તતસ્તે રામમર્ચ્છન્તો લક્ષ્મણં ચ ક્ષપાચરાઃ। અભિપેતુસ્તદા રામં પ્રગૃહીતશરાસનાઃ
પછી જ્યારે તેઓ રામ અને લક્ષ્મણની પૂજા કરતા હતા, ત્યારે રાત્રે ફરતા રાક્ષસો ધનુષ્ય-બાણ લઈને રામ તરફ દોડી આવ્યા.
તાં દૃષ્ટ્વારાક્ષસેન્દ્રસ્ માયામિક્ષ્વાકુનન્દનઃ। ઉવાચ રામઃ સૌમિત્રિમસંભ્રાન્તો બૃહદ્વચઃ
રાક્ષસોના રાજાની એ માયા જોઈને ઇક્ષ્વાકુ વંશજ રામે, કોઈ ગભરાટ વિના, સૌમિત્રિ લક્ષ્મણને ઊંડા શબ્દોમાં કહ્યું.
જહીમાન્રાક્ષસાન્પાપાનાત્મનઃ પ્રતિરૂપકાન્। ઇત્યુક્ત્વાઽભ્યહનદ્રામો લક્ષ્મણશ્ચાત્મરૂપકાન્
"આ પાપી, આપણાં જેવાં દેખાતા રાક્ષસોને મારી નાખ," એમ કહી રામે પોતાનાં રૂપવાળા રાક્ષસોને માર્યા અને લક્ષ્મણે પણ પોતાને જેવાં દેખાતા દુશ્મનોને સંહાર્યા.
તતો હર્યશ્વયુક્તેન રથેનાદિત્યવર્ચસા। ઉપતસ્થે રણે રામં માતલિઃ શક્રસારથિઃ
પછી ઇન્દ્રના રથચાલક માતલીએ, સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવતો અને હરિતવર્ણ ઘોડાઓ જોડાયેલો રથ લઈને, યુદ્ધમાં રામ પાસે આવ્યો.
અયં હર્યશ્વયુગ્જૈત્રો મઘોનઃ સ્યન્દનોત્તમઃ। `ત્વદર્થમિહ સંપ્રાપ્તઃ સંદેશાદ્વૈ શતક્રતોઃ
આ વિજયી રથ, હરિતવર્ણ ઘોડાઓ જોડાયેલો અને મેઘનાથનો શ્રેષ્ઠ રથ, શતક્રતુના આદેશે તારા માટે અહીં આવ્યો છે.
અનેન શક્રઃ કાકુત્સ્થ સમરે દૈત્યદાનવાન્। શતશઃ પુરુષવ્યાઘ્ર રથોદારેણ જઘ્નિવાન્
કકુત્સ્થ વંશજ, આ રથ પર બેસીને ઇન્દ્રે યુદ્ધમાં અનેક દૈત્ય અને દાનવોનો સંહાર કર્યો છે, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ.
તદનન નરવ્યાઘ્ર મયા યત્તેન સંયુગે। સ્યન્દનેન જહિક્ષિપ્રં રાવણં મા ચિરં કૃથાઃ
હું યુદ્ધમાં ચાકચિબંદીથી આ રથ ચલાવીશ, તું જલદી રાવણનો નાશ કર, સમય બગાડે નહિ, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ.
ઇત્યુક્તો રાઘવસ્તથ્યં વચોઽશઙ્કત માતલેઃ। માયૈષારાક્ષસસ્યેતિ તમુવાચ વિબીષણઃ
આ રીતે માતલીએ કહ્યું ત્યારે રાઘવે માતલિના સાચા શબ્દોમાં વિશ્વાસ કર્યો. ત્યારે વિભીષણે કહ્યું: "આ રાક્ષસની માયા છે."
નેયં માયા નરવ્યાઘ્રરાવણસ્ દુરાત્મનઃ। તદાતિષ્ઠ રથંશીઘ્રમિમસૈન્દ્રં મહાદ્યુતે
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, આ રાવણની માયા નથી. તેથી તું જલદી આ ઇન્દ્રના દિવ્ય રથ પર ચડી જા, હે મહાતેજસ્વી.
તતઃ પ્રહૃષ્ટઃ કાકુત્સ્થસ્તથેત્યુક્ત્વા વિભીષણમ્। રથેનાભિપપાતાથ દશગ્રીવં રુષાઽન્વિતઃ
પછી કકુત્સ્થ રામ આનંદિત થઈ વિભીષણને "જેમ તું કહે છે તેમ" એમ કહ્યું અને રથ પર ચડી, ક્રોધથી ભરાઈ દશમુખ રાવણ તરફ દોડી ગયો.
હાહાકુતાનિ ભૂતાનિ રાવણે સમભિદ્રુતે। સિંહનાદાઃ સપટહાદિતિ દિવ્યાસ્તથાઽનદન્
જ્યારે રાવણ પર આક્રમણ થયું, ત્યારે ભૂતો "હા! હા!" એમ ચીસો પાડવા લાગ્યા અને દેવતાઓએ સિંહના ગર્જનાની જેમ ડંકો વગાડીને ધ્વનિ કરી.
[દશકન્ધરરાજસૂન્વોસ્તથા યુદ્ધમભૂન્મહત્। અલબ્ધોપમમન્યત્રતયોરેવ તથાઽભવત્ ।।]
દશકંધર રાજા અને રાજપુત્રો વચ્ચે મહાન યુદ્ધ થયું, જે બંને સિવાય બીજે ક્યાંય જોવા મળ્યું નહોતું.
સરામાય મહાઘોરં વિસસર્જ નિશાચરઃ। શૂલમિન્દ્રાશનિપ્રખ્યં બ્રહ્મદણ્ડભિવોદ્યતમ્
પછી રાત્રે ફરતા રાક્ષસે રામ પર ભયંકર અને ભયાવહ શૂળ ફેંક્યું, જે ઇન્દ્રના વજ્ર જેવું અને બ્રહ્માના દંડ જેવું ઉંચકાયેલું હતું.
તચ્છૂલં સત્વરં રામશ્ચચ્છેદ નિશિતૈઃ શરૈઃ। તદ્દૃષ્ટ્વા દુષ્કરં કર્મ રાવણં ભયમાવિશત્
રામે તે શૂળને તીખા બાણોથી ઝડપથી કાપી નાખ્યું. આ અઘરું કાર્ય જોઈને રાવણના મનમાં ભય ઘૂસી ગયો.
તતઃ ક્રુદ્ધઃ સસર્જાશુ દશગ્રીવઃ શિતાઞ્છરાન્। સહસ્રાયુતશો રામે શસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ
પછી ક્રોધિત દશમુખ રાવણે હજારો-દસ હજાર તીખા બાણો અને અનેક પ્રકારના શસ્ત્રો રામ પર છોડ્યા.
તતો ભુશુણ્ડીઃ શૂલાનિ મુસલાનિ પરશ્વથાન્। શક્તીશ્ચ વિવિધાકારાઃ શતઘ્નીશ્ચ શિતાન્ક્ષુરાન્
પછી તેણે ભુશુંડી, શૂળ, મુસળ, કટારી, વિવિધ પ્રકારના શસ્ત્રો, શતઘ્ની અને તીખા કાપવાના હથિયારો ફેંક્યા.
તાં માયાંવિવિધાં દૃષ્ટ્વા દશગ્રીવસ્ય રક્ષસઃ। ભયાત્પ્રદુદ્રુવુઃ સર્વે વાનરાઃ સર્વતોદિશમ્
દશમુખ રાવણના વિવિધ માયાજાળ જોઈ વાનર સૈનિકો ડરીને ચારેય દિશામાં ભાગી ગયા.
તતઃ સુપત્રં સુમુખંહેમપુઙ્ગં શરોત્તમમ્। તૂણાદાદાય કાકુત્સ્થો બ્રહ્માસ્ત્રેણ યુયોજ હ
પછી કકુત્સ્થ રામે પોતાના તૂણામાંથી સુશોભિત, સુંદર પાંખો અને સોનાની ડાળી ધરાવતો શ્રેષ્ઠ બાણ કાઢી, તેને બ્રહ્માસ્ત્ર સાથે સંયોજિત કર્યો.
તં પ્રેક્ષ્યબાણં રામેણ બ્રહ્માસ્ત્રેણાનુમન્ત્રિતમ્। જહૃષુર્દેવગન્ધર્વા દૃષ્ટ્વા શક્રપુરોગમાઃ
રામે બ્રહ્માસ્ત્રથી સંસ્કાર કરેલો તે બાણ જોઈને, ઇન્દ્ર સહિત દેવતાઓ અને ગંધર્વો ખૂબ આનંદિત થયા.
અલ્પાવશેષમાયુશ્ચ તતોઽમન્યન્ત રક્ષસઃ। બ્રહ્માસ્ત્રોદીરણાચ્છત્રોર્દેવદાનવકિંનરાઃ
બ્રહ્માસ્ત્ર છોડાયા પછી દેવતાઓ, દાનવો અને કિન્નરોને લાગ્યું કે રાક્ષસનો આયુષ્ય હવે બહુ ઓછું રહ્યું છે.
તતઃ સસર્જ તં રામઃ શરમપ્રતિમૌજસમ્। રાવણાન્તકરં ઘોરં બ્રહ્મદણ્ડમિવોદ્યતમ્
પછી રામે એ બાણ છોડ્યો, જેની તાકાત અપ્રતિમ હતી, રાવણનો અંત લાવનાર અને બ્રહ્માનો દંડ જેમ ભયાનક લાગતો હતો.
મુક્તમાત્રેણ રામેણ દૂરાકૃષ્ટેન ભારત। સ તેન રાક્ષસશ્રેષ્ઠઃ સરથઃ સાશ્વસારથિઃ। પ્રજજ્વાલ મહાજ્વાલેનાગ્નિનાભિપરિપ્લુતઃ
રામે દૂરથી ખેંચીને એ બાણ છોડતાં જ, એ રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ રાવણ, તેની રથ, ઘોડા અને સારથી—all મહા અગ્નિની જ્વાળામાં ઘેરાઈ ગયા.
તતઃ પ્રહૃષ્ટાસ્ત્રિદશાઃ સહગન્ધર્વચારણાઃ। નિહતં રાવણં દૃષ્ટ્વા રામેણાક્લિષ્ટકર્મણા
પછી રામના નિષ્કલંક કૃત્યથી રાવણ મૃત્યુ પામ્યો જોઈને દેવતાઓ, ગંધર્વો અને ચારણો ખૂબ ખુશ થયા.
તત્યજુસ્તં મહાભાગં પઞ્ચભૂતાનિ રાવણમ્। ભ્રંશિતઃ સર્વલોકેષુ સ હિ બ્રહ્માસ્ત્રતેજસા
પાંચ મહાભૂતોએ પણ મહાન રાવણને ત્યજી દીધો; બ્રહ્માસ્ત્રના તેજથી તે સર્વ લોકોથી પડી ગયો.
શરીરધાતવો હ્યસ્ માસં રુધિરમેવ ચ। નેશુર્બ્રહ્માસ્ત્રનિર્દગ્દા ન ચ ભસ્માપ્યદૃશ્યત
બ્રહ્માસ્ત્રથી દહાયેલી રાવણની દેહની ધાતુઓ અને લોહી ટકી શક્યાં નહીં; એ તો રાખ પણ દેખાઈ ન આવ્યું.
સ હત્વા રાવયણં ક્ષુદ્રં રાક્ષસેનદ્રં સુરદ્વિષમ્। બભૂવ હૃષ્ટઃ સસુહૃદ્રામઃ સૌમિત્રિણા સહ
રામે તે ક્ષુદ્ર રાક્ષસાધિપતિ અને દેવશત્રુ રાવણને મારીને, સૌ મિત્રો અને લક્ષ્મણ સાથે આનંદિત થયા.
તતો હતે દશગ્રીવે દેવાઃ સર્ષિપુરોગમાઃ। આશીર્ભિર્જયયુક્તાભિરાનર્ચુસ્તં મહાભુજમ્
પછી દશમુખ રાવણના મૃત્યુ પછી, ઋષિઓના આગેવાન દેવોએ વિજય અને આશીર્વાદથી તે મહાબાહુ રામનું સન્માન કર્યું.
રામં કમલપત્રાક્ષં તુષ્ટુવુઃ સર્વદેવતાઃ। ગન્ધર્વાઃ પુષ્પવર્ષૈશ્ચ વાગ્ભિશ્ચ ત્રિદશાલયાઃ
બધા દેવોએ કમળ જેવી આંખો ધરાવતાં રામની સ્તુતિ કરી; ગંધર્વોએ પુષ્પવર્ષા કરી અને સ્વર્ગવાસીઓએ શુભ વાણી ઉચ્ચારી.
પૂજયિત્વા રણે રામં પ્રતિજગ્મુર્યથાગતમ્। તન્મહોત્સવસંકાશમાસીદાકાશમચ્યુત
યુદ્ધમાં રામની પૂજા કરીને, તેઓ જેમ આવ્યા તેમ પાછા ગયા; આકાશ મહોત્સવ સમાન આનંદથી ભરાઈ ગયું.
તતો હત્વા દશગ્રીવં લઙ્કાં રામો મહાયશાઃ। વિભીષણાય પ્રદદૌ પ્રભુઃ પરપુરંજયઃ
પછી મહાયશસ્વી રામે દશમુખ રાવણને મારીને, વિભીષણને લંકાનું રાજ્ય આપ્યું.