એવં બહુવિધૈર્વાક્યૈરવિન્ધ્યો રાવણં તદા। ક્રુદ્ધં સંશમયામાસ જગૃહે ચ સ તદ્વચઃ
અવિંધ્યએ આવા અનેક વચનોથી રાવણના ક્રોધને શાંત કર્યો અને રાવણે તેનો ઉપદેશ સ્વીકારી લીધો.
નિર્યાણે સ મતિં કૃત્વા નિયન્તારં ક્ષપાચરઃ। આજ્ઞાપયામાસ તદારથો મે કલ્પ્યતામિતિ
પછી રાત્રિમાં ફરતા રાવણએ બહાર જવાનું નક્કી કરીને પોતાના રથચાલકને કહ્યું: 'મારો રથ તૈયાર કરો.'
તતઃ ક્રુદ્ધો દશગ્રીવઃ પ્રિયે પુત્રે નિપાતિતે। નિર્યયૌ રથમાસ્થાય હેમરત્નવિભૂષિતમ્
પછી દશમુખ રાવણ, પોતાના પ્રિય પુત્રના મૃત્યુથી ક્રોધિત થઈ, સોનાં અને રત્નોથી શોભતા રથમાં બેસી બહાર નીકળી પડ્યો.
સંવૃતોરાક્ષસૈર્ઘેરૈર્વિવિધાયુધપાણિભિઃ। અભિદુદ્રાવ રામં સ પોથયન્હરિયૂથપાન્
ભયાનક રાક્ષસો, વિવિધ શસ્ત્રો પકડીને તેની આસપાસ હતા. રાવણે રામ પર આક્રમણ કર્યું અને વાનર સેનાપતિઓને મારવા લાગ્યો.
તમાદ્રવન્તં સંક્રુદ્ધ મૈન્દનીલનલાઙ્ગદાઃ। હનુમાઞ્જામ્બવાંશ્ચૈવ સસૈન્યાઃ પર્યવારયન્
મૈંદ, નીલ, અંગદ, હનુમાન, જાંબવાન અને તેમની સેનાઓએ ક્રોધિત રાવણને ઘેરી લીધો.
તે દશગ્રીવસૈન્યં તદૃક્ષવાનરપુઙ્ગવાઃ। દ્રુમૈર્વિધ્વંસયાંચક્રુર્દશગ્રીવસ્ય પશ્યતઃ
ભાલુ અને વાનર સેનાના શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓએ વૃક્ષોથી રાવણની સેનાનો નાશ કરવો શરૂ કર્યો, અને રાવણ એ બધું જોઈ રહ્યો હતો.
તતઃ સ્વસૈન્યમાલોક્ય વધ્યમાનમરાતિભિઃ। માયાવી ચાસૃજન્માયાં રાવણો રાક્ષસાધિપઃ
પછી રાવણે જોયું કે તેની પોતાની સેના શત્રુઓ દ્વારા મારી રહી છે, તો રાક્ષસોના સ્વામી અને માયાવીએ પોતાની માયા ફેલાવી.
તસ્ય દેહવિનિષ્ક્રાન્તાઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ। રાક્ષસાઃ પ્રત્યદૃશ્યન્ત શરશક્ત્યૃષ્ટિપાણયઃ
પછી તેના શરીરમાંથી સૈંકડો અને હજારો રાક્ષસો, હાથમાં તીરો, ભાલા અને શૂળ લઈને બહાર આવ્યા.
તાન્રામો જઘ્નિવાન્સર્વાન્દિવ્યેનાસ્ત્રેણ રાક્ષસાન્। અથ ભૂયોપિ માયાં સ વ્યદધાદ્રાક્ષસાધિપઃ
રામે એ બધા રાક્ષસોને દૈવી શસ્ત્રથી મારી નાખ્યા. પછી રાક્ષસાધિપતિ રાવણે ફરીથી બીજી માયા રચી.
કૃત્વા રામસ્ રૂપાણિ લક્ષ્મણસ્ય ચ ભારત। અભિદુદ્રાવ રામં ચ લક્ષ્મણં ચ દશાનનઃ
પછી દશમુખ રાવણે, રામ અને લક્ષ્મણના રૂપ ધારણ કરીને, બંને ભાઈઓ પર આક્રમણ કર્યું.
તતસ્તે રામમર્ચ્છન્તો લક્ષ્મણં ચ ક્ષપાચરાઃ। અભિપેતુસ્તદા રામં પ્રગૃહીતશરાસનાઃ
પછી જ્યારે તેઓ રામ અને લક્ષ્મણની પૂજા કરતા હતા, ત્યારે રાત્રે ફરતા રાક્ષસો ધનુષ્ય-બાણ લઈને રામ તરફ દોડી આવ્યા.
તાં દૃષ્ટ્વારાક્ષસેન્દ્રસ્ માયામિક્ષ્વાકુનન્દનઃ। ઉવાચ રામઃ સૌમિત્રિમસંભ્રાન્તો બૃહદ્વચઃ
રાક્ષસોના રાજાની એ માયા જોઈને ઇક્ષ્વાકુ વંશજ રામે, કોઈ ગભરાટ વિના, સૌમિત્રિ લક્ષ્મણને ઊંડા શબ્દોમાં કહ્યું.
જહીમાન્રાક્ષસાન્પાપાનાત્મનઃ પ્રતિરૂપકાન્। ઇત્યુક્ત્વાઽભ્યહનદ્રામો લક્ષ્મણશ્ચાત્મરૂપકાન્
"આ પાપી, આપણાં જેવાં દેખાતા રાક્ષસોને મારી નાખ," એમ કહી રામે પોતાનાં રૂપવાળા રાક્ષસોને માર્યા અને લક્ષ્મણે પણ પોતાને જેવાં દેખાતા દુશ્મનોને સંહાર્યા.
તતો હર્યશ્વયુક્તેન રથેનાદિત્યવર્ચસા। ઉપતસ્થે રણે રામં માતલિઃ શક્રસારથિઃ
પછી ઇન્દ્રના રથચાલક માતલીએ, સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવતો અને હરિતવર્ણ ઘોડાઓ જોડાયેલો રથ લઈને, યુદ્ધમાં રામ પાસે આવ્યો.
અયં હર્યશ્વયુગ્જૈત્રો મઘોનઃ સ્યન્દનોત્તમઃ। `ત્વદર્થમિહ સંપ્રાપ્તઃ સંદેશાદ્વૈ શતક્રતોઃ
આ વિજયી રથ, હરિતવર્ણ ઘોડાઓ જોડાયેલો અને મેઘનાથનો શ્રેષ્ઠ રથ, શતક્રતુના આદેશે તારા માટે અહીં આવ્યો છે.
અનેન શક્રઃ કાકુત્સ્થ સમરે દૈત્યદાનવાન્। શતશઃ પુરુષવ્યાઘ્ર રથોદારેણ જઘ્નિવાન્
કકુત્સ્થ વંશજ, આ રથ પર બેસીને ઇન્દ્રે યુદ્ધમાં અનેક દૈત્ય અને દાનવોનો સંહાર કર્યો છે, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ.
તદનન નરવ્યાઘ્ર મયા યત્તેન સંયુગે। સ્યન્દનેન જહિક્ષિપ્રં રાવણં મા ચિરં કૃથાઃ
હું યુદ્ધમાં ચાકચિબંદીથી આ રથ ચલાવીશ, તું જલદી રાવણનો નાશ કર, સમય બગાડે નહિ, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ.
ઇત્યુક્તો રાઘવસ્તથ્યં વચોઽશઙ્કત માતલેઃ। માયૈષારાક્ષસસ્યેતિ તમુવાચ વિબીષણઃ
આ રીતે માતલીએ કહ્યું ત્યારે રાઘવે માતલિના સાચા શબ્દોમાં વિશ્વાસ કર્યો. ત્યારે વિભીષણે કહ્યું: "આ રાક્ષસની માયા છે."
નેયં માયા નરવ્યાઘ્રરાવણસ્ દુરાત્મનઃ। તદાતિષ્ઠ રથંશીઘ્રમિમસૈન્દ્રં મહાદ્યુતે
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, આ રાવણની માયા નથી. તેથી તું જલદી આ ઇન્દ્રના દિવ્ય રથ પર ચડી જા, હે મહાતેજસ્વી.
તતઃ પ્રહૃષ્ટઃ કાકુત્સ્થસ્તથેત્યુક્ત્વા વિભીષણમ્। રથેનાભિપપાતાથ દશગ્રીવં રુષાઽન્વિતઃ
પછી કકુત્સ્થ રામ આનંદિત થઈ વિભીષણને "જેમ તું કહે છે તેમ" એમ કહ્યું અને રથ પર ચડી, ક્રોધથી ભરાઈ દશમુખ રાવણ તરફ દોડી ગયો.
હાહાકુતાનિ ભૂતાનિ રાવણે સમભિદ્રુતે। સિંહનાદાઃ સપટહાદિતિ દિવ્યાસ્તથાઽનદન્
જ્યારે રાવણ પર આક્રમણ થયું, ત્યારે ભૂતો "હા! હા!" એમ ચીસો પાડવા લાગ્યા અને દેવતાઓએ સિંહના ગર્જનાની જેમ ડંકો વગાડીને ધ્વનિ કરી.
[દશકન્ધરરાજસૂન્વોસ્તથા યુદ્ધમભૂન્મહત્। અલબ્ધોપમમન્યત્રતયોરેવ તથાઽભવત્ ।।]
દશકંધર રાજા અને રાજપુત્રો વચ્ચે મહાન યુદ્ધ થયું, જે બંને સિવાય બીજે ક્યાંય જોવા મળ્યું નહોતું.
સરામાય મહાઘોરં વિસસર્જ નિશાચરઃ। શૂલમિન્દ્રાશનિપ્રખ્યં બ્રહ્મદણ્ડભિવોદ્યતમ્
પછી રાત્રે ફરતા રાક્ષસે રામ પર ભયંકર અને ભયાવહ શૂળ ફેંક્યું, જે ઇન્દ્રના વજ્ર જેવું અને બ્રહ્માના દંડ જેવું ઉંચકાયેલું હતું.
તચ્છૂલં સત્વરં રામશ્ચચ્છેદ નિશિતૈઃ શરૈઃ। તદ્દૃષ્ટ્વા દુષ્કરં કર્મ રાવણં ભયમાવિશત્
રામે તે શૂળને તીખા બાણોથી ઝડપથી કાપી નાખ્યું. આ અઘરું કાર્ય જોઈને રાવણના મનમાં ભય ઘૂસી ગયો.
તતઃ ક્રુદ્ધઃ સસર્જાશુ દશગ્રીવઃ શિતાઞ્છરાન્। સહસ્રાયુતશો રામે શસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ
પછી ક્રોધિત દશમુખ રાવણે હજારો-દસ હજાર તીખા બાણો અને અનેક પ્રકારના શસ્ત્રો રામ પર છોડ્યા.
તતો ભુશુણ્ડીઃ શૂલાનિ મુસલાનિ પરશ્વથાન્। શક્તીશ્ચ વિવિધાકારાઃ શતઘ્નીશ્ચ શિતાન્ક્ષુરાન્
પછી તેણે ભુશુંડી, શૂળ, મુસળ, કટારી, વિવિધ પ્રકારના શસ્ત્રો, શતઘ્ની અને તીખા કાપવાના હથિયારો ફેંક્યા.
તાં માયાંવિવિધાં દૃષ્ટ્વા દશગ્રીવસ્ય રક્ષસઃ। ભયાત્પ્રદુદ્રુવુઃ સર્વે વાનરાઃ સર્વતોદિશમ્
દશમુખ રાવણના વિવિધ માયાજાળ જોઈ વાનર સૈનિકો ડરીને ચારેય દિશામાં ભાગી ગયા.
તતઃ સુપત્રં સુમુખંહેમપુઙ્ગં શરોત્તમમ્। તૂણાદાદાય કાકુત્સ્થો બ્રહ્માસ્ત્રેણ યુયોજ હ
પછી કકુત્સ્થ રામે પોતાના તૂણામાંથી સુશોભિત, સુંદર પાંખો અને સોનાની ડાળી ધરાવતો શ્રેષ્ઠ બાણ કાઢી, તેને બ્રહ્માસ્ત્ર સાથે સંયોજિત કર્યો.
તં પ્રેક્ષ્યબાણં રામેણ બ્રહ્માસ્ત્રેણાનુમન્ત્રિતમ્। જહૃષુર્દેવગન્ધર્વા દૃષ્ટ્વા શક્રપુરોગમાઃ
રામે બ્રહ્માસ્ત્રથી સંસ્કાર કરેલો તે બાણ જોઈને, ઇન્દ્ર સહિત દેવતાઓ અને ગંધર્વો ખૂબ આનંદિત થયા.
અલ્પાવશેષમાયુશ્ચ તતોઽમન્યન્ત રક્ષસઃ। બ્રહ્માસ્ત્રોદીરણાચ્છત્રોર્દેવદાનવકિંનરાઃ
બ્રહ્માસ્ત્ર છોડાયા પછી દેવતાઓ, દાનવો અને કિન્નરોને લાગ્યું કે રાક્ષસનો આયુષ્ય હવે બહુ ઓછું રહ્યું છે.