સુગ્રીવજામ્બવન્તૌ ચહનુમાનઙ્ગદસ્તથા। મૈન્દદ્વિવિદનીલાશ્ચ પ્રાયઃ પ્લવગસત્તમાઃ
સુગ્રીવ, જાંબવંત, હનુમાન, અંગદ, મેઇંદ, દ્વિવિદ અને નીલ — આ બધા વાનરોએ પણ એ જ રીતે કર્યું.
તથાસમભવચ્ચાપિ યદુવાચ વિભીષણઃ। ક્ષણેનાતીન્દ્રિયાણ્યેષાં ચક્ષુંષ્યાસન્યુધિષ્ઠિર
જેમ વિભીષણે કહ્યું હતું તેમ જ થયું; એક પળમાં જ બધાની આંખોમાં અસાધારણ શક્તિ આવી ગઈ, હે યુધિષ્ઠિર.
ઇન્દ્રજિત્કૃતકર્મા તુ પિત્રે કર્મ તદાઽઽત્મનઃ। નિવેદ્ય પુનરાગચ્છત્ત્વરયાઽઽજિશિરઃપ્રતિ
ઇન્દ્રજિતે પોતાનું કાર્ય પૂરુ કરી, પિતાને જાણ કરી, પછી ઝડપથી યુદ્ધભૂમિ તરફ પાછો ફર્યો.
તમાગતં તુ સંક્રુદ્ધં પુનરેવ યુયુત્સયા। અભિદુદ્રાવ સૌમિત્રિર્વિભીષણમતે સ્થિતઃ
જ્યારે તે ગુસ્સે અને યુદ્ધની ઇચ્છાથી પાછો આવ્યો, ત્યારે સોમિત્રી વિભીષણની સલાહ પ્રમાણે તેના સામે આગળ વધ્યો.
અકૃતાહ્નિકમેવૈનં જિઘાંસુર્જિતકાશિનમ્। શરૈર્જઘાન સંક્રુદ્ધઃ કૃતસંજ્ઞોઽથ લક્ષ્મણઃ
દૈનિક સંસ્કાર કર્યા વિના, વિજયી દુશ્મનને મારવાની ઇચ્છાથી ક્રોધિત લક્ષ્મણે, જાગૃત થઈને, તેને બાણોથી ઘાયલ કર્યો.
તયોઃ સમભવદ્યુદ્ધં તદાઽન્યોન્યં જીગીષતોઃ। અતીવ ચિત્રમાશ્ચર્યં શક્રપ્રહ્લાદયોરિવ
બન્ને વિજયની ઇચ્છાથી લડ્યા; એ યુદ્ધ અતિ આશ્ચર્યજનક અને અદ્ભુત હતું, જાણે ઇન્દ્ર અને પ્રહલાદ વચ્ચે યુદ્ધ ચાલે તેમ.
અવિધ્યદિન્દ્રજિત્તીક્ષ્ણૈઃ સૌમિત્રિં મર્મભેદિભિઃ। સૌમિત્રિશ્ચાનલસ્પર્શૈરવિધ્યદ્રાવણિં શરૈઃ
ઇન્દ્રજિતે તીખા અને ઘાતક બાણોથી સોમિત્રીને ઘાયલ કર્યો; અને સોમિત્રીએ અગ્નિ જેવાં તેજસ્વી બાણોથી રાવણીને ઘાયલ કર્યો.
સૌમિત્રિશરસંસ્પર્શાદ્રાવણિઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ। અસૃજલ્લક્ષ્મણાયાષ્ટૌ શરાનાશીવિષોપમાન્
સોમિત્રીના બાણોના સ્પર્શથી રાવણી ક્રોધથી ભરાઈ ગયો અને લક્ષ્મણ પર આઠ એવા બાણ છોડ્યા, જે ઝેરી સાપ જેવા હતા.
તસ્યેષૂન્પાવકસ્પર્શૈઃ સૌમિત્રિઃ પત્રિભિસ્ત્રિભિઃ। `વારયામાસ નારાચૈઃ સૌમિત્રિર્મિત્રનન્દનઃ
મિત્રોને આનંદ આપનાર સોમિત્રીએ, અગ્નિસ્પર્શી એ બાણોને ત્રણ પાંખવાળા લોખંડના બાણોથી રોકી લીધા.
અસૃજલ્લક્ષ્મણશ્ચાષ્ટૌ રાક્ષસાય શરાન્પુનઃ'। તથા તં ન્યહનદ્વીરસ્તન્મે નિગદતઃ શૃણુ
લક્ષ્મણે પછી ફરીથી રાક્ષસ પર આઠ બાણ છોડ્યા; એ રીતે વીરે તેને ઘાયલ કર્યો — હવે હું એ વાત કહું છું, સાંભળો.
એકેનાસ્ય ધનુષ્મન્તં બાહું દેહાદપાતયત્। દ્વિતીયેન તુ બાણેન ભુજમન્યમપાતયત્
એક બાણથી તેણે ધનુષ્યધારી હાથ શરીરથી અલગ કરી દીધો; બીજા બાણથી બીજું હાથ પણ કપાઈ પડ્યું.
તૃતીયેન તુ બાણેન શિતધારેણ ભાસ્વતા। જહાર સુનસં ચાપિ શિરો જ્વલિતકુણ્ડલમ્
ત્રીજા તેજસ્વી અને તીખા બાણથી તેણે સુંદર નાકવાળું, જ્વલંત કુંડળોથી શોભતું માથું પણ કપાઈ નાખ્યું.
વિનિકૃત્તભુજસ્કન્ધઃ કબન્ધાકૃતિદર્શનઃ। `પપાત વસુધાયાં તુ છિન્નમૂલ ઇવદ્રુમઃ
કબંધ જેવો ભયાનક રૂપ ધારણ કરીને, હાથ અને ખભા કપાઈ ગયા પછી, તે ધરતી પર એ રીતે પડ્યો જેમ કે મૂળથી કપાયેલું વૃક્ષ પડે છે.
તં હત્વાસૂતમપ્યસ્ત્રૈર્જઘાન બલિનંવરઃ। લઙ્કાં પ્રવેશયામાસુસ્તં રથં વાજિનસ્તદા
પછી તે મહાબલી વીર એ, જે પહેલેથી જ મરેલો હતો, તેને શસ્ત્રોથી ફરી માર્યો અને પછી રથને લંકામાં લઈ જવાનો આદેશ આપ્યો.
દદર્શ રાવણસ્તં ચ રથં પુત્રવિનાકૃતમ્। સ પુત્રં નિહતં શ્રુત્વા ત્રાસાત્સંભ્રાન્તમાનસઃ
રાવણે જ્યારે પોતાનો પુત્ર વિનાનો રથ જોયો અને પુત્રના મૃત્યુની ખબર સાંભળી, ત્યારે તેનો મન ભય અને ગભરાટથી ભરાઈ ગયો.
રાવણઃ શોકમોહાર્તો વૈદેહીં હન્તુમુદ્યતઃ ।। ઙ્ગમાદાય દુષ્ટાત્મા જવેનાભિપપાત હ
શોક અને મોહથી પીડાઈને, દુષ્ટ મનનો રાવણ, શસ્ત્ર ઉઠાવીને, વૈદેહીનું વધ કરવા માટે ઝડપથી દોડી આવ્યો.
તં દૃષ્ટ્વાતસ્ય દુર્બુદ્દેરવિન્ધ્યઃ પાપનિશ્ચયમ્। શમયામાસ સંક્રુદ્ધં શ્રૂયતાં યેન હેતુના
તેના દુષ્ટ મન અને પાપી ઈરાદા જોઈને, અવિંધ્યએ ક્રોધિત રાવણને રોક્યો. હવે સાંભળો એનું કારણ.
મહારાજ્યેસ્થિતો દીપ્તે ન સ્ત્રિયં હન્તુમર્હસિ। હતૈવૈષા યદા સ્ત્રી ચ કબન્ધનસ્થા ચ તે વશે
મહાન રાજા બનીને, તું તેજમાં પ્રકાશિત છે, છતાં સ્ત્રીને મારવી યોગ્ય નથી. એ તો પહેલેથી જ હારી ગઈ છે, બંધનમાં છે અને તારા વશમાં છે.
ન ચૈષા દહભેદેન હતાસ્યાદિતિ મે મતિઃ। જહિ ભર્તારમેવાસ્યા હતે તસ્મિન્હતા ભવેત્
મારે એવું લાગે છે કે એ અગ્નિથી કે બીજાં કોઈ રીતે મરી નથી. એના પતિને મારે, તો એ પણ મરી જાય એવી જ ગણાશે.
ન હિ તે વિક્રમે તુલ્યઃ સાક્ષાદપિ શતક્રતુઃ। અસકૃદ્ધિ ત્વયા સન્દ્રાસ્ત્રાસિતાસ્ત્રિદસા યુધિ
તારી પરાક્રમની સામે તો ઇન્દ્ર પણ સમાન નથી. તું તો ઘણીવાર યુદ્ધમાં દેવતાઓને તારા શસ્ત્રોથી ડરાવ્યા છે.
એવં બહુવિધૈર્વાક્યૈરવિન્ધ્યો રાવણં તદા। ક્રુદ્ધં સંશમયામાસ જગૃહે ચ સ તદ્વચઃ
અવિંધ્યએ આવા અનેક વચનોથી રાવણના ક્રોધને શાંત કર્યો અને રાવણે તેનો ઉપદેશ સ્વીકારી લીધો.
નિર્યાણે સ મતિં કૃત્વા નિયન્તારં ક્ષપાચરઃ। આજ્ઞાપયામાસ તદારથો મે કલ્પ્યતામિતિ
પછી રાત્રિમાં ફરતા રાવણએ બહાર જવાનું નક્કી કરીને પોતાના રથચાલકને કહ્યું: 'મારો રથ તૈયાર કરો.'
તતઃ ક્રુદ્ધો દશગ્રીવઃ પ્રિયે પુત્રે નિપાતિતે। નિર્યયૌ રથમાસ્થાય હેમરત્નવિભૂષિતમ્
પછી દશમુખ રાવણ, પોતાના પ્રિય પુત્રના મૃત્યુથી ક્રોધિત થઈ, સોનાં અને રત્નોથી શોભતા રથમાં બેસી બહાર નીકળી પડ્યો.
સંવૃતોરાક્ષસૈર્ઘેરૈર્વિવિધાયુધપાણિભિઃ। અભિદુદ્રાવ રામં સ પોથયન્હરિયૂથપાન્
ભયાનક રાક્ષસો, વિવિધ શસ્ત્રો પકડીને તેની આસપાસ હતા. રાવણે રામ પર આક્રમણ કર્યું અને વાનર સેનાપતિઓને મારવા લાગ્યો.
તમાદ્રવન્તં સંક્રુદ્ધ મૈન્દનીલનલાઙ્ગદાઃ। હનુમાઞ્જામ્બવાંશ્ચૈવ સસૈન્યાઃ પર્યવારયન્
મૈંદ, નીલ, અંગદ, હનુમાન, જાંબવાન અને તેમની સેનાઓએ ક્રોધિત રાવણને ઘેરી લીધો.
તે દશગ્રીવસૈન્યં તદૃક્ષવાનરપુઙ્ગવાઃ। દ્રુમૈર્વિધ્વંસયાંચક્રુર્દશગ્રીવસ્ય પશ્યતઃ
ભાલુ અને વાનર સેનાના શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓએ વૃક્ષોથી રાવણની સેનાનો નાશ કરવો શરૂ કર્યો, અને રાવણ એ બધું જોઈ રહ્યો હતો.
તતઃ સ્વસૈન્યમાલોક્ય વધ્યમાનમરાતિભિઃ। માયાવી ચાસૃજન્માયાં રાવણો રાક્ષસાધિપઃ
પછી રાવણે જોયું કે તેની પોતાની સેના શત્રુઓ દ્વારા મારી રહી છે, તો રાક્ષસોના સ્વામી અને માયાવીએ પોતાની માયા ફેલાવી.
તસ્ય દેહવિનિષ્ક્રાન્તાઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ। રાક્ષસાઃ પ્રત્યદૃશ્યન્ત શરશક્ત્યૃષ્ટિપાણયઃ
પછી તેના શરીરમાંથી સૈંકડો અને હજારો રાક્ષસો, હાથમાં તીરો, ભાલા અને શૂળ લઈને બહાર આવ્યા.
તાન્રામો જઘ્નિવાન્સર્વાન્દિવ્યેનાસ્ત્રેણ રાક્ષસાન્। અથ ભૂયોપિ માયાં સ વ્યદધાદ્રાક્ષસાધિપઃ
રામે એ બધા રાક્ષસોને દૈવી શસ્ત્રથી મારી નાખ્યા. પછી રાક્ષસાધિપતિ રાવણે ફરીથી બીજી માયા રચી.
કૃત્વા રામસ્ રૂપાણિ લક્ષ્મણસ્ય ચ ભારત। અભિદુદ્રાવ રામં ચ લક્ષ્મણં ચ દશાનનઃ
પછી દશમુખ રાવણે, રામ અને લક્ષ્મણના રૂપ ધારણ કરીને, બંને ભાઈઓ પર આક્રમણ કર્યું.