નાત્માનમનુશોચામિ નેમાન્ભ્રાતૄન્મહામુને। હરણં ચાપિ રાજ્યસ્ યથેમાં દ્રુપદાત્મજામ્
હું પોતાનો શોક કરતો નથી, ન તો મારા ભાઈઓનો, હે મહાન ઋષિ, અને ન જ રાજય ગુમાવવાનો કે દ્રુપદની દીકરી માટે.
દ્યૂતે દુરાત્મભિઃ ક્લિષ્ટાઃ કૃષ્ણયા તારિતા વયમ્। જયદ્રથેન ચપુનર્વનાચ્ચાપિ હૃતા બલાત્
અમને જુગારમાં દુષ્ટ લોકોએ દુઃખ આપ્યું, ત્યારે કૃષ્ણાએ અમને બચાવ્યા; અને પછી જયદ્રથ અને રાક્ષસે પણ અમને બળજબરીથી પકડી લીધા.
અસ્તિ સીમન્તિની કાચિદ્દૃષ્ટપૂર્વાઽપિવા શ્રુતા। પતિવ્રતા મહાભાગા યથેયં દ્રુપદાત્મજા
શું કોઈ એવી સીમંતિની સ્ત્રી છે, જે જોઈ હોય કે સાંભળી હોય, જે પતિપ્રતિ એકાગ્ર અને ભાગ્યશાળી હોય, જેવી દ્રુપદની દીકરી છે?
શૃણુ રાજન્કુલસ્ત્રીણાં મહાભાગ્યં યુધિષ્ઠિર। સર્વમેતદ્યથાપ્રાપ્તં સાવિત્ર્યા રાજકન્યયા
હે રાજા, કુળવંતી સ્ત્રીઓનું મહાન ભાગ્ય સાંભળ, હે યુધિષ્ઠિર; આ બધું પહેલાં પણ થયું છે, જેમ કે રાજકન્યા સાવિત્રી સાથે.
આસીન્મદ્રેષુ ધર્માત્મા રાજા પરમધાર્મિકઃ। બ્રહ્મણ્યશ્ચમહાત્મા ચ સત્યસન્ધો જિતેન્દ્રિયઃ
મદ્ર દેશમાં એક ધર્મનિષ્ઠ રાજા હતો, જે અત્યંત સારા, બ્રાહ્મણપ્રેમી, મહાન આત્મા, સત્યવાદી અને ઇન્દ્રિયજિત હતો.
યજ્વા દાનપતિર્દક્ષઃ પૌરજાનપદપ્રિયઃ। પાર્થિવોઽશ્વપતિર્નામ સર્વભૂતહિતે રતઃ
એ રાજા યજ્ઞ કરનાર, દાનમાં આગળ, કુશળ, નગર અને ગામના પ્રિય, અને સર્વ જીવોના કલ્યાણમાં લાગેલા અશ્વપતિ નામે પૃથ્વીપતિ હતા.
ક્ષમાવાનનપત્યશ્ચ સત્યવાગ્વિજિતેન્દ્રિયઃ। અતિક્રાન્તેન વયસા સંતાપમુપજગ્મિવાન્
એ રાજા ક્ષમાશીલ, સંતાન વિના, સત્યવાદી અને ઇન્દ્રિયજિત હતા; અને વૃદ્ધાવસ્થામાં દુઃખમાં આવી ગયા.
અપત્યોત્પાદનાર્થં ચ તીવ્રં નિયમમાસ્થિતઃ। કાલે પરિમિતાહારો બ્રહમચારી જિતેન્દ્રિયઃ
સંતાન માટે એણે કઠોર વ્રત ધારણ કર્યું, યોગ્ય સમયે ઓછું ખાવું, બ્રહ્મચર્ય અને ઇન્દ્રિયજય રાખ્યા.
હુત્વા શતસહસ્રં સ સાવિત્ર્યા રાજસત્તમ। ષષ્ઠેષષ્ઠે તદાકાલે બભૂવ મિતમોજનઃ
એ શ્રેષ્ઠ રાજાએ સાવિત્રી સાથે મળીને લાખ યજ્ઞહવન કર્યા; અને દર છઠ્ઠા મહિને થોડું જ ખાધું.
એતેન નિયમેનાસીદ્વર્ષાણ્યષ્ટાદશૈવ તુ। પૂર્ણે ત્વષ્ટાદશે વર્ષે સાવિત્રી તુષ્ટિમભ્યગાત્
આ નિયમથી આઠદશ વર્ષ વીતી ગયા; અને જ્યારે આઠદશમું વર્ષ પૂરું થયું, ત્યારે સાવિત્રી પ્રસન્ન થઈ.
રૂપિણી તુ તદા રાજન્દર્શયામાસ તં નૃપમ્। અગ્નિહોત્રાત્સમુત્થાય હર્ષેણ મહતાઽન્વિતા
પછી, હે રાજા, તેજસ્વી રૂપે સાવિત્રી એ રાજાને દર્શન આપી, અગ્નિહોત્રમાંથી બહાર આવી, અને આનંદથી ભરાઈ.
ઉવાચ ચૈનં વરદા વચનં પાર્થિવં તદા। સા તમશ્વપતિં રાજન્સાવિત્રી નિયમે સ્થિતમ્
એ વરદાન આપનાર સાવિત્રીએ એ સમયે રાજાને કહ્યું, હે રાજા, જે અશ્વપતિ વ્રતમાં સ્થિર હતા, તેમને સંબોધ્યા.
બ્રહ્મચર્યેણ શુદ્ધેન દમેન નિયમેન રચ। સર્વાત્મના ચ ભક્ત્યા ચ તુષ્ટાઽસ્મિ તવ પાર્થિવાઃ
શુદ્ધ બ્રહ્મચર્ય, દમ, નિયમ અને તારી પૂર્ણ ભક્તિથી, હે રાજા, હું તારી પર પ્રસન્ન છું.
વરં વૃણીષ્વાશ્વપતે મદ્રરાજ યદીપ્સિતમ્। ન પ્રામાદશ્ચ ધર્મેષુ કર્તવ્યસ્તે કથંચન
હે અશ્વપતિ, મદ્રના રાજા, જે તને ઇચ્છા હોય તે વર માંગ; અને ક્યારેય ધર્મમાં બેદરકારી ન કરવી.
અપત્યાર્થઃ સમારમ્ભઃ કૃતો ધર્મેપ્સયા મયા। પુત્રા મે બહવો દેવિ ભવેયુઃ કુલભાવનાઃ
સંતાન માટે મેં આ પ્રયત્ન કર્યો છે, અને ધર્મની ઈચ્છાથી કર્યો છે; હે દેવી, મારા ઘણા પુત્રો થાય, જે કુળને વધારનાર બને.
તુષ્ટાઽસિ યદિ મે દેવિ વરમેતં વૃણોમ્યહમ્। સંતાં પરમો ધર્મ ઇત્યાહુર્માં દ્વિજાતયઃ
હે દેવી, જો તું મારે પર પ્રસન્ન હોય, તો હું એ વર માગું છું કે મને સંતાન મળે; કારણ કે દ્વિજાતિઓ કહે છે કે સંતાન જ સર્વોચ્ચ ધર્મ છે.
પૂર્વમેવ મયા રાજન્નભિપ્રાયમિમં તવ। જ્ઞાત્વા પુત્રાર્થમુક્તો વૈ ભગવાંસ્તે પિતામહઃ
રાજા, હું તો પહેલેથી જ તારો ઇરાદો સમજી ગયો હતો; તારા પુત્ર માટે જ પિતામહે તને આવું કહ્યું હતું.
પ્રસાદાચ્ચૈવ તસ્માત્તે સ્વયં વિહિતવત્યહમ્। કન્યા તેજસ્વિની સૌમ્ય ક્ષિપ્રમેવ ભવિષ્યતિ
પિતામહની કૃપાથી મેં પોતે જ આ બધું ગોઠવ્યું છે; હે સૌમ્ય, તને બહુ જલ્દી તેજસ્વી દીકરી થશે.
ઉત્તરં ચ ન તે કિંચિદ્વ્યાહર્તવ્યં કથંચન। પિતામહનિયોગેન તુષ્ટા હ્યેતદ્બ્રવીમિ તે
હવે તારે કશી રીતે પણ વધુ કંઈ કહેવું નહીં; પિતામહના આદેશથી સંતોષ પામી, હું તને આ કહું છું.
સ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય સાવિત્ર્યા વચનં નૃપઃ। પ્રસાદયામાસ પુનઃ ક્ષિપ્રમેતદ્ભવિષ્યતિ
રાજાએ સાવિત્રીના શબ્દો સાંભળી 'જેમ કહું તેમ જ થાઓ' કહી વચન આપ્યું અને ફરીથી કૃપા માગી; અને જલ્દી જ એ બધું સાચું થયું.
અન્તર્હિતાયાં સાવિત્ર્યાં જગામ સ્વપુરં નૃપઃ। સ્વરાજ્યે ચાવસદ્બીરઃ પ્રજા ધર્મેણ પાલયન્
જ્યારે સાવિત્રી અદૃશ્ય થઈ ગઈ, ત્યારે રાજા પોતાના શહેરે પાછો ફર્યો; અને પોતાના રાજ્યમાં ધર્મથી પ્રજાનું રક્ષણ કરતા રહેવા લાગ્યો.
કસ્મિંશ્ચિત્તુ ગતે કાલે સ રાજા નિયતબ્રતઃ। જ્યેષ્ઠાયાં ધર્મચારિણ્યાં મહિષ્યાં કગર્ભમાદધે
થોડો સમય પસાર થયો પછી, એ રાજાએ પોતાના વચન પાળતા, મોટી અને ધર્મનિષ્ઠ રાણીના ગર્ભમાં સંતાન આપ્યું.
રાજપુત્ર્યાસ્તુ ગર્ભઃ સ માનવ્યા ભરતર્ષભ। વ્યર્ધતં તદા શુક્લે તારાપતિરિવામ્બરે
હે ભરતકુલના શ્રેષ્ઠ, રાજકુમારી માનવીના ગર્ભમાં તે સંતાન ચાંદની જેમ ધીરે ધીરે વધવા લાગ્યું.
પ્રાપ્તે કાલે તુ સુષુવે કન્યાં રાજીવલોચનામ્। ક્રિયાશ્ચ તસ્યા મુદિતશ્ચક્રે ચ નૃપસત્તમઃ
સમય આવતાં, એ રાણી એ રજકમળ જેવી આંખોવાળી દીકરીને જન્મ આપી; રાજાએ આનંદપૂર્વક એની તમામ વિધિઓ કરી.
સાવિત્ર્યા પ્રીતયા દત્તા સાવ્ત્ર્યા દ્દુતયા હ્યપિ। સાવિત્રીત્યેવ નામાસ્યાશ્ચક્રુર્વિપ્રાસ્તથા પિતા
સાવિત્રીના પ્રેમ અને આનંદથી, બ્રાહ્મણો અને પિતાએ એ દીકરીનું નામ પણ 'સાવિત્રી' રાખ્યું.
સા વિગ્રહવતીવ શ્રીવ્યવર્ધત નૃપાત્મજા। કાલેન ચાપિ સા કન્યા યૌવનસ્તા બભૂવ હ
એ રાજકુમારી સુંદરતા અને તેજમાં સતત વધતી ગઈ; અને સમય જતાં એ કન્યા યુવાનીમાં પ્રવેશી.
તાં સુમધ્યાં પૃથુશ્રોણીં પ્રતિમાં કાઞ્ચનીમિવ। પ્રાપ્તેયં રદેવકન્યેતિ દૃષ્ટ્વા સંમેનિરે જનાઃ
એ સુમધુર કટિ અને પહોળા કટિવાળી, словно સોનાની મૂર્તિ જેવી લાગતી; લોકો એને જોઈને માનતા કે દેવકન્યા ધરતી પર આવી છે.
તાં તુ પદ્મપલાશાક્ષીં જ્વલન્તીમિવ તેજસા। ન કશ્ચિદ્વરયામાસ તેજસા પ્રતિવારિતઃ
પણ એના કમળપાંખ જેવી આંખો અને તેજથી ઝળહળતી હતી, એટલે કોઈએ એની પાસે વર માંગ્યો નહીં; સૌ એના તેજથી અટકી ગયા.
અથોપોષ્ય શિરઃસ્નાતા દેવતામભિગમ્ય સા। હુત્વાગ્નિં વિધિવદ્વિપ્રાન્વાચયામાસ પર્વણિ
પછી, ઉપવાસ અને માથું ધોઈને, એ દેવતાની પૂજા કરવા ગઈ; વિધિપૂર્વક અગ્નિહોમ કરીને, તહેવારના દિવસે બ્રાહ્મણોને બોલાવ્યા.
સાઽભિવાદ્ય પિતુઃ પાદૌ શેષાઃ પૂર્વં નિવેદ્ય ચ। કૃતાઞ્જલિર્વરારોહા નૃપતેઃ પાર્શ્વમાસ્થિતા
એણે પિતાના પગે વંદન કર્યું, બાકી બધું પહેલેથી જણાવી દીધું અને હાથ જોડીને, એ કન્યા રાજાના બાજુમાં ઊભી રહી.