તં લક્ષ્મણોઽભ્યધાવચ્ચ પ્રગૃહ્ય સશરં ધનુઃ। ત્રાસયંસ્તલઘોષેણ સિંહઃ ક્ષુદ્રમૃગં યથા
લક્ષ્મણે ધનુષ્ય અને બાણો સંભાળી, ધડાકાભેર ધ્વનિ સાથે, સિંહ જેવો નાના પ્રાણીને ડરાવે તેમ, સામે પડેલા શત્રુને ડરાવતો આગળ વધ્યો.
તયોઃ સમભવદ્યુદ્ધં સુમહજ્જયગૃદ્ધિનોઃ। દિવ્યાસ્ત્રવિદુપોસ્તીવ્રમન્યોન્યસ્પર્ધિનોસ્તદા
બન્ને વચ્ચે મહાન યુદ્ધ શરૂ થયું, બંનેને જીતવાની તીવ્ર ઈચ્છા હતી, બંને દિવ્યાસ્ત્રોમાં નિપુણ અને એકબીજા સાથે જોરદાર સ્પર્ધા કરતા.
રાવણિસ્તુ યદા નૈનં વિશેષયતિ સાયકૈઃ। તતો ગુરુતરં યત્નમાતિષ્ઠદ્બલિનાં વરઃ
જ્યારે રાવણે જોયું કે એ બાણોથી શત્રુને હરાવી શકતો નથી, ત્યારે એ મહાબલી વધુ જોરથી પ્રયત્ન કરવા લાગ્યો.
તત એવં મહાવેગૈરર્દયામાસ તોમરૈઃ। તાનાગતાન્સ ચિચ્છેદ સૌમિત્રિર્નિશિતૈઃ શરૈઃ
પછી એ જોરદાર ગતિથી તીક્ષ્ણ તોમરો ફેંકી હુમલો કર્યો, પણ સૌમિત્રિએ પોતાના તીક્ષ્ણ બાણોથી એ બધાં તોમરો કાપી નાખ્યા.
તે નિકૃત્તાઃ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્ન્યપતન્ધરણીતલે। `સાધકા રાવણેરાજૌ શતશઃ શકલીકૃતાઃ
એ તોમરો તીક્ષ્ણ બાણોથી કપાઈને જમીન પર પડી ગયા; રાવણ રાજાએ સૈંકડો તોમરો ટુકડા કરી નાખ્યા.
તમઙ્ગદો વાલિસુતઃ શ્રીમાનુદ્યમ્ય પાદપમ્। અભિદ્રુત્ય મહાવેગસ્તાડયામાસ મૂર્ધનિ
પછી વાલીપુત્ર અંગદે એક મોટું વૃક્ષ ઉઠાવી, ઝડપથી દોડી ગયો અને એના માથા પર જોરથી પ્રહાર કર્યો.
તસ્યેન્દ્રજિદસંભ્રાન્તઃ પ્રાસેનોરસિ વીર્યવાન્। પ્રહર્તુમૈચ્છત્તં ચાસ્ય પ્રાસં ચિચ્છેદ લક્ષ્મણઃ
પ્રસેનાએ ભયમાં પડીને પોતાના શૂરવીરતાથી ભાલા વડે હુમલો કરવાનો ઇરાદો કર્યો, પણ લક્ષ્મણે તરત જ તેનો ભાલો કાપી નાખ્યો.
તમભ્યાશગતં વીરમઙ્ગદં રાવણાત્મજઃ। ગદયાઽતાડયત્સવ્યે પાર્શ્વેવાનરપુઙ્ગવમ્
રાવણપુત્ર ઇન્દ્રજિતે બહાદુર અંગદ પાસે આવીને, ગદાથી વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા અંગદના ડાબા પાંજરે જોરદાર પ્રહાર કર્યો.
તમચિન્ત્ય પ્રહારં સ બલવાન્વાલિનઃ સુતઃ। સસર્જેન્દ્રજિતઃ ક્રોધાત્સાલસ્કન્ધં તથાઙ્ગદઃ
વાળીપુત્ર અંગદે એ ભયાનક પ્રહારથી ક્રોધિત થઈને, પોતાની તાકાતથી એક મોટો સાળનું ઝાડ ઉખાડી ઇન્દ્રજિત પર ફેંક્યું.
સોઽઙ્ગદેન રુપોત્સૃષ્ટો વધાયેન્દ્રજિતસ્તરુઃ। જઘાનેન્દ્રજિતઃ પાર્થ રથં સાશ્વં સસારથિમ્
અંગદે જે ઝાડ ઇન્દ્રજિતને મારવા ફેંક્યું હતું, એ ઇન્દ્રજિતે પોતાના રથ, ઘોડા અને સારથી સાથે જ નાશ કરી નાખ્યું.
તતો હતાશ્વાત્પ્રસ્કન્દ્ય રથાત્સ હતસારથિઃ। તત્રૈવાન્તર્દધે રાજન્માયયા રાવણાત્મજઃ
પછી રાવણપુત્રે, જ્યારે તેના ઘોડા અને સારથી મરી ગયા, ત્યારે રથમાંથી કૂદી પડ્યો અને ત્યાં જ પોતાની માયાથી અદૃશ્ય થઈ ગયો.
અન્તર્હિતં વિદિત્વા તં બહુમાયં ચ રાક્ષસમ્। રામસ્તં દેશમાગમ્ય તત્સૈન્યં પર્યરક્ષત
રામે જાણ્યું કે એ રાક્ષસ અનેક માયાઓમાં પારંગત છે અને અદૃશ્ય થઈ ગયો છે, એટલે તે ત્યાં આવ્યો અને પોતાની સેના રક્ષી.
સ રામમુદ્દિશ્ય શરૈસ્તતો દત્તવરૈસ્તદા। વિવ્યાધ સર્વગાત્રેષુ લક્ષ્મણં ચ મહાબલમ્
પછી ઇન્દ્રજિતે રામને નિશાન બનાવી, આશીર્વાદથી પ્રાપ્ત થયેલા બાણોથી રામ અને શક્તિશાળી લક્ષ્મણના સર્વાંગમાં ઘા કર્યા.
તમદૃશ્યંશરૈઃ શૂરૌ માયયાઽન્તર્હિતં તદા। યોધયામાસતુરુભૌ રાવણિં રામલક્ષ્મણૌ
માયાથી અદૃશ્ય થયેલા ઇન્દ્રજિતે, બાણોથી શૂરવીર રામ અને લક્ષ્મણ બંને સાથે યુદ્ધ કર્યું.
સ રુષા સર્વગાત્રેષુ તયોઃ પુરુષસિંહયોઃ। વ્યસૃજત્સાયકાન્ભૂયઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ
પછી તે રાક્ષસે ગુસ્સામાં આવીને, એ બે પુરુષસિંહો પર સૈંકડો અને હજારો બાણો તેમના સર્વાંગમાં છોડ્યા.
તમદૃશ્યં વિચિન્વન્તઃ સૃજન્તમનિશં શરાન્। હરયો વિવિશુર્વ્યોમ પ્રગૃહ્ય મહતીઃ શિલાઃ
અદૃશ્ય ઇન્દ્રજિત સતત બાણો વરસાવતો હતો, તેને શોધવા વાનરો મોટા પથ્થરો ઉઠાવી આકાશમાં દોડી ગયા.
તાંશ્ચ તૌ ચાપ્યદૃશ્યઃ સશરૈર્વિવ્યાધ રાક્ષસઃ। સ ભૃશં તાડયામાસ રાવણિર્માયયા વૃતઃ
એ અદૃશ્ય રાક્ષસે વાનરો પર બાણો વરસાવ્યા અને માયાથી છુપાઈ રહેલા રાવણપુત્રે તેમને ભારે પીડા આપી.
તૌ શરૈરર્દિતૌ વીરૌ ભ્રારૌ રામલક્ષ્મણૌ। પેતતુર્ગગનાદ્ભૂમિં સૂર્યાચન્દ્રમસાવિવ
શૂરવીર રામ અને લક્ષ્મણ, બાણોથી પીડાઈને, સૂર્ય-ચંદ્ર જેવું આકાશમાંથી ધરતી પર પડી ગયા.
તાવુભૌ પતિતૌ દૃષ્ટ્વા ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ। બબન્ધ રાવણિર્ભૂયઃ શરૈર્દત્તવરૈસ્તદા
રામ અને લક્ષ્મણ બંને ભાઈઓને પડેલા જોઈ, રાવણપુત્રે ફરીથી આશીર્વાદથી મળેલા બાણોથી તેમને બાંધ્યા.
તૌ વીરૌ શરજાલેન બદ્ધાવિન્દ્રજિતા રણે। રેજતુઃ પુરુષવ્યાઘ્રૌ શકુન્તાવિવ પઞ્જરે
યુદ્ધમાં ઇન્દ્રજિતના બાણોના જાળમાં બંધાયેલા એ બંને પુરુષસિંહો પાંજરમાં પંખીઓ જેમ તેજસ્વી લાગતા હતા.
દૃષ્ટ્વા નિપતિતૌ ભૂમૌ સર્વાઙ્ગેષુ શરાચિતૌ। સુગ્રીવઃ કપિભિઃ સાર્ધં પરિવાર્યોપતસ્તિવાન્
રામ અને લક્ષ્મણ જમીન પર પડેલા અને તેમના આખા શરીર પર બાણો ગડેલા જોઈ, સુગ્રીવે વાનરો સાથે તેમને ઘેરી લીધા.
સુષેણમૈન્દદ્વિવિદૈઃ કુમુદેનાઙ્ગદેન ચ। હનુમનનીલતારૈશ્ચ નલેન ચ કપીશ્વરઃ
સુશેણ, મેઇંદ, દ્વિવિદ, કુમુદ, અંગદ, હનુમાન, નીલ, તારા અને નલ સાથે વાનરરાજ પણ ત્યાં ઊભો રહ્યો.
તતસ્તં દેશમાગમ્ય કૃતકર્મા વિભીષણઃ। બોધયામાસ તૌ વીરૌ પ્રજ્ઞાસ્ત્રેણ પ્રમોહિતૌ
પછી વિભીષણે, જે કાર્યકુશળ હતો, ત્યાં આવીને, મોહના અસ્ત્રથી મૂર્છિત થયેલા એ બંને શૂરવીરોને જાગૃત કર્યા.
વિશલ્યૌ ચાપિ સુગ્રીવઃ ક્ષણેનૈતૌ ચકાર હ। વિશલ્યયા મહૌષધ્યા દિવ્યમન્ત્રપ્રયુક્તયા
અને સુગ્રીવે દિવ્ય મંત્રોથી સંયુક્ત મહૌષધિ વડે, એક ક્ષણમાં જ તેમને બાણમુક્ત કરી આરોગ્ય આપ્યું.
તૌ લબ્ધસંજ્ઞૌ નૃવરૌ વિશલ્યાવુદતિષ્ઠતામ્। ઉભૌ ગતક્લમૌ ચાસ્તાં ણેનૈતૌ મહારથૌ
બન્ને રાજાઓએ જ્યારે ચેતના મેળવી અને બાણોથી મુક્ત થયા, ત્યારે એકસાથે ઊભા રહ્યા; બંને મહાન રથીઓ હવે થાક વિના તાજા થઈ ગયા હતા.
તતો વિભીષણઃ પાર્થ રામમિક્ષ્વાકુનન્દનમ્। ઉવાચ વિજ્વરં દૃષ્ટ્વા કૃતાઞ્જલિરિદં વચઃ
પછી વિભીષણે, હે પાર્થ, ઇક્ષ્વાકુ વંશના આનંદ રામને તંદુરસ્ત જોઈ, હાથ જોડીને આ રીતે કહ્યું.
અયમમ્ભો ગૃહીત્વાતુ રાજરાજસ્ શાસનાત્। ગુહ્કોઽભ્યાગતઃ શ્લેતાત્ત્વત્સકાશમરિંદમ
આ પાણી, હે રાજાધિરાજ, ગુહકે તમારા આદેશથી લાવ્યું છે; દુશ્મનોના વિનાશક, તે તમારી પાસે આવ્યો છે.
ઇદમમ્ભઃ કુબેરસ્તે મહારાજ પ્રયચ્છતિ। અન્તર્હિતાનાં ભૂતાનાં દર્શનાર્થં પરંતપ
મહારાજ, આ પાણી કુબેરે તમને આપ્યું છે, જેથી છુપાયેલા જીવોને જોઈ શકાય, હે શત્રુઓને હરાવનાર.
અનેન મૃષ્ટનયનો ભૂતાન્યન્તર્હિતાન્યુત। ભવાન્દ્રક્ષ્યતિ યસ્મૈ ચ ભવાનેતત્પ્રદાસ્યતિ
આ પાણીથી આંખો ધોઈને તમે છુપાયેલા જીવોને જોઈ શકશો; અને તમે જેને આપશો, તે પણ તેમને જોઈ શકશે.
તથેતિ રામસ્તદ્વારિ પ્રતિગૃહ્યાભિસંસ્કૃતમ્। ચકાર નેત્રયોઃ શૌચં લક્ષ્મણશ્ચ મહામનાઃ
‘જેમ તું કહે છે તેમ,’ એમ રામે કહ્યું અને તે તૈયાર કરેલું પાણી સ્વીકારીને આંખો ધોઈ; મહાન હૃદય લક્ષ્મણે પણ એ જ કર્યું.