તતઃ સીતાં પુરસ્કૃત્ય વિભીષણપુરસ્કૃતામ્। અવિન્ધ્યો નામ સુપ્રજ્ઞો વૃદ્ધામાત્યો વિનિર્યયૌ
પછી, વિભીષણને આગળ રાખીને અને સીતા પણ સાથે, અવિંધ્ય નામના વિવેકી વૃદ્ધ મંત્રી બહાર આવ્યા.
ઉવાચ ચ મહાત્માનં કાકુત્સ્થં દૈન્યમાસ્થિતમ્। પ્રતીચ્છ દેવીં સદ્વૃત્તાં મહાત્મઞ્જાનકીમિતિ
એમણે દુઃખમાં ડૂબેલા કાકુત્સ્થ રામને કહ્યું: 'મહાન આત્મા, આ સદ્ગુણવતી જનકી દેવીને સ્વીકારો.'
એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્માદવતીર્ય રથોત્તમાત્। બાષ્પેણાપિહિતાં સીતાં દદર્શેક્ષ્વાકુનન્દનઃ
આ શબ્દો સાંભળીને ઇક્ષ્વાકુ કુળના રામે પોતાનું ઉત્તમ રથ છોડ્યું અને, આંખોમાં આંસુ ભરેલી સીતાને જોયા.
તાં દૃષ્ટ્વા ચારુસર્વાઙ્ગીં યાનસ્થાં શોકકર્શિતામ્। મલોપચિતસર્વાઙ્ગીં જટિલાં કૃષ્ણવાસસમ્
એમણે એ સુંદર અંગવાળી, દુઃખથી કૃશ થયેલી, મલથી ઢંકાયેલી, જટાવાળી અને કાળી વસ્ત્ર પહેરેલી સીતાને વાહન પર ઊભેલી જોઈ.
ઉવાચ રામો વૈદેહીં પરામર્શવિશઙ્કિતઃ। `લક્ષયિત્વેઙ્ગિતં સર્વં પ્રિયં તસ્યૈ નિવેદ્ય સઃ
રામે વૈદેહી સાથે વાત કરી, સ્પર્શ કરવાનું ટાળતાં, તેના હાવભાવ જોઈને, પોતાનું પ્રેમભર્યું સંદેશ આપ્યું.
ગચ્છ વૈદેહિ મુક્તા ત્વં યત્કાર્યં તનમયા કૃતમ્। મામાસાદ્યપતિં ભદ્રે ન ત્વં રાક્ષસવેશ્મનિ। જરાં વ્રજેથા ઇતિમે નિહતોસૌ નિશાચરઃ
'વૈદેહી, હવે તું મુક્ત છે; જે કરવું હતું એ મેં કર્યું. હે સુભાગ્યવતી, હવે તને રાક્ષસના ઘરમાં રહેવું કે ત્યાં વૃદ્ધ થવું નથી પડતું, કેમ કે એ રાત્રિચર મારો ગયો છે.'
કથં હ્યસ્મદ્વિધો જાતુ જાનન્ધર્મવિનિશ્ચયમ્। પરહસ્તગતાં નારીં મુહૂર્તમપિ ધારયેત્
મારે જેવું ધર્મ જાણનાર વ્યક્તિ, બીજીના હાથમાં ગયેલી સ્ત્રીને એક ક્ષણ પણ કેવી રીતે રાખી શકે?
સુવૃત્તામસુવૃત્તાં વાઽપ્યહં ત્વામદ્ય મૈથિલિ। નોત્સહે પરિભોગાય શ્વાવલીઢં હવિર્યથા
હે વૈદેહી, તું સારી હોય કે ન હોય, આજે હું તને સ્વીકારી શકતો નથી, એ રીતે જેમ કૂતરાએ ચાટેલું અન્ન કોઈ ખાઈ શકતું નથી.
તતઃ સા સહસા બાલા તચ્છ્રુત્વા દારુણં વચઃ। પપાત દેવી વ્યથિતા નિકૃત્તા કદલી યથા
પછી એ યુવાન દેવી, એ કઠોર વચન સાંભળીને, અચાનક દુઃખી થઈને, કાપેલી કેળાની જેમ જમીન પર પડી ગઈ.
યોપ્યસ્યા હર્ષસંભૂતો મુખરાગઃ પુરાઽભવત્। ક્ષણેન સપુનર્નષ્ટો નિઃશ્વાસાદિવ દર્પણે
જે આનંદથી એની ચહેરા પર રંગ હતો, એ પળમાં જ ઉડી ગયો, જેમ શ્વાસ કાચ પર ઝટથી ઓગળી જાય છે.
તતસ્તે હરયઃ સર્વે તચ્છ્રુત્વા રામભાષિતમ્। ગતાસુકલ્પા નિશ્ચેષ્ટા બભૂવુઃ સહલક્ષ્મણાઃ
પછી બધાં વાનરો અને લક્ષ્મણ, રામના એ વચન સાંભળીને, જાણે જીવ ગુમાવી બેઠાં હોય એમ નિષ્ક્રિય થઈ ગયા.
તતો દેવો વિશુદ્ધાત્મા વિમાનેન ચતુર્મુખઃ। પદ્મયોનિર્જગત્સ્રષ્ટા દર્શયામાસ રાઘવમ્
પછી શુદ્ધ આત્માવાળા, કમળમાંથી જન્મેલા ચારમુખી દેવ, જગતના સર્જનહાર, પોતાના વિમાનમાં રામને દેખાયા.
શક્રશ્ચાગ્નિશ્ચ વાયુશ્ચયમો વરુણ એવ ચ। યક્ષાધિપશ્ચ ભગવાંસ્તથા સપ્તર્ષયોઽમલાઃ
ઇન્દ્ર, અગ્નિ, વાયુ, યમ, વરુણ, યક્ષોના રાજા અને પવિત્ર સાત ઋષિઓ પણ ત્યાં ઉપસ્થિત થયા.
રાજા દશરથશ્ચૈવ દિવ્યભાસ્વરમૂર્તિમાન્। વિમાનેન મહાર્હેણ હંસયુક્તેન ભાસ્વતા
દિવ્ય તેજવાળા રાજા દશરથ પણ, હંસો જોડાયેલા તેજસ્વી અને કિંમતી વિમાનમાં આવ્યા.
તતોઽન્તરિક્ષં તત્સર્વંદેવગન્ધર્વસંકુલમ્। શુશુભે તારકાચિત્રં શરદીવ નભસ્તલમ્
પછી આખું આકાશ દેવો અને ગંધર્વોથી ભરાઈ ગયું અને તે શરદના તારલયુક્ત આકાશ જેવું તેજસ્વી લાગતું હતું.
તત ઉત્થાય વૈદેહી તેષાં મધ્યયશસ્વિની। ઉવાચ વાક્યં કલ્યાણી રામં પૃથુલવક્ષસમ્
પછી એ બધામાં પ્રસિદ્ધ વૈદેહી ઊભી રહી અને શુભવાણીથી, પહોળા છાતી ધરાવતા રામને કહ્યું:
રાજપુત્ર ન તે કોપં કરોમિ વિદિતાહિ મે। ગતિઃ સ્ત્રીણાં નરાણાં ચ શૃણુ ચદં વચો મમ
હે રાજકુમાર, હું તને રીસાવતી નથી, કેમ કે સ્ત્રીઓ અને પુરુષોનું ભાગ્ય મને ખબર છે; હવે મારા વચન સાંભળ.
અન્તશ્ચરતિભૂતાનાં માતરિશ્વા સદાગતિઃ। સ મે વિમુઞ્ચતુ પ્રાણાન્યદિ પાપં ચરામ્યહમ્
મારી અંદર જે પવન હંમેશાં ફરતો રહે છે, એજ મારું સાક્ષી છે; જો હું કોઈ પાપ કર્યું હોય તો એ જ પવન મારું પ્રાણ લઈ જાય.
અગ્નિરાપસ્તથાઽઽકાશં પૃથિવી વાયુરેવ ચ। વિમુઞ્ચન્તુ મમ પ્રાણાન્યદિ પાપં ચરામ્યહમ્
અગ્નિ, પાણી, આકાશ, પૃથ્વી અને વાયુ—જો હું પાપી હોઉં તો એ બધાં મારું પ્રાણ લઈ જાય.
યથાઽહં ત્વદૃતેવીર નાન્યંસ્વપ્નેઽપ્યચિન્તયમ્। તથા મે દેવ નિર્દિષ્ટસ્ત્વમેવ હિ પતિર્ભવ
હે વીર, હું સપનામાં પણ તારા સિવાય બીજાની કલ્પના પણ કદી કરી નથી; એ પ્રમાણે દેવો સાક્ષી રાખે કે તું જ મારો પતિ છે.
તતોઽન્તરિક્ષે વાગારીત્સુભગા લોકસાક્ષિણી। પુણ્યાસંહર્ષણી તેષાં વાનરાણાં મહાત્મનામ્
પછી આખા લોકોએ સાંભળે તેવી, પવિત્ર અને આનંદ આપતી અવાજ આકાશમાંથી સંભળાઈ, જે વાનરોએ પણ આનંદ આપ્યો.
બોભો રાઘવ સત્યં વૈ વાયુરસ્મિ સદાગતિઃ। અપાપા મૈથિલી રાજન્સંગચ્છસહભાર્યયા
હે રાઘવ, હું સાચે વાયુ છું, હંમેશાં ચાલતો; વૈદેહી નિર્દોષ છે, હે રાજા—હવે તું તારી પત્ની સાથે ચાલ.
અહમન્તઃશરીરસ્થો ભૂતાનાં રઘુનન્દન। સુસૂક્ષ્મમપિ કાકુત્સ્થ મૈથિલીનાપરાધ્યતિ
હે રઘુનંદન, હું બધાં જીવોમાં અંદર રહું છું; હે કકુત્સ્થ, વૈદેહી પર તો સૂક્ષ્મતમ પણ કોઈ દોષ નથી.
રસાવૈ મત્પ્રસૂતા હિ ભૂતદેહેષુ રાઘવ। અહંવૈ ત્વાં પ્રબ્રવીમિ મૈથિલી પ્રતિગૃહ્યતામ્
હે રાઘવ, સર્વ જીવોમાં જે રસ છે એ મારાથી જ ઉત્પન્ન થાય છે; હું તને સાચું કહું છું—વૈદેહીને સ્વીકાર.
ધર્મોઽહમસ્મિ કાકુત્સ્થ સાક્ષી લોકસ્ય કર્મણામ્। શુભાશુભાનાં સીતેયમપાપા પ્રતિગૃહ્યતામ્
હે કાકુત્સ્થ, હું ધર્મ સ્વયં છું, જગતના સર્વ કર્મોનો સાક્ષી છું. હે નિર્દોષ સીતે, તું સ્વીકાર પામજે.
પુત્ર નૈતદિહાશ્ચર્યં ત્વયિ રાજર્ષિધર્મણિ। સાધો સદ્વૃત્ત કાકુત્સ્થ શૃણુ ચેદં વચો મમ
પુત્ર, તારી જેમ રાજર્ષિ ધર્મમાં સ્થિર રહેનાર માટે આ આશ્ચર્યની વાત નથી. હે સારા વર્તનવાળા કાકુત્સ્થ, હવે મારા વચન સાંભળ.
શત્રુરેષ ત્વયા વીર દેવગનધર્વભોગિનામ્। યક્ષાણાં દાનવાનાં ચ મહર્ષીણાં ચ પાતિતઃ
હે વીર, તું દેવ, ગંધર્વ, સર્પ, યક્ષ, દાનવ અને મહર્ષિઓના દુશ્મનને સંહાર્યો છે.
અવધ્યઃ સર્વભૂતાનાં મત્પ્રસાદાત્પુરાઽભવત્। કસ્માચ્ચિત્કારણાત્પાપઃ કંચિત્કાલમુપેક્ષિતઃ
મારા આશીર્વાદથી એ પહેલાં સર્વ પ્રાણીઓ માટે અજય હતો. કોઈ કારણસર એ પાપી થોડો સમય અવગણાયો હતો.
વધાર્થમાત્મનસ્તેન હૃતા સીતા દુરાત્મના। નલકૂબરશાપેન રક્ષા ચાસ્યાઃ કૃતા મયા
પોતાના વિનાશ માટે એ દુષ્ટે સીતાને અપહરણ કરી. નલકુબરના શાપથી સીતાની રક્ષા મેં કરી હતી.
યદિ હ્યકામામાસેવેત્સ્તરિયમન્યામપિ ધ્રુવમ્। શતધાઽસ્ય ફલેન્મૂર્ધા ઇત્યુક્તઃ સોભવત્પુરા
જો એણે સીતાને કે બીજી કોઈ સ્ત્રીને તેની ઈચ્છા વિરુદ્ધ સ્પર્શી હોત, તો પૂર્વે કહ્યા પ્રમાણે એની માથું સો ટુકડા થઈ જત.