમ્યતાં ચેત્યચોદયત્
આ રીતે પુત્રીને અને વૃદ્ધ મંત્રીઓને કહીને, તેણે યાત્રાની તૈયારી કરવા અને જવા માટે આજ્ઞા આપી.
સાઽભિવાદ્ય પિતુઃ પાદૌ વ્રીડિતેવ મનસ્વિની। પિતુર્વચનમાજ્ઞાય નિર્જગામાવિચારિતમ્
તે વિવેકવંતી અને લજ્જાશીલ પુત્રી પિતાના પગે વંદન કરીને અને તેમની આજ્ઞા મેળવી, વિલંબ કર્યા વિના બહાર નીકળી.
સા હૈમં રથમાસ્થાય સ્થવિરૈઃ સચિવૈર્વૃતા। તપોવનાનિરમ્યાણિ રાજર્ષીણાં જગામ હ
તે સુવર્ણ રથમાં બેઠી, વૃદ્ધ મંત્રીઓની સાથે, રાજઋષિઓના આશ્રમોમાં જવા નીકળી.
માન્યાનાં તત્ર વૃદ્ધાનાં કૃત્વા પાદાભિવાદનમ્। વનાનિ ક્રમશસ્તાત સર્વાણ્યેવાભ્યગચ્છત
ત્યાં તેણે માનનીય વૃદ્ધોના પગે વંદન કર્યા પછી, બધા વનોને ક્રમશઃ મુલાકાત લીધી.
એવં તીર્થેષુ સર્વેષુ ધનોત્સર્ગં નૃપાત્મજા। કુર્વી દ્વિજમુખ્યાનાં તંતં દેશં જગામ હ
આ રીતે તે રાજકન્યાએ બધા તીર્થોમાં ધનનું દાન કર્યું અને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો રહેતા દરેક પ્રદેશમાં પહોંચી.
અથ મદ્રાધિપો રાજા નારદેન સમાગતઃ। ઉપવિષ્ટઃ સભામધ્યે કથાયોગેન ભારત
પછી, હે ભારત, મદ્ર દેશના રાજા સભામાં બેઠા હતા ત્યારે નારદજી સાથે તેમની મુલાકાત થઈ.
તતોઽભિગમ્ય તીર્થાનિ સર્વાણ્યેવાશ્રમાંસ્તથા। આજગામ પિતુર્વેશ્મ સાવિત્રી સહ મન્ત્રિભિઃ
બધા તીર્થો અને આશ્રમોની મુલાકાત લીધા પછી, સાવિત્રી મંત્રીઓ સાથે પિતાના ઘેર પરત ફરી.
નારદેન સહાસીનં સા દૃષ્ટ્વા પિતરં શુભા। ઉભયોરેવ શિરસા ચક્રે પાદાભિવાદનમ્
તે પુણ્યવતી કન્યાએ પિતાને નારદજી સાથે બેઠેલા જોઈ, બંનેના પગે માથું ઝુકાવી વંદન કર્યું.
ક્વ ગતાઽભૂત્સુતેયં તે કુતશ્ચૈવાગતા નૃપ। કિમર્થં યુવતીં ભદ્ર ન ચૈનાં સંપ્રયચ્છસિ
રાજા, તમારી પુત્રી ક્યાં ગઈ હતી અને હવે કયાંથી પરત આવી છે? હે ભદ્ર, તમે આ યુવાન પુત્રીનું વિવાહ શા માટે નથી કરાવતા?
કાર્યેણ ખલ્વનેનૈવ પ્રેષિતાદ્યૈવ ચાગતા। એતસ્યાઃ શૃણુ દેવર્ષે ભર્તારં યોઽનયા વૃતઃ
તેને આ જ કાર્ય માટે મોકલવામાં આવી હતી અને આજે પરત આવી છે; હે દેવર્ષિ, સાંભળો, તેણે કોને પતિ તરીકે પસંદ કર્યો છે.
સા બ્રૂહિ વિસ્તરેણેતિ પિત્રા સંયોદિતા શુભા। તદૈવ તસ્ય વચનં પ્રતિગૃહ્યેદમબ્રવીત્
પિતાએ વિગતે કહેવા કહ્યું ત્યારે તે પુણ્યવતી કન્યાએ પિતાના વચન સ્વીકારીને આ રીતે કહ્યું.
આસીત્સાલ્વેષુ ધર્માત્મા ક્ષત્રિયઃ પૃથિવીપતિઃ। દ્યુમત્સેન ઇતિ ખ્યાતઃ પશ્ચાચ્ચાન્ધો બભૂવ હ
સાલ્વ દેશમાં એક ધર્મનिष्ठ ક્ષત્રિય રાજા હતા, જેમનું નામ દ્યુમત્સેન હતું; પછી તેઓ અંધ થયા.
વિનષ્ટચક્ષુષસ્તસ્ય બાલપુત્રસ્ય ધીમતઃ। સામીપ્યેન હૃતં રાજ્યં છિદ્રેઽસ્મિન્પૂર્વવૈરિણા
જ્યારે તે વિદ્વાન રાજાને દ્રષ્ટિ ગુમાવી, ત્યારે નજીકના એક પૂર્વ શત્રુએ અવસર જોઈને તેનું રાજ્ય છીનવી લીધું.
સ બાલવત્સયા સાર્ધં ભાર્યયા પ્રસ્થિતો વનમ્। મહારણ્યં ગતશ્ચાપિ પસ્તેષે મહાવ્રતઃ
તે રાજા પોતાની પત્ની અને નાનકડા પુત્ર સાથે જંગલમાં ગયા અને મહાન વ્રત ધારણ કરીને મહાવનમાં નિવાસ કર્યો.
તસ્ય પુત્રઃ પુરે જાતઃ સંવૃદ્ધશ્ચ તપોવને। સત્યવાનનુરૂપો મે ભર્તેતિ મનસા વૃતઃ
તેમનો પુત્ર શહેરમાં જન્મ્યો અને આશ્રમમાં મોટો થયો; સત્યવાન સર્વ રીતે યોગ્ય છે, તેને મેં મનથી પતિ તરીકે પસંદ કર્યો છે.
અહો વત મહત્પાપં સાવિત્ર્યા નૃપતે કૃતમ્। અજાનન્ત્યા યદનયા ગુણવાન્સત્યવાન્વૃતઃ
હાય રાજા, સાવિત્રીએ અજાણતાં કેટલું મોટું દુઃખનું કામ કર્યું છે, કે ગુણવાન સત્યવાનને પતિ તરીકે પસંદ કર્યો છે!
સત્યં વદત્યસ્ય પિતા સત્યં માતા પ્રભાષતે। તથાઽસ્ બ્રાહ્મણાશ્ચક્રુર્નામૈતત્સત્યવાનિતિ
પિતાએ હંમેશાં સત્ય બોલ્યું છે, માતાએ પણ સત્ય જ કહ્યું છે. તેથી બ્રાહ્મણોએ તેને 'સત્યવાન' નામ આપ્યું, કારણ કે તે હંમેશાં સત્ય બોલે છે.
બાલસ્યાશ્વાઃ પ્રિયાશ્ચાસ્ય કરોત્યશ્વાંશ્ચ મૃન્મયાન્। ચિત્રેઽપિ વિલિખત્યશ્વાંશ્ચિત્રાશ્વ ઇતિ ચોચ્યતે
બાળપણમાં તેને ઘોડા બહુ પ્રિય હતાં. તે માટીના ઘોડા બનાવતો અને ચિત્રોમાં પણ ઘોડા દોરતો. એટલે તેને 'ચિત્રાશ્વ' પણ કહે છે.
અપીદાનીં સ તેજસ્વી બુદ્ધિમાન્વા નૃપાત્મજઃ। ક્ષમાવાનપિ વા શૃરઃ સત્યવાન્પિતૃવત્સલઃ
હવે પણ શું એ તેજસ્વી રાજકુમાર પહેલાની જેમ બુદ્ધિશાળી, ધીરજવાળો અને પિતાને પ્રેમ કરનાર છે?
વિવસ્વાનિવ તેજસ્વી વૃહસ્પતિસમો મતૌ। મહેન્દ્ર ઇવન વીરશ્ચ વસુધેવ ક્ષમાન્વિતઃ
તે સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવે છે, બુદ્ધિમાં બૃહસ્પતિ જેવો છે, પરાક્રમમાં ઇન્દ્ર જેવો છે અને ધરતી જેવી ક્ષમાશીલતા ધરાવે છે.
અપિ રાજાત્મજો દાતા બ્રહ્મણ્યશ્ચાપિ સત્યવાન્। રૂપવાનપ્યુદારો વાઽપ્યથવા પ્રિયદર્શનઃ
એ રાજકુમાર દયાળુ છે, બ્રાહ્મણોને માન આપનાર છે, સત્યવંત છે, સુંદર છે, ઉદાર છે અને સૌને આનંદ આપનાર છે.
સાંકૃતે રન્તિદેવસ્ સ્વશક્ત્યા દાનતઃ સમઃ। બ્રહ્મણ્યઃ સત્યવાદી ચ શિબિરૌશીનરો યથા
દાનમાં તે પોતાની શક્તિ પ્રમાણે રંતિદેવ જેવો છે. બ્રાહ્મણપ્રેમી અને સત્ય બોલનાર છે, શિબી અને ઉશીનર જેવો.
યયાતિરિવ ચોદારઃ સોમવત્પ્રિયદર્શનઃ। રૂપેણાન્યતમોઽશ્વિભ્યાં દ્યુમત્સેનસુતો બલી
તે યયાતિ જેવો ઉદાર છે, ચંદ્ર જેવો સૌમ્ય અને મનોહર છે, રૂપમાં અશ્વિનીકુમારો જેવો છે અને દ્યુમત્સેનાનો પુત્ર બલવાન છે.
સ વદાન્યઃ સ તેજસ્વીધીમાંશ્ચૈવ ક્ષમાન્વિતઃ'। સ દાન્તઃ સ મૃદુઃ શૂરઃ સ સત્યઃ સંયતેન્દ્રિયઃ। સન્મૈત્રઃ સોનસૂયશ્ચ સ હ્રીમાન્દ્યુતિમાંશ્ચ સઃ
તે દયાળુ છે, તેજસ્વી છે, બુદ્ધિશાળી છે, ધીરજવાળો છે, ઇન્દ્રિયોને વશમાં રાખનાર છે, સૌમ્ય છે, શૂરવીર છે, સત્યવંત છે, મિત્રભાવ રાખે છે, ઈર્ષ્યા રાખતો નથી, લજ્જાશીલ છે અને તેજ ધરાવે છે.