તતો હતાશ્વાત્પ્રસ્કન્દ્ય રથાત્સ હતસારથિઃ। તત્રૈવાન્તર્દધે રાજન્માયયા રાવણાત્મજઃ
પછી રાવણપુત્રે, જ્યારે તેના ઘોડા અને સારથી મરી ગયા, ત્યારે રથમાંથી કૂદી પડ્યો અને ત્યાં જ પોતાની માયાથી અદૃશ્ય થઈ ગયો.
અન્તર્હિતં વિદિત્વા તં બહુમાયં ચ રાક્ષસમ્। રામસ્તં દેશમાગમ્ય તત્સૈન્યં પર્યરક્ષત
રામે જાણ્યું કે એ રાક્ષસ અનેક માયાઓમાં પારંગત છે અને અદૃશ્ય થઈ ગયો છે, એટલે તે ત્યાં આવ્યો અને પોતાની સેના રક્ષી.
સ રામમુદ્દિશ્ય શરૈસ્તતો દત્તવરૈસ્તદા। વિવ્યાધ સર્વગાત્રેષુ લક્ષ્મણં ચ મહાબલમ્
પછી ઇન્દ્રજિતે રામને નિશાન બનાવી, આશીર્વાદથી પ્રાપ્ત થયેલા બાણોથી રામ અને શક્તિશાળી લક્ષ્મણના સર્વાંગમાં ઘા કર્યા.
તમદૃશ્યંશરૈઃ શૂરૌ માયયાઽન્તર્હિતં તદા। યોધયામાસતુરુભૌ રાવણિં રામલક્ષ્મણૌ
માયાથી અદૃશ્ય થયેલા ઇન્દ્રજિતે, બાણોથી શૂરવીર રામ અને લક્ષ્મણ બંને સાથે યુદ્ધ કર્યું.
સ રુષા સર્વગાત્રેષુ તયોઃ પુરુષસિંહયોઃ। વ્યસૃજત્સાયકાન્ભૂયઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ
પછી તે રાક્ષસે ગુસ્સામાં આવીને, એ બે પુરુષસિંહો પર સૈંકડો અને હજારો બાણો તેમના સર્વાંગમાં છોડ્યા.
તમદૃશ્યં વિચિન્વન્તઃ સૃજન્તમનિશં શરાન્। હરયો વિવિશુર્વ્યોમ પ્રગૃહ્ય મહતીઃ શિલાઃ
અદૃશ્ય ઇન્દ્રજિત સતત બાણો વરસાવતો હતો, તેને શોધવા વાનરો મોટા પથ્થરો ઉઠાવી આકાશમાં દોડી ગયા.
તાંશ્ચ તૌ ચાપ્યદૃશ્યઃ સશરૈર્વિવ્યાધ રાક્ષસઃ। સ ભૃશં તાડયામાસ રાવણિર્માયયા વૃતઃ
એ અદૃશ્ય રાક્ષસે વાનરો પર બાણો વરસાવ્યા અને માયાથી છુપાઈ રહેલા રાવણપુત્રે તેમને ભારે પીડા આપી.
તૌ શરૈરર્દિતૌ વીરૌ ભ્રારૌ રામલક્ષ્મણૌ। પેતતુર્ગગનાદ્ભૂમિં સૂર્યાચન્દ્રમસાવિવ
શૂરવીર રામ અને લક્ષ્મણ, બાણોથી પીડાઈને, સૂર્ય-ચંદ્ર જેવું આકાશમાંથી ધરતી પર પડી ગયા.
તાવુભૌ પતિતૌ દૃષ્ટ્વા ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ। બબન્ધ રાવણિર્ભૂયઃ શરૈર્દત્તવરૈસ્તદા
રામ અને લક્ષ્મણ બંને ભાઈઓને પડેલા જોઈ, રાવણપુત્રે ફરીથી આશીર્વાદથી મળેલા બાણોથી તેમને બાંધ્યા.
તૌ વીરૌ શરજાલેન બદ્ધાવિન્દ્રજિતા રણે। રેજતુઃ પુરુષવ્યાઘ્રૌ શકુન્તાવિવ પઞ્જરે
યુદ્ધમાં ઇન્દ્રજિતના બાણોના જાળમાં બંધાયેલા એ બંને પુરુષસિંહો પાંજરમાં પંખીઓ જેમ તેજસ્વી લાગતા હતા.
દૃષ્ટ્વા નિપતિતૌ ભૂમૌ સર્વાઙ્ગેષુ શરાચિતૌ। સુગ્રીવઃ કપિભિઃ સાર્ધં પરિવાર્યોપતસ્તિવાન્
રામ અને લક્ષ્મણ જમીન પર પડેલા અને તેમના આખા શરીર પર બાણો ગડેલા જોઈ, સુગ્રીવે વાનરો સાથે તેમને ઘેરી લીધા.
સુષેણમૈન્દદ્વિવિદૈઃ કુમુદેનાઙ્ગદેન ચ। હનુમનનીલતારૈશ્ચ નલેન ચ કપીશ્વરઃ
સુશેણ, મેઇંદ, દ્વિવિદ, કુમુદ, અંગદ, હનુમાન, નીલ, તારા અને નલ સાથે વાનરરાજ પણ ત્યાં ઊભો રહ્યો.
તતસ્તં દેશમાગમ્ય કૃતકર્મા વિભીષણઃ। બોધયામાસ તૌ વીરૌ પ્રજ્ઞાસ્ત્રેણ પ્રમોહિતૌ
પછી વિભીષણે, જે કાર્યકુશળ હતો, ત્યાં આવીને, મોહના અસ્ત્રથી મૂર્છિત થયેલા એ બંને શૂરવીરોને જાગૃત કર્યા.
વિશલ્યૌ ચાપિ સુગ્રીવઃ ક્ષણેનૈતૌ ચકાર હ। વિશલ્યયા મહૌષધ્યા દિવ્યમન્ત્રપ્રયુક્તયા
અને સુગ્રીવે દિવ્ય મંત્રોથી સંયુક્ત મહૌષધિ વડે, એક ક્ષણમાં જ તેમને બાણમુક્ત કરી આરોગ્ય આપ્યું.
તૌ લબ્ધસંજ્ઞૌ નૃવરૌ વિશલ્યાવુદતિષ્ઠતામ્। ઉભૌ ગતક્લમૌ ચાસ્તાં ણેનૈતૌ મહારથૌ
બન્ને રાજાઓએ જ્યારે ચેતના મેળવી અને બાણોથી મુક્ત થયા, ત્યારે એકસાથે ઊભા રહ્યા; બંને મહાન રથીઓ હવે થાક વિના તાજા થઈ ગયા હતા.
તતો વિભીષણઃ પાર્થ રામમિક્ષ્વાકુનન્દનમ્। ઉવાચ વિજ્વરં દૃષ્ટ્વા કૃતાઞ્જલિરિદં વચઃ
પછી વિભીષણે, હે પાર્થ, ઇક્ષ્વાકુ વંશના આનંદ રામને તંદુરસ્ત જોઈ, હાથ જોડીને આ રીતે કહ્યું.
અયમમ્ભો ગૃહીત્વાતુ રાજરાજસ્ શાસનાત્। ગુહ્કોઽભ્યાગતઃ શ્લેતાત્ત્વત્સકાશમરિંદમ
આ પાણી, હે રાજાધિરાજ, ગુહકે તમારા આદેશથી લાવ્યું છે; દુશ્મનોના વિનાશક, તે તમારી પાસે આવ્યો છે.
ઇદમમ્ભઃ કુબેરસ્તે મહારાજ પ્રયચ્છતિ। અન્તર્હિતાનાં ભૂતાનાં દર્શનાર્થં પરંતપ
મહારાજ, આ પાણી કુબેરે તમને આપ્યું છે, જેથી છુપાયેલા જીવોને જોઈ શકાય, હે શત્રુઓને હરાવનાર.
અનેન મૃષ્ટનયનો ભૂતાન્યન્તર્હિતાન્યુત। ભવાન્દ્રક્ષ્યતિ યસ્મૈ ચ ભવાનેતત્પ્રદાસ્યતિ
આ પાણીથી આંખો ધોઈને તમે છુપાયેલા જીવોને જોઈ શકશો; અને તમે જેને આપશો, તે પણ તેમને જોઈ શકશે.
તથેતિ રામસ્તદ્વારિ પ્રતિગૃહ્યાભિસંસ્કૃતમ્। ચકાર નેત્રયોઃ શૌચં લક્ષ્મણશ્ચ મહામનાઃ
‘જેમ તું કહે છે તેમ,’ એમ રામે કહ્યું અને તે તૈયાર કરેલું પાણી સ્વીકારીને આંખો ધોઈ; મહાન હૃદય લક્ષ્મણે પણ એ જ કર્યું.
સુગ્રીવજામ્બવન્તૌ ચહનુમાનઙ્ગદસ્તથા। મૈન્દદ્વિવિદનીલાશ્ચ પ્રાયઃ પ્લવગસત્તમાઃ
સુગ્રીવ, જાંબવંત, હનુમાન, અંગદ, મેઇંદ, દ્વિવિદ અને નીલ — આ બધા વાનરોએ પણ એ જ રીતે કર્યું.
તથાસમભવચ્ચાપિ યદુવાચ વિભીષણઃ। ક્ષણેનાતીન્દ્રિયાણ્યેષાં ચક્ષુંષ્યાસન્યુધિષ્ઠિર
જેમ વિભીષણે કહ્યું હતું તેમ જ થયું; એક પળમાં જ બધાની આંખોમાં અસાધારણ શક્તિ આવી ગઈ, હે યુધિષ્ઠિર.
ઇન્દ્રજિત્કૃતકર્મા તુ પિત્રે કર્મ તદાઽઽત્મનઃ। નિવેદ્ય પુનરાગચ્છત્ત્વરયાઽઽજિશિરઃપ્રતિ
ઇન્દ્રજિતે પોતાનું કાર્ય પૂરુ કરી, પિતાને જાણ કરી, પછી ઝડપથી યુદ્ધભૂમિ તરફ પાછો ફર્યો.
તમાગતં તુ સંક્રુદ્ધં પુનરેવ યુયુત્સયા। અભિદુદ્રાવ સૌમિત્રિર્વિભીષણમતે સ્થિતઃ
જ્યારે તે ગુસ્સે અને યુદ્ધની ઇચ્છાથી પાછો આવ્યો, ત્યારે સોમિત્રી વિભીષણની સલાહ પ્રમાણે તેના સામે આગળ વધ્યો.
અકૃતાહ્નિકમેવૈનં જિઘાંસુર્જિતકાશિનમ્। શરૈર્જઘાન સંક્રુદ્ધઃ કૃતસંજ્ઞોઽથ લક્ષ્મણઃ
દૈનિક સંસ્કાર કર્યા વિના, વિજયી દુશ્મનને મારવાની ઇચ્છાથી ક્રોધિત લક્ષ્મણે, જાગૃત થઈને, તેને બાણોથી ઘાયલ કર્યો.
તયોઃ સમભવદ્યુદ્ધં તદાઽન્યોન્યં જીગીષતોઃ। અતીવ ચિત્રમાશ્ચર્યં શક્રપ્રહ્લાદયોરિવ
બન્ને વિજયની ઇચ્છાથી લડ્યા; એ યુદ્ધ અતિ આશ્ચર્યજનક અને અદ્ભુત હતું, જાણે ઇન્દ્ર અને પ્રહલાદ વચ્ચે યુદ્ધ ચાલે તેમ.
અવિધ્યદિન્દ્રજિત્તીક્ષ્ણૈઃ સૌમિત્રિં મર્મભેદિભિઃ। સૌમિત્રિશ્ચાનલસ્પર્શૈરવિધ્યદ્રાવણિં શરૈઃ
ઇન્દ્રજિતે તીખા અને ઘાતક બાણોથી સોમિત્રીને ઘાયલ કર્યો; અને સોમિત્રીએ અગ્નિ જેવાં તેજસ્વી બાણોથી રાવણીને ઘાયલ કર્યો.
સૌમિત્રિશરસંસ્પર્શાદ્રાવણિઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ। અસૃજલ્લક્ષ્મણાયાષ્ટૌ શરાનાશીવિષોપમાન્
સોમિત્રીના બાણોના સ્પર્શથી રાવણી ક્રોધથી ભરાઈ ગયો અને લક્ષ્મણ પર આઠ એવા બાણ છોડ્યા, જે ઝેરી સાપ જેવા હતા.
તસ્યેષૂન્પાવકસ્પર્શૈઃ સૌમિત્રિઃ પત્રિભિસ્ત્રિભિઃ। `વારયામાસ નારાચૈઃ સૌમિત્રિર્મિત્રનન્દનઃ
મિત્રોને આનંદ આપનાર સોમિત્રીએ, અગ્નિસ્પર્શી એ બાણોને ત્રણ પાંખવાળા લોખંડના બાણોથી રોકી લીધા.
અસૃજલ્લક્ષ્મણશ્ચાષ્ટૌ રાક્ષસાય શરાન્પુનઃ'। તથા તં ન્યહનદ્વીરસ્તન્મે નિગદતઃ શૃણુ
લક્ષ્મણે પછી ફરીથી રાક્ષસ પર આઠ બાણ છોડ્યા; એ રીતે વીરે તેને ઘાયલ કર્યો — હવે હું એ વાત કહું છું, સાંભળો.