પ્રભુર્વરિષ્ઠો વરદો વૈશંપાયનમેવ ચ। સંહિતાસ્તૈઃ પૃથક્ત્વેન ભારતસ્ય પ્રકાશિતાઃ
વરદાતા સર્વોપરી ભગવાને વૈશંપાયનને પણ શીખવ્યા; તેમના દ્વારા ભારતની સંહિતાઓ અલગ-અલગ પ્રગટ થઈ.
તથા ભીષ્મઃ શાન્તનવો ગઙ્ગાયામમિતદ્યુતિઃ। વસુવીર્યાત્સમભવન્મહાવીર્યો મહાયશાઃ
એ જ રીતે, શાંતનુ અને ગંગાના પુત્ર, અપરંપાર તેજસ્વી, વસુઓની શક્તિથી મહાપરાક્રમી અને પ્રસિદ્ધ ભીષ્મનો જન્મ થયો.
વૈદાર્થવિચ્ચ ભગવાનૃષિર્વિપ્રો મહાયશાઃ। શૂલે પ્રોતઃ પુરાણર્ષિરચોરશ્ચોરશઙ્કયા
વૈદાર્થ શાસ્ત્રના પંડિત, મહાન યશસ્વી ઋષિ, એક વખત ચોરીની શંકાથી, પુરાણ ઋષિ શૂળ પર ચઢાવવામાં આવ્યા હતા.
અણીમાણ્ડવ્ય ઇત્યેવં વિખ્યાતઃ સ મહાયશાઃ। સ ધર્મમાહૂય પુરા મહર્ષિરિદમુક્તવાન્
એ મહાન યશસ્વી ઋષિ અણીમાંડવ્ય તરીકે પ્રસિદ્ધ છે; પ્રાચીનકાળે મહર્ષિએ ધર્મને બોલાવીને આ રીતે કહ્યું હતું.
ઇષીકયા મયા બાલ્યાદ્વિદ્ધા હ્યેકા શકુન્તિકા। તત્કિલ્બિષં સ્મરે ધર્મ નાન્યત્પાપમહં સ્મરે
બાળપણમાં મેં એક શકુન્તિકા પક્ષીને ઈશીકાથી ઘાયલ કરી હતી; હે ધર્મ, એ જ પાપ મને યાદ છે, બીજું કોઈ પાપ મને યાદ નથી.
તન્મે સહસ્રમમિતં કસ્માન્નેહાજયત્તપઃ। ગરીયાન્બ્રાહ્મણવધઃ સર્વભૂતવધાદ્યતઃ
તો પછી, મારા અસીમ તપથી કેમ વિજય મળ્યો નહીં? બ્રાહ્મણ હત્યા બધાં જીવહિંસા કરતા પણ ભારે છે.
તસ્માત્ત્વં કિલ્બિષાદસ્માચ્છૂદ્રયોનૌ જનિષ્યસિ
આથી, આ પાપને કારણે, તું શૂદ્રના ગર્ભમાં જન્મ લેશે.
વિદ્વાન્વિદુરરૂપેણ ધાર્મિકઃ કિલ્બિષાત્તતઃ। સંજયો મુનિકલ્પસ્તુ જજ્ઞે સૂતો ગવલ્ગણાત્
એ રીતે, વિદ્વાન અને ધર્મનિષ્ઠ વિદુર એ પાપના પરિણામે જન્મ્યા; અને સંજય, મુનિસમાન, ગવલ્ગણના કુળમાં સૂત તરીકે જન્મ્યા.
સૂર્યાચ્ચ કુન્તિકન્યાયાં જજ્ઞે કર્ણો મહાબલઃ। સહજં કવચં બિભ્રત્કુણ્ડલોદ્યોતિતાનનઃ
સૂર્યદેવથી કુંતીમાંથી મહાબલી કર્ણ જન્મ્યા, જેમના શરીરે જન્મજાત કવચ અને ચમકતા કુંડળ હતા.
અનુગ્રહાર્થં લોકાનાં વિષ્ણુર્લોકનમસ્કૃતઃ। વસુદેવાત્તુ દેવક્યાં પ્રાદુર્ભૂતો મહાયશાઃ
લોકોના કલ્યાણ માટે, સર્વેના પૂજ્ય વિષ્ણુએ વસુદેવ અને દેવકીમાંથી મહાન યશવંત રૂપે અવતાર લીધો.
અનાદિનિધનો દેવઃ સ કર્તા જગતઃ પ્રભુઃ। અવ્યક્તમક્ષરં બ્રહ્મ પ્રધાનં ત્રિગુણાત્મકમ્
એ દેવ તો અનાદિ અને અનંત છે, જગતના સર્જનહાર અને સ્વામી છે; જે અવ્યક્ત, અક્ષય બ્રહ્મ અને ત્રણ ગુણોથી યુક્ત મૂળ તત્વ છે.
આત્માનમવ્યયં ચૈવ પ્રકૃતિં પ્રભવં પ્રભુમ્। પુરુષં વિશ્વકર્માણં સત્વયોગં ધ્રુવાક્ષરમ્
એ પરમાત્મા અવિનાશી છે, પ્રકૃતિના પણ સ્વામી અને મૂળ છે, જગતના સર્જનહાર છે, સત્વગુણમાં સ્થિર અને સદા અચલ છે.
અનન્તમચલં દેવં હંસં નારાયણં પ્રભુમ્। ધાતારમજમવ્યક્તં યમાહુઃ પરમવ્યયમ્
એ અનંત, અડગ દેવ, હંસ, નારાયણ અને સર્વના સ્વામી છે; જે સર્વને પોષક, અજન્મા, અવ્યક્ત અને સર્વોત્તમ અવિનાશી કહેવાય છે.
કૈવલ્યં નિર્ગુણં વિશ્વમનાદિમજમવ્યયમ્। પુરુષઃ સ વિભુઃ કર્તા સર્વભૂતપિતામહઃ
એ પરમાત્મા સર્વથી પર છે, ગુણરહિત છે, આખું વિશ્વ જ છે, અનાદિ, અજન્મા અને અવિનાશી છે; એ સર્વવ્યાપી સર્વના પિતા અને સર્જનહાર છે.
ધર્મસંસ્થાપનાર્થાય પ્રજજ્ઞેઽન્ધકવૃષ્ણિષુ। અસ્ત્રજ્ઞૌ તુ મહાવીર્યૌ સર્વશાસ્ત્રવિશારદૌ
ધર્મની સ્થાપના માટે એ અંધક અને વૃષ્ણિ વંશમાં જન્મ્યા; બંને મહાવીર, શસ્ત્રવિદ્યા અને સર્વ શાસ્ત્રોમાં નિષ્ણાત હતા.
સાત્યકિઃ કૃતવર્મા ચ નારાયણમનુવ્રતૌ। સત્યકાદ્ધૃદિકાચ્ચૈવ જજ્ઞાતેઽસ્ત્રવિશારદૌ
સાત્યકી અને કૃતવર્મા, જે નારાયણના ભક્ત હતા, સાત્યક અને હૃદિકમાંથી જન્મ્યા; બંને શસ્ત્રવિદ્યા માં પારંગત હતા.
ભરદ્વાજસ્ય ચ સ્કન્નં દ્રોણ્યાં શુક્રમવર્ધત। સહર્ષેરુગ્રતપસસ્તસ્માદ્દ્રોણો વ્યજાયત
ભરદ્વાજના વીર્યથી, જે દ્રોણાના ગર્ભમાં વૃદ્ધિ પામ્યું, દ્રોણ જન્મ્યા, જેમને ઋષિ સમાન તપશ્ચર્યા પ્રાપ્ત હતી.
ગૌતમાન્મિથુનં જજ્ઞે શરસ્તમ્બાચ્છરદ્વતઃ। અશ્વત્થામ્નશ્ચ જનની કૃપશ્ચૈવ મહાબલઃ
ગૌતમથી જોડી સંતાન જન્મ્યા: મહાબલી કૃપ, જે બાણસ્તંભમાંથી જન્મ્યા, અને અશ્વત્થામાના માતા.
અશ્વત્થામા તતો જજ્ઞે દ્રોણાદેવ મહાબલઃ। તથૈવ ધૃષ્ટદ્યુમ્નોઽપિ સાક્ષાદગ્નિસમદ્યુતિઃ
પછી દ્રોણથી મહાબલી અશ્વત્થામા જન્મ્યા; તેમ જ અગ્નિસમાન તેજસ્વી ધૃષ્ટદ્યુમ્ન પણ જન્મ્યા.
વૈતાને કર્મણિ તતે પાવકાત્સમજાયત। વીરો દ્રોણવિનાશાય ધનુરાદાય વીર્યવાન્
વૈદિક યજ્ઞમાં અગ્નિમાંથી એક વીર પુરુષ જન્મ્યા, જેમણે ધનુષ ધારણ કર્યું અને દ્રોણના વિનાશ માટે પરાક્રમ ધરાવ્યો.
તથૈવ વેદ્યાં કૃષ્ણાપિ જજ્ઞે તેજસ્વિની શુભા। વિભ્રાજમાના વપુષા બિભ્રતી રૂપમુત્તમમ્
તેમજ, વેદી પરથી તેજસ્વી અને શુભ કૃષ્ણા જન્મી, જેમનું રૂપ અતિ સુંદર અને પ્રકાશમાન હતું.
પ્રહ્રાદશિષ્યો નગ્નજિત્સુબલશ્ચાભવત્તતઃ। તસ્ય પ્રજા ધર્મહન્ત્રી જજ્ઞે દેવપ્રકોપનાત્
પ્રહલાદના શિષ્ય નગ્નજિત શક્તિશાળી બન્યા; તેમના સંતાન દેવોના ક્રોધથી ધર્મનો નાશ કરનાર થયા.
ગાન્ધારરાજપુત્રોઽભૂચ્છકુનિઃ સૌબલસ્તથા। દુર્યોધનસ્ય જનની જજ્ઞાતેઽર્થવિશારદૌ
ગાંધારના રાજપુત્ર શકુની અને સૌબલ જન્મ્યા; દુર્યોધનની માતાએ પણ ધનવિષયે નિષ્ણાત સંતાનને જન્મ આપ્યો.
કૃષ્ણદ્વૈપાયનાજ્જજ્ઞે ધૃતરાષ્ટ્રો જનેશ્વરઃ। ક્ષેત્રે વિચિત્રવીર્યસ્ય પાણ્ડુશ્ચૈવ મહાબલઃ
કૃષ્ણ દ્વૈપાયનથી વિचित्रવીર્યના ક્ષેત્રમાં જનેશ્વર ધૃતરાષ્ટ્ર અને મહાબલી પાંડુ જન્મ્યા.
ધર્માર્થકુશલો ધીમાન્મેધાવી ધૂતકલ્મષઃ। વિદુરઃ શૂદ્રયોનૌ તુ જજ્ઞે દ્વૈપાયનાદપિ
ધર્મ અને અર્થમાં કુશળ, બુદ્ધિશાળી, મેધાવી અને પાપરહિત વિદુર પણ દ્વૈપાયનથી, પણ શૂદ્ર સ્ત્રીના ગર્ભમાં જન્મ્યા.
પાણ્ડોસ્તુ જજ્ઞિરે પઞ્ચ પુત્રા દેવસમાઃ પૃથક્। દ્વયોઃ સ્ત્રિયોર્ગુણજ્યેષ્ઠસ્તેષામાસીદ્યુધિષ્ઠિરઃ
પાંડુને પાંચ પુત્રો જન્મ્યા, જે દરેક દેવતાસમાન હતા; બે સ્ત્રીઓમાંથી, ગુણોમાં શ્રેષ્ઠ યુધિષ્ઠિર હતા.
ધર્માદ્યુધિષ્ઠિરો જજ્ઞે મારુતાચ્ચ વૃકોદરઃ। ઇન્દ્રાદ્ધનંજયઃ શ્રીમાન્સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ
યુધિષ્ઠિર ધર્મદેવના આશીર્વાદથી જન્મ્યા, ભીમ પવનદેવના પુત્ર હતા અને અર્જુન, જે શસ્ત્રવીરોમાં શ્રેષ્ઠ અને તેજસ્વી હતા, તેઓ ઇન્દ્રના આશીર્વાદથી પાંડુને મળ્યા.
જજ્ઞાતે રૂપસંપન્નાવશ્વિભ્યાં ચ યમાવપિ। નકુલઃ સહદેવશ્ચ ગુરુશુશ્રૂષણે રતૌ
નકુલ અને સહદેવ, બંને સુંદર રૂપ ધરાવતા અને વડીલોની સેવા કરવાનું મનથી પસંદ કરતા, અશ્વિનીકુમારોના આશીર્વાદથી જન્મ્યા.
તથા પુત્રશતં જજ્ઞે ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય ધીમતઃ। દુર્યોધનપ્રભૃતયો યુયુત્સુઃ કરણસ્તથા
એ જ રીતે, વિવેકી ધૃતરાષ્ટ્રે દુર્યોધન સહિત સો પુત્રો અને યુયુત્સુ તથા કર્ણને પણ જન્મ આપ્યો.
તતો દુઃશાસનશ્ચૈવ દુઃસહશ્ચાપિ ભારત। દુર્મર્ષણો વિકર્ણશ્ચ ચિત્રસેનો વિવિંશતિઃ
પછી દુશાસન, દુષ્સહ, દુર્મર્શન, વિકર્ણ, ચિત્રસેન અને વિવિંશતિ પણ જન્મ્યા, હે ભારત.