તથ્ત્યુક્ત્વા યુતૌ વીરૌ રાવણં દૂષાણાનુજૌ। કુમ્ભકર્ણં પુરસ્કૃત્ય તૂર્ણં નિર્યયતુઃ પુરાત્
આ આદેશ મળ્યા પછી, દૂષણના બંને ભાઈઓએ કુંભકર્ણને આગળ રાખીને ઝડપથી શહેરમાંથી બહાર પ્રસ્થાન કર્યું.
તતો નિર્યાય સ્વપુરાત્કુમ્ભકર્ણઃ સહાનુગઃ। અપશ્યત્કપિસૈન્યં રતજ્જિતકાશ્યગ્રતઃ સ્થિતમ્
પછી કુંભકર્ણ પોતાના અનુયાયીઓ સાથે શહેર છોડીને બહાર ગયો અને તેણે રથ અને ધ્વજોથી શોભતા વાનર સૈન્યને સામે ઊભેલું જોયું.
સ વીક્ષમાણસ્તત્સૈન્યં રામદર્શનકાઙ્ક્ષયા। અપશ્યચ્ચાપિ સૌમિત્રિં ધનુષ્પાણિં વ્યવસ્થિતમ્
તે સૈન્યને જોતા અને રામના દર્શન માટે ઉત્સુક રહી, તેણે ધનુષ ધારણ કરેલા સૌમિત્રિને પણ તૈયાર ઊભેલા જોયા.
તમભ્યેત્યાશુ હરયઃ પરિવબ્રુઃ સમન્તતઃ। `શૈલવૃક્ષાયુધા નાદાનમુઞ્ચન્ભીષણાસ્તતઃ
પછી વાનરો ઝડપથી ચારેય બાજુથી તેને ઘેરી લીધા, પહાડો અને વૃક્ષો હથિયાર બનાવી ભયાનક અવાજો કરતા.
અભ્યઘ્નંશ્ચ મહાકાયૈર્બહુભિર્જગતીરુહૈઃ। કરજૈરતુદંશ્ચાન્યે વિહાય ભયમુત્તમમ્
મોટા શરીર ધરાવતા અનેક વાનરો ધરતીના વૃક્ષોથી તેને મારવા લાગ્યા અને કેટલાક પોતાના નખોથી તેને ખંજવાળવા લાગ્યા, બધાએ ભય છોડીને યુદ્ધ કર્યું.
બહુધા યુધ્યમાનાસ્તે યુદ્ધમાર્ગૈઃ પ્લવંગમાઃ। નાનાપ્રહરણૈર્ભીમૈ રાક્ષસેન્દ્રમતાડયન્
વિવિધ રીતે યુદ્ધ કરતાં વાનરોએ ભયાનક હથિયારો વડે યુદ્ધમાર્ગે રાક્ષસાધિપતિ પર આક્રમણ કર્યું.
સ તાડ્યમાનઃ પ્રહસન્ભક્ષયામાસ વાનરાન્। બલં ચણ્ડબલાખ્યં ચ વજ્રબાહું ચ વાનરમ્
એમ છતાં, હસતો કુંભકર્ણ વાનરોને ગળી જવા લાગ્યો, જેમાં બલ, ચંડબલ અને વજ્રબાહુ નામના વાનર પણ હતા.
તદ્દૃષ્ટ્વા વ્યથનં કર્મ કુમ્ભકર્ણસ્ય રક્ષસઃ। ઉદક્રોશન્પરિત્રસ્તાસ્તારપ્રભૃતયસ્તદા
કુંભકર્ણના આ ભયાનક કાર્યો જોઈને તારા અને બીજા બધા ડરીને ઉદ્વિગ્ન થઈ ચીસો પાડી ઉઠ્યા.
તાનુચ્ચૈઃ ક્રોશતઃ સૈન્યાઞ્શ્રુત્વા સ હરિયૂથપાન્। અભિદુદ્રાવ સુગ્રીવઃ કુમ્ભકર્ણમપેતભીઃ
તે સૈન્યના ઉંચા રડકા સાંભળીને સુગ્રીવ અને વાનર નેતાઓ નિર્ભય બની કુંભકર્ણ સામે દોડી ગયા.
તતો નિપત્ય વેગેન કુમ્ભકર્ણં મહામના। સાલેન જઘ્નિવાન્મૂર્ધ્નિં બલેન કપિકુઞ્જરઃ
પછી વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ સુગ્રીવે ઝડપથી આગળ વધીને એક મોટું સાળનું વૃક્ષ લઈને કુંભકર્ણના માથા પર જોરથી પ્રહાર કર્યો.
સ મહાત્મા મહાવેગઃ કુમ્ભકર્ણસ્ મૂર્ધનિ। બિભેદ સાલં સુગ્રીવો ન ચૈવાવ્યથયત્કપિઃ
એ મહાત્મા, ઝડપી ચાલે ચાલતો કુંભકર્ણે સલનું ઝાડ ઉઠાવી સુગ્રીવના માથા પર માર્યું, છતાં વાનર સુગ્રીવ જરા પણ કંપ્યો નહીં.
તતો વિનદ્યસહસા સાલસ્પર્શવિબોધિતઃ। દોર્ભ્યામાદાય સુગ્રીવં કુમ્ભકર્ણોઽહરદ્બલાત્
પછી, સલના ઝાડના સ્પર્શથી જાગી, કુંભકર્ણે જોરદાર ગર્જના કરી, પોતાના હાથમાં સુગ્રીવને પકડીને બળજબરીથી લઈ ગયો.
હ્રિયમાણં તુ સુગ્રીવં કુમ્ભકર્ણેન રક્ષસા। અવેક્ષ્યાભ્યદ્રવદ્વીરઃ સૌમિત્રિર્મિત્રનન્દનઃ
કુંભકર્ણ નામના રાક્ષસે સુગ્રીવને લઈ જતો હતો, ત્યારે મિત્રોને આનંદ આપનાર, વીર સૌમિત્રિએ આ જોઈ તરત જ આગળ ધસી ગયો.
સોઽભિપત્ય મહર્વેગં રુક્મપુઙ્ખં મહાશરમ્। પ્રાહિણોત્કુમ્ભકર્ણાય લક્ષ્મણઃ પરવીરહા
પછી દુશ્મન વીરનો સંહારક લક્ષ્મણે ઝડપથી આગળ જઈ, સોનાની પાંખો ધરાવતો મોટો તીણ કુંભકર્ણ તરફ છોડ્યો.
સ તસ્ય દેહાવરણં ભિત્ત્વા દેહં ચ સાયકઃ। જગામ દારયન્ભૂમિં રુધિરેણ સમુક્ષિતઃ
તે તીણે કુંભકર્ણના કવચ અને શરીરને ભેદી, લોહીથી ભીંજાઈ જમીનને ફાડી નાખી.
તથા સ ભિન્નહૃદયઃ સમુત્સૃજ્ય કપીશ્વરમ્। `વેગેન મહતાઽઽવિષ્ટસ્તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્
હવે, હૃદય ભેદાઈ ગયેલા કુંભકર્ણે વાનરરાજ સુગ્રીવને છોડી દીધો અને ભારે ગતિથી દોડી, 'ઊભો રહો, ઊભો રહો!' એમ બોલ્યો.
કુમ્ભકર્ણો મહેષ્વાસઃ પ્રગૃહીતશિલાયુધઃ। અભિદુદ્રાવ સૌમિત્રિમુદ્યમ્ય મહતીં શિલામ્
કુંભકર્ણ, મહાન ધનુર્ધારી, વિશાળ શિલા હથિયાર તરીકે પકડી, તે મહાશિલા ઊંચી કરીને સૌમિત્રિ પર દોડી આવ્યો.
તસ્યાભિપતતસ્તૂર્ણં ક્ષુરાભ્યામુચ્છિતૌ કરૌ। ચિચ્છેદ નિશિતાગ્રાભ્યાં સ બભૂવ ચતુર્ભુજઃ
તે ઝડપથી દોડી રહ્યો હતો ત્યારે સૌમિત્રિએ તીક્ષ્ણ તીણોથી તેના બે હાથ કાપી નાખ્યા, અને કુંભકર્ણ ચાર હાથવાળો થયો.
તાનપ્યસ્ ભુજાન્સર્વાન્પ્રગૃહીતશિલાયુધાન્। ક્ષુરૈશ્ચિચ્છેદલઘ્વસ્ત્રં સૌમિત્રિઃ પ્રતિદર્શયન્
સૌમિત્રિએ પોતાની કૌશલ્ય બતાવી, કુંભકર્ણના દરેક શિલા પકડેલા બધા હાથો ઝડપી, ઝડપથી કાપી નાખ્યા.
સ બભૂવાતિકાયશ્ચ બહુપાદશિરોભુજઃ। તં બ્રહ્માસ્ત્રેણ સૌમિત્રિર્દદારાદ્રિચયોપમમ્
હવે તે અતિ વિશાળ, અનેક પગ, માથા અને હાથવાળો થયો; સૌમિત્રિએ બ્રહ્માસ્ત્રથી, જે પર્વત સમાન હતો, તેને ચીરી નાખ્યો.
સ પપાત મહાવીર્યો દિવ્યાસ્ત્રાભિહતો રણે। મહાશનિવિનિર્દગ્ધઃ પાદપોઽઙ્કુરવાનિવ
દિવ્યાસ્ત્રના પ્રહારથી મહાવીર કુંભકર્ણ યુદ્ધમાં પડી ગયો, જાણે વીજળીથી દાઝાયેલો, કૂંપળો ધરાવતો વૃક્ષ જમીન પર ઢળી જાય એમ.
તં દૃષ્ટ્વા વૃત્રસંકાશં કુમ્ભકર્ણં તરસ્વિનમ્। ગતાસું પતિતં ભૂમૌ રાક્ષસાઃ પ્રાદ્રવન્ભયાત્
વૃત્ર સમાન ભયાનક અને શક્તિશાળી કુંભકર્ણને નિર્વીર્ય થઈ જમીન પર પડેલો જોઈ, રાક્ષસો ડરીને ભાગી ગયા.
તથાતાન્દ્રવતો યોધાન્દૃષ્ટ્વા તૌ દૂષણાનુજૌ। અવસ્થાપ્યાથ સૌમિત્રિં સંક્રુદ્ધાવભ્યધાવતામ્
પછી, યુદ્ધમાં યોદ્ધાઓ ભાગી રહ્યા હતા અને દુષણના બંને ભાઈઓ અડગ ઊભા હતા, ત્યારે તેઓ ગુસ્સે થઈ સૌમિત્રિ પર દોડી આવ્યા.
તાવાદ્રવન્તૌ સંક્રુદ્ધૌ વજ્રવેગપ્રમાથિનૌ। અભિજગ્રાહ સૌમિત્રિર્વિનદ્યોભૌ પતત્રિભિઃ
બંને ભાઈઓ ગુસ્સામાં વીજળી જેવી ઝડપથી દોડી આવ્યા; સૌમિત્રિએ ગર્જના કરી, તીણોથી બંનેને રોકી દીધા.
તતઃ સુતુમુલં યુદ્ધમભવદ્રોમહર્ષણમ્। દૂષણાનુજયોઃ પાર્થ લક્ષ્મણસ્ ચ ધીમતઃ
પછી, દુષણના બંને પુત્રો અને બુદ્ધિશાળી લક્ષ્મણ વચ્ચે ભયજનક અને રોમાંચક યુદ્ધ શરૂ થયું.
મહતા શરવર્ષેણ રાક્ષસૌ સોઽભ્યવર્પત। તં ચાપિવીરૌ સંક્રુદ્ધાવુભૌ તૌ સમવર્ષતામ્
મોટા તીણવર્ષાથી રાક્ષસોએ લક્ષ્મણ પર આક્રમણ કર્યું, અને બંને ધનુર્વીર ગુસ્સામાં લક્ષ્મણ પર તીણ વરસાવતા રહ્યા.
મુહૂર્તમેવમભવદ્વજ્રવેગપ્રમાથિનોઃ। સૌમિત્રેશ્ચ મહાબાહોઃ સંપ્રહારઃ સુદારુણઃ
થોડી ક્ષણ માટે વીજળી જેવી ઝડપ ધરાવતા યુદ્ધવીરો અને મહાબાહુ સૌમિત્રિ વચ્ચે ભયાનક અથડામણ ચાલી.
અથાદ્રિશૃઙ્ગમાદાય હનુમાન્મારુતાત્મજઃ। અભિદ્રુત્યાદદે પ્રાણાન્વજ્રવેગસ્ય રક્ષસઃ
પછી પવનપુત્ર હનુમાન પર્વતનું શિખર ઉઠાવી, ઝડપથી દોડી ગયો અને વીજળી જેવી ઝડપ ધરાવતા રાક્ષસનો પ્રાણ લઈ લીધો.
નીલશ્ચ મહતા ગ્રાવ્ણા દૂપણાવરજં હરિઃ। પ્રમાથિનમભિદ્રુત્ય પ્રમમાથ મહાબલઃ
નીલએ મોટો પથ્થર ઉઠાવીને દુપણાનો નાના ભાઈ હરિને જોરથી માર્યો અને એ શક્તિશાળી દુશ્મન પર તૂટી પડ્યો અને તેને દબોચી નાખ્યો.
તતઃ પ્રાવર્તત પુનઃ સંગ્રામઃ કટુકોદયઃ। રામરાવણસૈન્યાનામન્યોન્યમભિધાવતામ્
પછી ફરી એકવાર રામ અને રાવણની સેનાઓ એકબીજા પર તૂટી પડતાં, ભારે અને કઠોર યુદ્ધ શરૂ થયું.