સહાયવતિ સર્વાર્થાઃ સતિષ્ઠન્તીહ સર્વશઃ। કિંનુ તસ્યાજિતં સઙ્ખ્યે યસ્ ભ્રાતા ધનંજયઃ
સહાયીઓ હોય ત્યારે બધાં કાર્યો સરળતાથી પૂર્ણ થાય છે; જેના ભાઈ ધનંજય છે, એના માટે યુદ્ધમાં શું અજય રહી શકે?
અયં ચ બલિનાંશ્રેષ્ઠો ભીમો ભીમપરાક્રમાઃ। યુવાનૌ ચ મહેષ્વાસૌ વીરૌ માદ્રવતીસુતૌ
અહીં ભીમ પણ છે, બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ અને ભયાનક પરાક્રમી; અને યુવાન, મહાન ધનુર્ધર, માદ્રીપુત્ર બંને શૂરવીર પણ છે.
એભિઃ સહાયૈઃ કસ્માત્ત્વં વિષીદસિ પરંતપ। ય ઇમે વજ્રિણઃ સેનાં જયેયુઃ સમરુદ્ગણામ્
આવા સહાયીઓ સાથે, હે શત્રુઓને દહન કરનાર, તું કેમ નિરાશ થાય છે? આ બધા તો વજ્રધારીની સેના અને મરુદગણને પણ હરાવી શકે.
ત્વમપ્યેભિર્મહેષ્વાસૈઃ સહાયૈર્દેવરૂપિભિઃ। વિજેષ્યસિ રણે સર્વાનમિત્રાન્ભરતર્ષભ
તૂં પણ આ મહાન ધનુર્ધરો જેવા દેવસમાન મિત્રો સાથે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, યુદ્ધમાં તમામ શત્રુઓને જીતશે.
ઇતશ્ચ ત્વમિમાં પશ્યસૈન્ધવેન દુરાત્મના। બલિના વીર્યમત્તેન હૃતામેભિર્મહાત્મભિઃ
અને તું જોઈ રહ્યો છે કે, આ મહાન આત્માઓએ દુષ્ટ અને બળમાં મસ્ત સિંધુરાજાને પણ હરાવ્યો છે.
આનીતાં દ્રૌપદીં કૃષ્ણાં કૃત્વા કર્મ સુદુષ્કરમ્। જયદ્રથં ચ રાજાનં વિજિતં વશમાગતમ્
કૃષ્ણા દ્રૌપદીને અત્યંત કઠિન કાર્ય કરીને પાછી લાવવામાં આવી અને જયદ્રથ રાજાને પણ જીતીને વશમાં કર્યો.
અસહાયેન રામેણ વૈદેહી પુનરાહૃતા। હત્વાસઙ્ખ્યે દશગ્રીવં રાક્ષસં ભીમવિક્રમમ્
રામે તો સહાય વિના પણ, યુદ્ધમાં દશમુખ ભયાનક રાક્ષસને મારીને વૈદેહી સીતાજીને પાછી લાવી.
યસ્ શાખામૃગામિત્રાણ્યૃક્ષાઃ કાલમુખાસ્તથા। જાત્યન્તરગતા રાજન્નેતદ્બુદ્ધ્યાઽનુચિન્તય
જે વાનર, રીંછ, કાળમુખ અને અન્ય જાતિના રાજાઓ શત્રુ હતા, હે રાજન, એ બધું તું સમજપૂર્વક વિચાર.
તસ્માત્સર્વં કુરુશ્રેષ્ઠ મા શુચો ભરતર્ષભ। ત્વદ્વિધા હિ મહાત્માનો ન શોચન્તિ પરંતપ
એટલે, હે કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, તું દુઃખ ન કર, હે ભરતોમાં વરિષ્ઠ; કેમ કે, તારા જેવા મહાન આત્માઓ ક્યારેય શોક કરતા નથી.
એવમાશ્વાસિતો રાજામાર્કણ્ડેયેન ધીમતા। ત્યક્ત્વા દુઃખમદીનાત્મા પુનરપ્યેનમબ્રવીત્
આ રીતે વિદ્વાન માર્કંડેયે રાજાને શાંત કર્યો. રાજાએ પોતાનું દુઃખ છોડીને મન મજબૂત કર્યું અને ફરીથી એમને કહ્યું.
નાત્માનમનુશોચામિ નેમાન્ભ્રાતૄન્મહામુને। હરણં ચાપિ રાજ્યસ્ યથેમાં દ્રુપદાત્મજામ્
હું પોતાનો શોક કરતો નથી, ન તો મારા ભાઈઓનો, હે મહાન ઋષિ, અને ન જ રાજય ગુમાવવાનો કે દ્રુપદની દીકરી માટે.
દ્યૂતે દુરાત્મભિઃ ક્લિષ્ટાઃ કૃષ્ણયા તારિતા વયમ્। જયદ્રથેન ચપુનર્વનાચ્ચાપિ હૃતા બલાત્
અમને જુગારમાં દુષ્ટ લોકોએ દુઃખ આપ્યું, ત્યારે કૃષ્ણાએ અમને બચાવ્યા; અને પછી જયદ્રથ અને રાક્ષસે પણ અમને બળજબરીથી પકડી લીધા.
અસ્તિ સીમન્તિની કાચિદ્દૃષ્ટપૂર્વાઽપિવા શ્રુતા। પતિવ્રતા મહાભાગા યથેયં દ્રુપદાત્મજા
શું કોઈ એવી સીમંતિની સ્ત્રી છે, જે જોઈ હોય કે સાંભળી હોય, જે પતિપ્રતિ એકાગ્ર અને ભાગ્યશાળી હોય, જેવી દ્રુપદની દીકરી છે?
શૃણુ રાજન્કુલસ્ત્રીણાં મહાભાગ્યં યુધિષ્ઠિર। સર્વમેતદ્યથાપ્રાપ્તં સાવિત્ર્યા રાજકન્યયા
હે રાજા, કુળવંતી સ્ત્રીઓનું મહાન ભાગ્ય સાંભળ, હે યુધિષ્ઠિર; આ બધું પહેલાં પણ થયું છે, જેમ કે રાજકન્યા સાવિત્રી સાથે.
આસીન્મદ્રેષુ ધર્માત્મા રાજા પરમધાર્મિકઃ। બ્રહ્મણ્યશ્ચમહાત્મા ચ સત્યસન્ધો જિતેન્દ્રિયઃ
મદ્ર દેશમાં એક ધર્મનિષ્ઠ રાજા હતો, જે અત્યંત સારા, બ્રાહ્મણપ્રેમી, મહાન આત્મા, સત્યવાદી અને ઇન્દ્રિયજિત હતો.
યજ્વા દાનપતિર્દક્ષઃ પૌરજાનપદપ્રિયઃ। પાર્થિવોઽશ્વપતિર્નામ સર્વભૂતહિતે રતઃ
એ રાજા યજ્ઞ કરનાર, દાનમાં આગળ, કુશળ, નગર અને ગામના પ્રિય, અને સર્વ જીવોના કલ્યાણમાં લાગેલા અશ્વપતિ નામે પૃથ્વીપતિ હતા.
ક્ષમાવાનનપત્યશ્ચ સત્યવાગ્વિજિતેન્દ્રિયઃ। અતિક્રાન્તેન વયસા સંતાપમુપજગ્મિવાન્
એ રાજા ક્ષમાશીલ, સંતાન વિના, સત્યવાદી અને ઇન્દ્રિયજિત હતા; અને વૃદ્ધાવસ્થામાં દુઃખમાં આવી ગયા.
અપત્યોત્પાદનાર્થં ચ તીવ્રં નિયમમાસ્થિતઃ। કાલે પરિમિતાહારો બ્રહમચારી જિતેન્દ્રિયઃ
સંતાન માટે એણે કઠોર વ્રત ધારણ કર્યું, યોગ્ય સમયે ઓછું ખાવું, બ્રહ્મચર્ય અને ઇન્દ્રિયજય રાખ્યા.
હુત્વા શતસહસ્રં સ સાવિત્ર્યા રાજસત્તમ। ષષ્ઠેષષ્ઠે તદાકાલે બભૂવ મિતમોજનઃ
એ શ્રેષ્ઠ રાજાએ સાવિત્રી સાથે મળીને લાખ યજ્ઞહવન કર્યા; અને દર છઠ્ઠા મહિને થોડું જ ખાધું.
એતેન નિયમેનાસીદ્વર્ષાણ્યષ્ટાદશૈવ તુ। પૂર્ણે ત્વષ્ટાદશે વર્ષે સાવિત્રી તુષ્ટિમભ્યગાત્
આ નિયમથી આઠદશ વર્ષ વીતી ગયા; અને જ્યારે આઠદશમું વર્ષ પૂરું થયું, ત્યારે સાવિત્રી પ્રસન્ન થઈ.
રૂપિણી તુ તદા રાજન્દર્શયામાસ તં નૃપમ્। અગ્નિહોત્રાત્સમુત્થાય હર્ષેણ મહતાઽન્વિતા
પછી, હે રાજા, તેજસ્વી રૂપે સાવિત્રી એ રાજાને દર્શન આપી, અગ્નિહોત્રમાંથી બહાર આવી, અને આનંદથી ભરાઈ.
ઉવાચ ચૈનં વરદા વચનં પાર્થિવં તદા। સા તમશ્વપતિં રાજન્સાવિત્રી નિયમે સ્થિતમ્
એ વરદાન આપનાર સાવિત્રીએ એ સમયે રાજાને કહ્યું, હે રાજા, જે અશ્વપતિ વ્રતમાં સ્થિર હતા, તેમને સંબોધ્યા.
બ્રહ્મચર્યેણ શુદ્ધેન દમેન નિયમેન રચ। સર્વાત્મના ચ ભક્ત્યા ચ તુષ્ટાઽસ્મિ તવ પાર્થિવાઃ
શુદ્ધ બ્રહ્મચર્ય, દમ, નિયમ અને તારી પૂર્ણ ભક્તિથી, હે રાજા, હું તારી પર પ્રસન્ન છું.
વરં વૃણીષ્વાશ્વપતે મદ્રરાજ યદીપ્સિતમ્। ન પ્રામાદશ્ચ ધર્મેષુ કર્તવ્યસ્તે કથંચન
હે અશ્વપતિ, મદ્રના રાજા, જે તને ઇચ્છા હોય તે વર માંગ; અને ક્યારેય ધર્મમાં બેદરકારી ન કરવી.
અપત્યાર્થઃ સમારમ્ભઃ કૃતો ધર્મેપ્સયા મયા। પુત્રા મે બહવો દેવિ ભવેયુઃ કુલભાવનાઃ
સંતાન માટે મેં આ પ્રયત્ન કર્યો છે, અને ધર્મની ઈચ્છાથી કર્યો છે; હે દેવી, મારા ઘણા પુત્રો થાય, જે કુળને વધારનાર બને.
તુષ્ટાઽસિ યદિ મે દેવિ વરમેતં વૃણોમ્યહમ્। સંતાં પરમો ધર્મ ઇત્યાહુર્માં દ્વિજાતયઃ
હે દેવી, જો તું મારે પર પ્રસન્ન હોય, તો હું એ વર માગું છું કે મને સંતાન મળે; કારણ કે દ્વિજાતિઓ કહે છે કે સંતાન જ સર્વોચ્ચ ધર્મ છે.
પૂર્વમેવ મયા રાજન્નભિપ્રાયમિમં તવ। જ્ઞાત્વા પુત્રાર્થમુક્તો વૈ ભગવાંસ્તે પિતામહઃ
રાજા, હું તો પહેલેથી જ તારો ઇરાદો સમજી ગયો હતો; તારા પુત્ર માટે જ પિતામહે તને આવું કહ્યું હતું.
પ્રસાદાચ્ચૈવ તસ્માત્તે સ્વયં વિહિતવત્યહમ્। કન્યા તેજસ્વિની સૌમ્ય ક્ષિપ્રમેવ ભવિષ્યતિ
પિતામહની કૃપાથી મેં પોતે જ આ બધું ગોઠવ્યું છે; હે સૌમ્ય, તને બહુ જલ્દી તેજસ્વી દીકરી થશે.
ઉત્તરં ચ ન તે કિંચિદ્વ્યાહર્તવ્યં કથંચન। પિતામહનિયોગેન તુષ્ટા હ્યેતદ્બ્રવીમિ તે
હવે તારે કશી રીતે પણ વધુ કંઈ કહેવું નહીં; પિતામહના આદેશથી સંતોષ પામી, હું તને આ કહું છું.
સ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય સાવિત્ર્યા વચનં નૃપઃ। પ્રસાદયામાસ પુનઃ ક્ષિપ્રમેતદ્ભવિષ્યતિ
રાજાએ સાવિત્રીના શબ્દો સાંભળી 'જેમ કહું તેમ જ થાઓ' કહી વચન આપ્યું અને ફરીથી કૃપા માગી; અને જલ્દી જ એ બધું સાચું થયું.