સ મહાત્મા મહાવેગઃ કુમ્ભકર્ણસ્ મૂર્ધનિ। બિભેદ સાલં સુગ્રીવો ન ચૈવાવ્યથયત્કપિઃ
એ મહાત્મા, ઝડપી ચાલે ચાલતો કુંભકર્ણે સલનું ઝાડ ઉઠાવી સુગ્રીવના માથા પર માર્યું, છતાં વાનર સુગ્રીવ જરા પણ કંપ્યો નહીં.
તતો વિનદ્યસહસા સાલસ્પર્શવિબોધિતઃ। દોર્ભ્યામાદાય સુગ્રીવં કુમ્ભકર્ણોઽહરદ્બલાત્
પછી, સલના ઝાડના સ્પર્શથી જાગી, કુંભકર્ણે જોરદાર ગર્જના કરી, પોતાના હાથમાં સુગ્રીવને પકડીને બળજબરીથી લઈ ગયો.
હ્રિયમાણં તુ સુગ્રીવં કુમ્ભકર્ણેન રક્ષસા। અવેક્ષ્યાભ્યદ્રવદ્વીરઃ સૌમિત્રિર્મિત્રનન્દનઃ
કુંભકર્ણ નામના રાક્ષસે સુગ્રીવને લઈ જતો હતો, ત્યારે મિત્રોને આનંદ આપનાર, વીર સૌમિત્રિએ આ જોઈ તરત જ આગળ ધસી ગયો.
સોઽભિપત્ય મહર્વેગં રુક્મપુઙ્ખં મહાશરમ્। પ્રાહિણોત્કુમ્ભકર્ણાય લક્ષ્મણઃ પરવીરહા
પછી દુશ્મન વીરનો સંહારક લક્ષ્મણે ઝડપથી આગળ જઈ, સોનાની પાંખો ધરાવતો મોટો તીણ કુંભકર્ણ તરફ છોડ્યો.
સ તસ્ય દેહાવરણં ભિત્ત્વા દેહં ચ સાયકઃ। જગામ દારયન્ભૂમિં રુધિરેણ સમુક્ષિતઃ
તે તીણે કુંભકર્ણના કવચ અને શરીરને ભેદી, લોહીથી ભીંજાઈ જમીનને ફાડી નાખી.
તથા સ ભિન્નહૃદયઃ સમુત્સૃજ્ય કપીશ્વરમ્। `વેગેન મહતાઽઽવિષ્ટસ્તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્
હવે, હૃદય ભેદાઈ ગયેલા કુંભકર્ણે વાનરરાજ સુગ્રીવને છોડી દીધો અને ભારે ગતિથી દોડી, 'ઊભો રહો, ઊભો રહો!' એમ બોલ્યો.
કુમ્ભકર્ણો મહેષ્વાસઃ પ્રગૃહીતશિલાયુધઃ। અભિદુદ્રાવ સૌમિત્રિમુદ્યમ્ય મહતીં શિલામ્
કુંભકર્ણ, મહાન ધનુર્ધારી, વિશાળ શિલા હથિયાર તરીકે પકડી, તે મહાશિલા ઊંચી કરીને સૌમિત્રિ પર દોડી આવ્યો.
તસ્યાભિપતતસ્તૂર્ણં ક્ષુરાભ્યામુચ્છિતૌ કરૌ। ચિચ્છેદ નિશિતાગ્રાભ્યાં સ બભૂવ ચતુર્ભુજઃ
તે ઝડપથી દોડી રહ્યો હતો ત્યારે સૌમિત્રિએ તીક્ષ્ણ તીણોથી તેના બે હાથ કાપી નાખ્યા, અને કુંભકર્ણ ચાર હાથવાળો થયો.
તાનપ્યસ્ ભુજાન્સર્વાન્પ્રગૃહીતશિલાયુધાન્। ક્ષુરૈશ્ચિચ્છેદલઘ્વસ્ત્રં સૌમિત્રિઃ પ્રતિદર્શયન્
સૌમિત્રિએ પોતાની કૌશલ્ય બતાવી, કુંભકર્ણના દરેક શિલા પકડેલા બધા હાથો ઝડપી, ઝડપથી કાપી નાખ્યા.
સ બભૂવાતિકાયશ્ચ બહુપાદશિરોભુજઃ। તં બ્રહ્માસ્ત્રેણ સૌમિત્રિર્દદારાદ્રિચયોપમમ્
હવે તે અતિ વિશાળ, અનેક પગ, માથા અને હાથવાળો થયો; સૌમિત્રિએ બ્રહ્માસ્ત્રથી, જે પર્વત સમાન હતો, તેને ચીરી નાખ્યો.
સ પપાત મહાવીર્યો દિવ્યાસ્ત્રાભિહતો રણે। મહાશનિવિનિર્દગ્ધઃ પાદપોઽઙ્કુરવાનિવ
દિવ્યાસ્ત્રના પ્રહારથી મહાવીર કુંભકર્ણ યુદ્ધમાં પડી ગયો, જાણે વીજળીથી દાઝાયેલો, કૂંપળો ધરાવતો વૃક્ષ જમીન પર ઢળી જાય એમ.
તં દૃષ્ટ્વા વૃત્રસંકાશં કુમ્ભકર્ણં તરસ્વિનમ્। ગતાસું પતિતં ભૂમૌ રાક્ષસાઃ પ્રાદ્રવન્ભયાત્
વૃત્ર સમાન ભયાનક અને શક્તિશાળી કુંભકર્ણને નિર્વીર્ય થઈ જમીન પર પડેલો જોઈ, રાક્ષસો ડરીને ભાગી ગયા.
તથાતાન્દ્રવતો યોધાન્દૃષ્ટ્વા તૌ દૂષણાનુજૌ। અવસ્થાપ્યાથ સૌમિત્રિં સંક્રુદ્ધાવભ્યધાવતામ્
પછી, યુદ્ધમાં યોદ્ધાઓ ભાગી રહ્યા હતા અને દુષણના બંને ભાઈઓ અડગ ઊભા હતા, ત્યારે તેઓ ગુસ્સે થઈ સૌમિત્રિ પર દોડી આવ્યા.
તાવાદ્રવન્તૌ સંક્રુદ્ધૌ વજ્રવેગપ્રમાથિનૌ। અભિજગ્રાહ સૌમિત્રિર્વિનદ્યોભૌ પતત્રિભિઃ
બંને ભાઈઓ ગુસ્સામાં વીજળી જેવી ઝડપથી દોડી આવ્યા; સૌમિત્રિએ ગર્જના કરી, તીણોથી બંનેને રોકી દીધા.
તતઃ સુતુમુલં યુદ્ધમભવદ્રોમહર્ષણમ્। દૂષણાનુજયોઃ પાર્થ લક્ષ્મણસ્ ચ ધીમતઃ
પછી, દુષણના બંને પુત્રો અને બુદ્ધિશાળી લક્ષ્મણ વચ્ચે ભયજનક અને રોમાંચક યુદ્ધ શરૂ થયું.
મહતા શરવર્ષેણ રાક્ષસૌ સોઽભ્યવર્પત। તં ચાપિવીરૌ સંક્રુદ્ધાવુભૌ તૌ સમવર્ષતામ્
મોટા તીણવર્ષાથી રાક્ષસોએ લક્ષ્મણ પર આક્રમણ કર્યું, અને બંને ધનુર્વીર ગુસ્સામાં લક્ષ્મણ પર તીણ વરસાવતા રહ્યા.
મુહૂર્તમેવમભવદ્વજ્રવેગપ્રમાથિનોઃ। સૌમિત્રેશ્ચ મહાબાહોઃ સંપ્રહારઃ સુદારુણઃ
થોડી ક્ષણ માટે વીજળી જેવી ઝડપ ધરાવતા યુદ્ધવીરો અને મહાબાહુ સૌમિત્રિ વચ્ચે ભયાનક અથડામણ ચાલી.
અથાદ્રિશૃઙ્ગમાદાય હનુમાન્મારુતાત્મજઃ। અભિદ્રુત્યાદદે પ્રાણાન્વજ્રવેગસ્ય રક્ષસઃ
પછી પવનપુત્ર હનુમાન પર્વતનું શિખર ઉઠાવી, ઝડપથી દોડી ગયો અને વીજળી જેવી ઝડપ ધરાવતા રાક્ષસનો પ્રાણ લઈ લીધો.
નીલશ્ચ મહતા ગ્રાવ્ણા દૂપણાવરજં હરિઃ। પ્રમાથિનમભિદ્રુત્ય પ્રમમાથ મહાબલઃ
નીલએ મોટો પથ્થર ઉઠાવીને દુપણાનો નાના ભાઈ હરિને જોરથી માર્યો અને એ શક્તિશાળી દુશ્મન પર તૂટી પડ્યો અને તેને દબોચી નાખ્યો.
તતઃ પ્રાવર્તત પુનઃ સંગ્રામઃ કટુકોદયઃ। રામરાવણસૈન્યાનામન્યોન્યમભિધાવતામ્
પછી ફરી એકવાર રામ અને રાવણની સેનાઓ એકબીજા પર તૂટી પડતાં, ભારે અને કઠોર યુદ્ધ શરૂ થયું.
શતસો નૈર્ઋતાન્વન્યા જઘ્નુર્વન્યાંશ્ચ નૈર્ઋતાઃ। નૈર્ઋતાસ્તત્રવધ્યન્તે પ્રાયેણ ન તુ વાનરાઃ
વાંદરોને રાક્ષસોને સૈંકડો સંખ્યામાં મારી નાખ્યા અને રાક્ષસોએ પણ વાંદરોને માર્યા, પણ એ યુદ્ધમાં મોટાભાગે રાક્ષસો જ મારાયા, વાંદરો ઓછા મર્યા.
તતઃ શ્રુત્વાહતં સઙ્ખ્યે કુમ્ભકર્ણં સહાનુગમ્। પ્રહસ્તં ચ મહેષ્વાસં ધૂમ્રાક્ષં ચાતિતેજસમ્
પછી જ્યારે કુંભકર્ણ પોતાના સાથીઓ સાથે યુદ્ધમાં મારાયો, મહાન ધનુર્ધર પ્રહસ્ત અને તેજસ્વી ધૂમ્રાક્ષ પણ મારાયા એ સાંભળીને—
પુત્રમિનદ્રજિતં વીરં રાવણઃ પ્રત્યભાષત। જહિરામમમિત્રઘ્ન સુગ્રીવં ચ સલક્ષ્મણમ્
રાવણે પોતાના વિરસ્વરૂપ પુત્ર ઇન્દ્રજિતને કહ્યું: 'રામ, દુશ્મનોના વિનાશક, અને સુગ્રીવ તથા લક્ષ્મણને પણ નાશ કરી નાખ.'
ત્વયા હિ મમ સત્પુત્ર યશો દીપ્તમુપાર્જિતમ્। જિત્વાવજ્રધરં સઙ્ખ્યે સહસ્રાક્ષં શચીપતિમ્
કેમ કે, મારા સારા પુત્ર, તું તો યુદ્ધમાં વજ્રધારી ઇન્દ્ર અને શચીપતિને જીતીને મને મહાન યશ અપાવ્યું છે.
અન્તર્હિતઃ પ્રકાશો વા દિવ્યૈર્દત્તવરૈઃ શરૈઃ। જહિ શત્રૂનમિત્રઘ્ન મમ શસ્ત્રભૃતાંવર
તને દેવો પાસેથી મળેલા વરદાનરૂપ તીક્ષ્ણ બાણોથી, દુશ્મનો છુપાયેલા હોય કે ખુલ્લા, બધા શત્રુઓનો નાશ કર, હે શસ્ત્રધારીમાં શ્રેષ્ઠ, દુશ્મનોના વિનાશક.
રામલક્ષ્મણસુગ્રીવાઃ શરસ્પર્શં ન તેઽનઘ। સમર્થાઃ પ્રતિસોઢું ચ કુતસ્તદનુયાયિનઃ
રામ, લક્ષ્મણ અને સુગ્રીવ તો તારા બાણોના ઘા સહન કરી શકે તેમ નથી, અને તેમના અનુયાયીઓ પણ નહીં, હે નિર્દોષ.
અગતા યા પ્રહસ્તેન કુમ્ભકર્ણેન ચાનઘ। ખરસ્યાપચિતિઃ સઙ્ખ્યે તાં ગચ્છ ત્વે મહાભુજ
પ્રહસ્ત અને કુંભકર્ણને જે હાર ભોગવવી પડી અને યુદ્ધમાં ખરા જે રીતે અપમાનિત થયો, એ બધાનું બદલો તું હવે લઈ આવ, હે મહાબાહુ.
ત્વમદ્ય નિશિતૈર્બાણૈર્હત્વા શત્રૂન્સસૈનિકાન્। પ્રતિનન્દય માં પુત્ર પુરા જિત્વેવ વાસવમ્
આજે તું તીક્ષ્ણ બાણોથી દુશ્મનો અને તેમની સેનાઓને મારીને મને આનંદ આપ, જેમ તું પહેલાં ઇન્દ્રને જીત્યા પછી આપ્યો હતો.
ઇત્યુક્તઃ સ તથેત્યુક્ત્વા રથમાસ્થાય દંશિથઃ। પ્રયયાવિન્દ્રજિદ્રાજંસ્તૂર્ણમાયોધનં પ્રતિ
રાવણના આ શબ્દો સાંભળીને ઇન્દ્રજિતે 'જેમ કહ્યું તેમ' કહી, પોતાના રથમાં ચડીને દૃઢ નિશ્ચય સાથે ઝડપથી યુદ્ધભૂમિ તરફ પ્રસ્થાન કર્યું.
તતો વિશ્રાવ્ય વિસ્પષ્ટં નામ રાક્ષસપુઙ્ગવઃ। આહ્વયામાસ સમરે લક્ષ્મણં શુભલક્ષણમ્
પછી રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ઇન્દ્રજિતે પોતાનું નામ સ્પષ્ટપણે પોકારીને શુભ લક્ષણો ધરાવતા લક્ષ્મણને યુદ્ધ માટે લલકાર્યો.